Magdalena Beata Samborska (ur. w Pabianicach) – polska artystka sztuk wizualnych, projektantka mody „trudnej”, autorka tekstów naukowych, profesor Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi. Realizuje fotografie, filmy, asamblaże, obiekty z pogranicza ubioru i rzeźby.
Życiorys W 1996 ukończyła studia w Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi. Od 2009 r. jest wykładowczynią na macierzystej uczelni, gdzie od 2021 roku prowadzi autorską pracownię na studiach magisterskich.
W 2013 r. obroniła pracę doktorską Cytowanie płci – analiza relacji między ubiorem a tożsamością płciową. Habilitację uzyskała na podstawie dysertacji Moda jako Inny sztukiMagdalena Samborska, Moda jako Inny sztuki, autoreferat. w Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu w 2021 r.
W 1998 r. była stypendystką Ministerstwa Kultury i Sztuki. 2008 roku uzyskała stypendium twórcze Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2013 r. otrzymała Grand Prix na II Biennale Sztuki w Piotrkowie Trybunalskim za film Narodziny rozpaduKatalog wystawy II Biennale Sztuki Koniec człowieka?, Ośrodek Działań Artystycznych, Piotrków Trybunalski, 2013.. W 2021 r. otrzymała wyróżnienie na Biennale Tkaniny Artystycznej w Poznaniu z obiekt After KobroKatalog wystawy III Biennale Tkaniny Artystycznej, Przyszłość wolności, Stara Papiernia, Poznań, 2021.. W 2023 r. zdobyła pierwszą nagrodę w Międzynarodowym Konkursie Cyfrowej Fotokreacji Cyberfoto w Częstochowie za cykl fotografii DermografiaXXVI Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa, 2023..
Twórczość Debiutowała na scenie artystycznej wystawą Stygmat płci pięknej w Galerii Manhattan w Łodzi w 1998 r. Brała udział w wystawach sztuki kobiecej m.in. Kobieta o kobiecieKobieta o kobiecie, Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała, 2007. (Bielsko Biała, 2007), DecydentkiDecydentki, Dom Norymberski, Kraków, 2018. (Kraków, 2018), Kobieta na duszęKobieta na duszę, Galeria Manhattan, Łódź, 2003. (Łódź, 2003). Początkowo w jej działalności artystycznej wyraźne są odniesienia do świata mody, historii ubioru i kultury masowej, które konfrontuje z ideami feministycznymi.
W instalacji Dekonstrukcje czasopism kobiecychGrzegorz Sztabiński, hasło: Magdalena Samborska, [w:] Imiona własne sztuki łódzkiej. Współczesne malarstwo, grafika, rzeźba i twórczość intermedialna, red. Grzegorz Sztabiński, Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, 2008, s. 297–299. (2000) Samborska wykorzystuje zdjęcia kobiet z reklam kosmetyków. Okleja nimi papierowe, trójwymiarowe głowy. Próby dostosowania zdjęcia do formy przestrzennej powodują rozdarcia i zniekształcenia wizerunków fotograficznych. Z obiektów tych powstają instalacje, w których papierowe głowy ustawiane są na egzemplarzach pism otwartych na stronie, z którego pochodzi wykorzystane zdjęcie. Dzięki temu następuje konfrontacja doskonałej twarzy z prasy kobiecej z karykaturalnym trójwymiarowym sobowtórem. W instalacji tej dopatrywano się krytyki chirurgii kosmetycznej. Przyjęcie założenia o związku ciała i tożsamości pozwala na głębszą interpretację uwzględniającą obawę człowieka przed rozpadem, dezintegracją wewnętrzną.
W tym samym czasie powstają też obiekty z pogranicza ubioru i rzeźby. Zaprzęg gorsetówAgnieszka Kulazińska, Katalog Artystów – Magdalena Samborska. (2000), w którym usztywnione gorsety stoją na podeście oczekując na domniemanego woźnicę/widza/jurora oraz Wpisana w przestrzeńKrzysztof Jurecki, Magdalena Samborska. Anatomia niepewności (ODA, Piotrków Trybunalski, 13.09-12.10.14). (2002) – blisko trzymetrowa, czerwona suknia z krynoliną dominująca w przestrzeni wystawienniczej.
Około 2009 r. w twórczości Samborskiej pojawia się zainteresowanie fotografią cyfrową. Nie rezygnując z kobiecej perspektywy, poszerza krąg tematyczny swoich prac, dotykając takich tematów jak transgeniczność, transhumanizm, w kontekście postmodernistycznej tożsamości.
