Elektrownia Jądrowa „Lubiatowo-Kopalino” – realizowany projekt pierwszej elektrowni jądrowej w PolsceJeżeli uwzględnić nieukończoną i nigdy nieuruchomioną elektrownię jądrową w Żarnowcu, to EJ Lubiatowo-Kopalino byłaby drugim tego typu obiektem w historii Polski. o mocy elektrycznej do 3750 MWe. W sierpniu 2026 przedsięwzięcie pozostawało formalnie na etapie prac przygotowawczych i procesu licencyjnego; 5 sierpnia 2026 Polskie Elektrownie Jądrowe przekazały firmie Bechtel zarządzanie terenem inwestycji, na którym rozpoczęto zasadnicze roboty ziemne w ramach prac przygotowawczych. Zasadnicza budowa obiektu jądrowego, liczona od wylania pierwszego betonu jądrowego, jest planowana na 2028 rok, a rozpoczęcie komercyjnej pracy pierwszego bloku – na 2036 rok.
Technologia thumb|Model standardowego bloku AP1000 Technologia, która ma zostać użyta do jej budowy, pochodzi od amerykańskiej firmy Westinghouse. AP1000 jest ciśnieniowym reaktorem wodnym generacji III+, wykorzystującym pasywne systemy bezpieczeństwa oraz konstrukcję modułową. W pierwszej lokalizacji mają powstać trzy reaktory AP1000. Do chłodzenia reaktorów ma być wykorzystana woda z Bałtyku, doprowadzona długimi na 5,5 km rurami. W procesie wyboru dostawcy technologii oprócz amerykańskiej firmy, na którą ostatecznie zdecydował się rząd, uczestniczyły także południowokoreański i francuski EDF. Firma Westinghouse była wśród firm, które w poprzednim podejściu w 2011 roku wyraziły chęć budowy elektrowni jądrowej w Polsce. W tamtym czasie chęć uczestnictwa w projekcie wyraziły także Areva i General Electric.
W analizach medialnych dotyczących wyboru technologii AP1000 jako jeden z istotnych czynników wskazywano zacieśnianie współpracy politycznej, militarnej i gospodarczej pomiędzy Polską i Stanami Zjednoczonymi.
Lokalizacja
thumb|Mapa infrastruktury planowanej elektrowni jądrowej Lubiatowo-Kopalino w gminie Choczewo, stan na lipiec 2026
Na początku procesu wyboru lokalizacji rozpatrywano 92 potencjalne miejsca. 8 stycznia 2010 roku Ministerstwo Gospodarki podało listę 28 miejscowości, które są brane pod uwagę pod kątem lokalizacji pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce. Analizy lokalizacji uwzględniły m.in. takie czynniki jak właściwości terenu, dostępność wody chłodzącej, położenie względem terenów objętych formami ochrony przyrody, w tym obszarów Natura 2000 oraz obecne i możliwe do rozbudowy elementy infrastruktury jak na przykład sieci energetyczne, drogowe czy kolejowe. Wyniki analiz potwierdziły sprzyjające warunki do wybudowania elektrowni jądrowej w województwie pomorskim. 25 listopada 2011 roku Polska Grupa Energetyczna, odpowiedzialna w tamtym czasie za projekt pierwszej elektrowni, wskazała trzy potencjalne lokalizacje elektrowni jądrowej: Żarnowiec, Choczewo, Gąski. Grunty we wskazanych lokalizacjach należą albo do Skarbu Państwa, ewentualnie do Lasów Państwowych, albo – jak w przypadku Żarnowca – częściowo do PGE. Po zawężeniu do terenu Pomorza, dwie z lokalizacji – Żarnowiec oraz Lubiatowo-Kopalino – poddane zostały jeszcze bardziej szczegółowym badaniom, które potwierdziły, że druga z wymienionych jest „najkorzystniejszym dla środowiska i bezpiecznym dla ludzi” wariantem.
5 sierpnia 2015 roku rozpoczęto postępowanie w sprawie wydania decyzji środowiskowej dla tej inwestycji. Elementem niezbędnym do jej wydania są konsultacje z krajami, na które inwestycja może mieć wpływ. W 2017 roku spółka odpowiedzialna za projekt (obecnie Polskie Elektrownie Jądrowe, PEJ) rozpoczęła wielowymiarowe badania środowiskowe, których realizacja jest wymagana prawem w przypadku realizacji projektów jądrowych. Te badania obejmowały 32 obszary tematyczne, w tym z zakresu geologii, sejsmiki, hydrologii czy demografii. W wyniku badań spółka przygotowała , który w marcu 2022 został złożony do GDOŚ. Dokumentacja obejmowała 19 tys. stron. Jako preferowaną lokalizację elektrowni wskazano w nim „Lubiatowo-Kopalino” w gminie Choczewo. Gmina Choczewo leży bezpośrednio nad Morzem Bałtyckim w północnej części województwa pomorskiego, w powiecie wejherowskim, w okolicach miejscowości Lubiatowo, Kierzkowo i Kopalino. W zachodniej części terenu inwestycji leżą pojedyncze zabudowania byłej jednostki wojskowej. Na potrzeby tej inwestycji ma być zarezerwowany obszar o powierzchni 688 ha, z czego lasy zajmują 542 ha. Trwałe wylesienie ma dotyczyć 335–356 ha lasów.
