thumb|Amerykański żołnierz w masce przeciwgazowej Zielinskiego–Kummanta (1918) thumb|Pochłaniacz i pudełko maski thumb|Rosyjscy żołnierze z karabinami w okopie, w maskach przeciwgazowych Zielinskiego–Kummanta (1916) thumb|Rosyjscy żołnierze w okopie w maskach przeciwgazowych Zielinskiego–Kummanta (1917)

Maska przeciwgazowa Zielinskiego–Kummanta (ros. Противогаз Зелинского–Кумманта) – rosyjska maska przeciwgazowa będąca pierwszą maską zdolną do pochłaniania szerokiej gamy bojowych środków trujących, opracowana przez profesora Nikołaja Zielinskiego i technologa zakładu „Trójkąt” E.L. Kummanta w 1915 roku, podczas I wojny światowej.

Historia 22 kwietnia 1915 roku o godzinie 03:30 w pobliżu belgijskiego miasta Ypres Niemcy po raz pierwszy w historii użyli broni chemicznej przeciwko wojskom ententy. Choć trudno to przypisać trującym środkom bojowym, francuska 1. Armia podczas bitwy poniosła ogromne straty. Nie było ucieczki przed duszącym i wywołującym kaszel chlorem, który wchodził w każdą szczelinę. Na pozycjach zginęło 5 tysięcy żołnierzy i oficerów. Kolejne 10 tysięcy trwale utraciło zdrowie i zdolność bojową. 31 maja 1915 roku, w rejonie Bolimowa pod Łodzią wojska rosyjskie zostały poddane atakowi z użyciem butli z gazem. Na odcinku frontowym o długości 12 kilometrów Niemcy wypuścili 264 tony chloru. 8832 osoby zostały poszkodowane, z czego 1101 zmarło.

Na całym świecie zaczęto szukać sposobów ratunku przed nowym typem broni, który stanowił niespotykane dotąd niebezpieczeństwo. Urządzenia do oczyszczania powietrza, które wcześniej były używane w przemyśle, nie zdały egzaminu, tak jak wielowarstwowe bandaże z gazy nasączone podsiarczynem sodu. W listopadzie 1915 roku inżynier Kummant z zakładu „Trieugolnik” wymyślił gumową maskę z okularami, która pozwalała chronić nie tylko narządy oddechowe, ale także większą część głowy, lecz wciąż nie było skutecznego elementu filtrującego. Profesor Nikołaj Zielinski wynalazł uniwersalny pochłaniacz zawierający węgiel aktywny, którego powierzchnia właściwa wynosiła 15 m2/g. Po licznych eksperymentach Zielinski zasugerował użycie węgla aktywnego z brzozy lub lipy – w ten sposób powstała maska przeciwgazowa Zielinskiego–Kummanta. Wynalazek Zielinskiego nie od razu spotkał się z poparciem, bowiem szef jednostki sanitarno-ewakuacyjnej Cesarskiej Armii Rosyjskiej, książę Oldenburg, najpierw zorganizował masową produkcję masek przeciwgazowych własnego projektu, w których pochłaniacz zawierał wapno sodowane (ulegało ono jednak skamienieniu podczas oddychania).

Testy w warunkach bojowych potwierdziły wysoką niezawodność maski przeciwgazowej Zielinskiego–Kummanta, która dodatkowo została sprawdzona przez specjalistów z państw ententy. Choć prace nad maską zakończono w 1915 roku, weszła ona na uzbrojenie armii rosyjskiej dopiero w lutym 1916 roku, dzięki czemu straty spowodowane przez bojowe środki trujące wroga gwałtownie spadły.

W sumie w latach I wojny światowej do armii wysłano ponad 11 milionów masek przeciwgazowych. Problemem był powszechny brak wykształcenia rosyjskich żołnierzy, którzy nie potrafili przeczytać instrukcji i nie rozumieli wyjaśnień przełożonych na temat użycia maski, a w efekcie nie potrafili jej prawidłowo używać. Ponadto często zdejmowali oni maski przedwcześnie, nie wiedząc, że gaz zalegał w okopach przez długi czas po zakończeniu ataku.

Opis Maska przeciwgazowa Zielinskiego–Kummanta została wykonana w kolorze pomarańczowym. Wyposażone były w pochłaniacze różniące się kształtem i pojemnością: typ „piotrogrodzki” o przekroju prostokątnym (masa węgla 160 gramów) oraz dwa typy z owalnym przekrojem pudełka, „moskiewski” i „kazański” (masa węgla 250 i 200 gramów). W pierwszej wersji maski wdychane i wydychane powietrze przechodziło przez pochłaniacz; później Iosif Dawidowicz Awałow zmodyfikował ją, dodając zawór wylotowy. Były dwa rodzaje masek: z „nosem” i bez niego. „Nos” umożliwiał wsunięcie palca do wewnątrz i wycieranie zaparowanych okularów bez zdejmowania maski. Maska dobrze chroniła przed mieszanką 0,2% chloru z 0,1% fosgenem średnio przez 2–3 godziny i tym samym w pełni spełniała wymagania, jakie stawiano maskom przeciwgazowym w latach 1915–1916.

Wadą maski była konieczność przedmuchania jej przed użyciem z pyłu węglowego nagromadzonego podczas wstrząsania i kruszenia się granulek węgla. Spowalniało to proces zakładania i mogło kosztować życie jej właściciela. Ponadto ciężkie pudełko z węglem, zawieszone w pozycji „bojowej”, ograniczało obrót głowy żołnierza.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Rosyjskie maski przeciwgazowe Kategoria:Rosja podczas I wojny światowej