W cyklu fotografii Kościec tożsamościGrzegorz Sztabiński: Ponadkobiecy punkt widzenia, „Format”, 2016 (73), s. 26–28. (2013) naga kobieca sylwetka połączona jest z drewnianymi łyżkami, łopatkami, tłuczkami. Sylwetka jest uwikłana w przedmioty lub wspiera się na nich. Można widzieć w omawianych fotografiach opowieść na temat performatywności płci kulturowo społecznej, zgodną z wykładnią Judith Butler. Bohaterka zdjęć wydaje się być zaangażowana w rytuały kuchenne potwierdzające jej kobiecość. Zastanawiają jednak układy tworzone z części ciała połączonego z przedmiotami. Kompozycje te odnoszą się do symboliki mitologicznej lub religijnej, co wprowadza nas w szerszy krąg znaczeniowy. Jest to wyraźniej odczuwalne w filmie Narodziny rozpadu, w którym artystka wykorzystała wspomniane fotografie. Tu wprawione w ruch symbole i znaki rozsypują się, rozmywają, sugerując iż rozpad jest integralną częścią istnieniaKrzysztof Jurecki, Koniec człowieka? Werdykt II Piotrkowskiego Biennale Sztuki komentuje Krzysztof Jurecki – przewodniczący jury..
Charakterystyczne dla eksperymentów fotograficznych Samborskiej połączenia ciała z przedmiotami użytkowymi, w czym można się doszukiwać groteskowej formy transhumanizmu, odnajdujemy również w cyklu fotografii Mitologie domoweXX Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa, 2017. (2017). Tu nagie ciało kobiece łączone jest z rurą od odkurzacza i jego czyszczącymi końcówkami. Bohaterki zdjęć nawiązują do postaci mitologicznych, które w ikonografii przedstawiane są w towarzystwie węży: Hekate, Erynia, Meduza. Węże – symbol siły – w ujęciu Samborskiej zastąpił prozaiczny przedmiot służący sprzątaniu.
Ciało w towarzystwie przedmiotów pojawia się również w serii zdjęć Dermografia (2023). Tym razem obiekty przybierają charakter odcisków lub tatuaży naznaczających nagą sylwetkę.
Cykl fotografii Płeć domniemanaXVIII Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa, 2015. (2015) dotyczy zagadki płci. W serii kompozycji ukazujących podbrzusze i uda, genitalia zostały zastąpione dłońmi. Dłonie układają się w gesty, które uważamy za uniwersalne, ale niekiedy są odmiennie odczytywane w różnych częściach świata. Artystka projektuje tu transgeniczne ciała podobnie jak w serii autoportretów Zniszczota niedowcieleńXXIV Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa, 2021. (2021), gdzie zacierając swoją tożsamość uzyskuje obrazy ludzko-zwierzęcej hybrydy. Tego rodzaju hybrydalne postacie pojawiały się w ikonografii starożytnego Egiptu czy Mezopotamii. Kwestia hybrydycznych istot powróciła w czasach eksperymentów genetycznych i pomysłu hodowania ludzkich narządów w organizmach zwierzęcych na potrzeby transplantacji.
W serii RozkoszmaryXXV Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa, 2022. (2022) artystka ponownie sięga po metodę lustrzanych odbić i nakładania obrazów, tym razem bazując na ujęciu całej sylwetki. Nagie, podwojone postacie tarzają się na draperiach iście barokowej tkaniny. Niekiedy wyobrażenia te kojarzyć się mogą z porodem, aktem przemocy seksualnej lub rozkoszy. Wyraz twarzy bohaterki potęguje wrażenia szerokiej rozpiętości jej doznań.
Wybrane wystawy indywidualne 2019: Moda jako Inny sztukiKrzysztof Jurecki, Dokąd prowadzi moda? W perspektywie najnowszej sztuki postfeministycznej, np. Magdaleny Samborskiej, „Aspiracje” nr 56 (2/219), s. 31–35., Galeria Patio 2,Akademia Humanistyczno Ekonomiczna, Łódź. 2017: Rytuały tożsamości, Galeria Tłustym Drukiem, ŁódźKrzysztof Jurecki, Magdalena Samborska. Rytuały tożsamości. (Galeria Tłustym Drukiem, Łódź, ul. Więckowskiego 18).. 2014: Anatomia niepewnościPaulina Gębicka, Magdalena Samborska. Anatomia Niepewności., Ośrodek Działań Artystycznych, Piotrków Trybunalski. 2008: Celebracja nieobecnościWystawa Magdaleny Samborskiej, Galeria Bałucka, „Gazeta Wyborcza”, dodatek łódzki, 15.05.2001., Galeria Bałucka, Łódź. 2007: Liturgia przedmiotu, Galeria Sztuki Wozownia, Toruń. 2006: Chwiejna równowaga, Galeria Akademicka, Wyższa Szkoła Sztuki i Projektowania, Łódź. 2003: Strategia uwodzenia, Galeria Bałucka, Łódź. 2001: Śmierć z głodu przy suto zastawionym stole, (Bałtyckie Biennale Sztuki Współczesnej – Sybaris. Okropny urok cywilizacji), Galeria Amfilada, Szczecin. 2000: Aksamitne tortury, Galeria Przedmiotu BB, Kraków. 1998: Stygmat Płci Pięknej, Galeria Manhattan, Łódź.
