mały|Zasięg języków słowiańskich z ok. VIII wieku na terenie dzisiejszych Niemiec Języki łużyckie – grupa obejmująca dwa blisko spokrewnione języki zachodniosłowiańskie: górnołużycki i dolnołużycki.

Używane są one przez Łużyczan (łącznie ok. 150 tys. osób, większość z nich posługuje się jednak wyłącznie językiem niemieckim) na terenie Łużyc we wschodnich Niemczech. Obydwa języki łużyckie są zagrożone wymarciem (przede wszystkim dolnołużycki, którego liczbę aktywnych użytkowników szacuje się na kilka tysięcy, i którym na co dzień posługuje się w zasadzie tylko najstarsza generacja, podczas gdy górnołużyckiego używa ok. 55 tys. osób). Dolnołużycki jest bardziej zbliżony do polskiego, a górnołużycki do czeskiego i słowackiego. W obydwu językach zachowała się gramatyczna liczba podwójna. Polskim głoskom ć dź, w dolnołużycczyźnie odpowiadają ś, ź (por. być – byś, dzieci – źiśi), a grupom spółgłosek tr i pr oddpowiadają tš, pś i pš (por. prawy – pšawy, straszny – tšašny).

Na Łużycach wytworzył się także pośredni język pomiędzy jęz. niemieckim a dolnołużyckim – ponaschemu.

Historia Po zasiedleniu dawnych germańskich terytoriów przez Słowian, w tym przodków Łużyczan, w V i VI stuleciach, prekursor języków łużyckich zacząć być używany na terenie odpowiadającym południowej części Niemiec Wschodnich przez następne kilka stuleci. Północna część tego terytorium była natomiast zasiedlona przez Połabian.

Pochodzenie i dokładna klasyfikacja języków łużyckich nie jest znana. Niektórzy lingwiści twierdzą, że są pośrednie między lechickimi i innymi zachodniosłowiańskimi; inni zaś, jak np. Heinz Schuster-Šewc, twierdzą, iż stanowią własną gałąź języków słowiańskich o mieszance cech lechickich i południowosłowiańskich. Według niego, „współczesna łużycczyzna to jest to co pozostało po dawnym, bardziej rozległym obszarze dialektów łużyckich, leżącym pomiędzy rzekami Łabą/Soławą na zachodzie i Bobrem/Kwisą na wschodzie”.

Poza swoim obecnym obszarem języki łużyckie zostały zastąpione przez język niemiecki, chociaż wpłynęły m.in. na wiele toponimów (np. Leipzig ← Lipsk ← lipa). W XIII wieku języka łużyckiego oficjalnie zakazano.

W 1595 r. wydano pierwsze górnołużyckie tłumaczenie „Małego Katechizmu”, wraz z książką „Pouczenie, Jak Litery Języka Wendzkiego się Używa i Wymawia” napisaną przez .

Pisownia

Alfabet dolnołużycki

A a B b C c Č č ć D d E e ě F f G g H h Ch ch I i J j K k Ł ł L l M m N n ń O o P p R r ŕ S s Š š Ś ś T t U u W w Y y Z z Ž ž Ź ź

Alfabet górnołużycki A a B b C c Č č Ć ć D d Dź dź E e ě F f G g H h Ch ch I i J j K k Ł ł L l M m N n ń O o ó P p (Q q) R r ř S s Š š T t U u (V v) W w (X x) (Y) y Z z Ž ž

Uwaga: W nowszej wersji „ć” znajduje się po „č”. Do 2005 można spotkać „ć” w alfabecie po „t”. Warto zwrócić uwagę, że w odróżnieniu od języka polskiego litera „l” następuje po „ł”, nie odwrotnie.

polski dolnołużycki górnołużycki czeski słowacki rosyjski połabski drzewiański kaszubski człowiek cłowjek čłowjek člověk človek человек [czieławiék] clåvăk człowiek wieczór wjacor wječor večer večer вечер [wiéczier] vicer wieczór brat bratš bratr bratr brat брат [brat] brot brat dzień źeń dźeń den deň день [dień] dan dzéń ręka ruka ruka ruka ruka рука [ruká] rǫkă rãka jesień nazymje nazyma podzim jeseň осень [ósień] preńă zaimă, jisin jeséń śnieg sněg sněh sníh sneh снег [snieg] sneg snég lato lěśe lěćo léto leto лето [liéta] ľotü lato siostra sotša sotra sestra sestra сестра [siestrá] sestră sostra ryba ryba ryba ryba ryba рыба [rýba] råibo rëba ogień wogeń woheń oheň oheň огонь [agóń] wiďėn òdżiń woda woda woda voda voda вода [wadá] wådă łeda wiatr wětš wětřik, wětr vítr vietor ветер [wiétier] v́otĕr wiater zima zymje zyma zima zima зима [zimá] zaimă zëma

Galeria

Zobacz też

Ponaschemu język wschodniołużycki

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kurs serskeje rěce / Bluń, Rozmówki z książki Curs practic de limba sorabă (Jindřich Vacek) w gwarze Łużyc środkowych (zapadna Grodkowska narěč)

Kategoria:Języki zachodniosłowiańskie Kategoria:Kultura serbołużycka Języki łużyckie Kategoria:Języki zagrożone w Niemczech