Wybrane wystawy zbiorowe 2023: XXVI Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa. 2022: Asocjacje.Jak gdyby, tak jakby…Asocjacje. Jak gdyby, tak jakby…, Instytut Cybernetyki Sztuki, Gdańsk 2022., Instytut Cybernetyki Sztuki, Gdańsk. 2021: III Biennale Tkaniny Artystycznej, Przyszłość wolności, Stara Papiernia, Poznań; XXIV Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART-FOTO, Częstochowa. 2019: Łódź à Paris, Galeria Fundacji Sisley, Paryż. 2018: Decydentki, Dom Norymberski, Kraków; Negocjowanie tożsamości. Między realnym a wirtualnym w fotografii XXI wiekuNegocjowanie tożsamości. Między realnym a wirtualnym w fotografii XXI wieku, Galeria Foto-Gen Ośrodka Kultury i Sztuki, Wrocław, 2018., Galeria Foto-Gen Ośrodka Kultury i Sztuki, Wrocław; Labirynt, IX Festiwal Nowej Sztuki, Syndrom des Übermaßes, Frankfurt (O)Labirynt, IX Festiwal Nowej Sztuki, Syndrom des Übermaßes, Frankfurt (O), 2018.. 2017: Awangarda i Awangardy. Tradycje awangardy w dziejach łódzkiej PWSSP/ ASP, Galeria Kobro, ASP, Łódź; XX Międzynarodowy Konkurs Cyfrowej Fotokreacji CYBERFOTO, Regionalny Ośrodek Kultury, Galeria Fotografii ART- FOTO, Częstochowa. 2016: Labirynt, VII Festiwal Nowej Sztuki, Modifikationen und Neuinterpretationen, Frankfurt (O)Labirynt, VII Festiwal Nowej Sztuki, Modifikationen und Neuinterpretationen, Frankfurt (O), 2016.; Dwie Katedry, Galeria u Jezuitów, Poznań. 2015: III Biennale Sztuki, W post-apokaliptycznym świecie. Iluzja czy droga wyjścia/dojścia?Tomasz Sobieraj, Postapokalipsa w Piotrkowie, czyli kilka słów o III Biennale sztuki, „Format”, 2016 (72), s. 122 123., Ośrodek Działań Artystycznych, Piotrków Trybunalski; Wzór, osnowa, wątek, Galerija Titanikas, Wilno. 2013: II Biennale Sztuki, Koniec człowieka?, Ośrodek Działań Artystycznych, Piotrków Trybunalski; Festival DIGITALBIGSCREEN 2013, Future- human? Kulturo Delavski Dom Trbovlje, Slovenija. 2012: Co się kryje na dnie oka? W kręgu auto/portretu z przełomu XX/XXI wiekuCo kryje się na dnie oka? W kręgu auto/portretu z przełomu XX/XXI wieku, Galeria Sztuki Wozownia, Toruń, 2012., Galeria Sztuki Wozownia, Toruń. 2009: VI Biennale Fotografii, Fotografia/Ideologia/PolitykaVI Biennale Fotografii, Fotografia/Ideologia/Polityka, Stary Browar-Słodownia, Poznań, 2009., Stary Browar-Słodownia, Poznań; 28 dni, Centrum Sztuki Współczesnej „Łaźnia”, Gdańsk. 2007: Kobieta o kobiecie, Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała. 2006: Miłość i demokracja, Centrum Sztuki Współczesnej „Łaźnia”, Gdańsk; Hafty, koronki, kwiatki...Aleksandra Kozłowska, Hafty, koronki, kwiatki, „Gazeta Wyborcza” – dodatek trójmiasto, 09.11.2006., Wolna pracownia PGR ART. Kolonia Artystów, Stocznia, Gdańsk; Jej portret (nie)wierny, Galeria Manhattan, Łódź. 2005: Między rzeczywistością a nierzeczywistością. Performance, Sztuka akcji, Galeria Manhattan, Łódź; Art Poznań 2005, Targi Sztuki, Stara Rzeźnia, Poznań. 2003: Kobieta na duszę, Galeria Manhattan, Łódź; Papierowa sfera, Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała. 2000: Opowieści LagadyjskieOpowieści Lagadyjskie, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko, 2000., Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; Łódzki Salon Wiosenny, Ośrodek Propagandy Sztuki, Łódź.