W październiku 2022 ruszyły konsultacje transgraniczne w sprawie budowy choczewskiej elektrowni, skierowane do państw, na które inwestycja może oddziaływać. Konsultacje zakończyły się w lipcu 2023. Stanowiska wyraziło w nich 14 państw: Austria, Białoruś, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Holandia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Słowacja, Szwecja, Ukraina i Węgry. Dokumentacja dla konsultacji została przekazana stronom zainteresowanym we wrześniu 2022 i zawierała 1200 stron opracowania. Uwagi w formie pisemnej zgłosiły Austria, Białoruś, Dania, Estonia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Słowacja, Szwecja, Ukraina oraz Węgry. Na prośbę Austrii, Danii, Łotwy i Niemiec strona polska zorganizowała w Warszawie międzyrządowe konsultacje transgraniczne w formie spotkania ekspertów w trybie art. 5 Konwencji z Espoo. Po zakończeniu konsultacji transgranicznych rozpoczęły się konsultacje społeczne w kraju, w tym możliwość zapoznania się z dokumentacją sprawy oraz złożenia uwag i wniosków, które trwały do 18 sierpnia 2023.
19 września 2023 wydana została decyzja środowiskowa dla tej lokalizacji. Według oceny GDOŚ, przy zachowaniu wskazanych w raporcie rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych, a także przy spełnieniu środowiskowych uwarunkowań określonych w decyzji, realizacja i eksploatacja elektrowni nie będzie się wiązała z wystąpieniem znaczącego negatywnego oddziaływania na środowisko.
26 października 2023 wojewoda pomorski poinformował o wydaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji dla pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej, w lokalizacji „Lubiatowo-Kopalino” w gminie Choczewo. 8 stycznia 2024 PEJ poinformowały, że Minister Rozwoju i Technologii wydał kończące etap rozpatrywania sprawy przez organa administracji publicznej postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania złożonego od tej decyzji, co potwierdza, że lokalizacja „Lubiatowo-Kopalino” w gminie Choczewo jest już ostateczna. Uzyskanie decyzji lokalizacyjnej otworzyło możliwość podejmowania dalszych działań dotyczących budowy elektrowni. Chodzi m.in. o wskazanie konkretnych działek pod budowę.
Kontrowersje 9 stycznia 2024 premier Donald Tusk oświadczył: „Na pewno trwać będzie jeszcze przez chwilę gorąca dyskusja, czy lokalizacja jest najszczęśliwsza, ale tu głos muszą mieć fachowcy. Jeśli okaże się, że nie ma innej możliwości i to jest optymalna lokalizacja, okolice Choczewa, to będziemy kontynuować inwestycję. Na razie robimy szybki audyt i sprawdzamy, czy na pewno ta lokalizacja jest optymalna”, a 13 stycznia w mediach opublikowano wypowiedzi kwestionujące słuszność tej lokalizacji autorstwa wojewody pomorskiego Beaty Rutkiewicz i wicemarszałka województwa pomorskiego Leszka Bonny. 15 stycznia „Dziennik Bałtycki” zacytował słowa Beaty Rutkiewicz, która oświadczyła: „decyzja środowiskowa dla lokalizacji w Lubiatowie została wydana, ale cały czas rozważamy, czy słusznie. Są też różne głosy na temat wybranej technologii. Najbliższe miesiące będą decydujące”. Sprawa była szeroko komentowana w mediach. Cytowani eksperci wskazywali, że zmiana lokalizacji na tym etapie oznaczałaby opóźnienie dochodzące do 10 lat oraz wielomilionowe straty, co w praktyce mogłoby się przełożyć na „uśmiercenie projektu”. Opóźnienie o 10 lat w przypadku zmiany lokalizacji potwierdziło także Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Sprawa wywołała także dyskusję polityczną wśród przedstawicieli ugrupowań zasiadających w Sejmie X kadencji. Pomorski Urząd Wojewódzki na swoim profilu na Facebooku poinformował, że „Podczas spotkania 17.01.2024 r. w Chojnicach Wojewoda Pomorska wskazała, że w związku z dużą ilością uwag oraz rozmów, które prowadziła zasadne jest powtórne przyjrzenie się i przeanalizowanie wydanej decyzji środowiskowej dla lokalizacji elektrowni w Lubiatowie”. 18 stycznia przedstawiciel biura wojewody Krystian Kłos potwierdził słowa Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oświadczając, że wojewoda przyznała w Chojnicach jedynie, że „konieczne jest przeprowadzenie analizy, czy decyzje były wydawane w sposób prawidłowy i zgodny z prawem”. Poseł PiS Kacper Płażyński po kontroli poselskiej przeprowadzonej 19 stycznia w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim poinformował, że jedynym dokumentem, na który powołuje się wojewoda, jest memorandum z 2023 roku, przy czym zaznaczył, że „w memorandum z marca 2023 roku, o którym mówił wicemarszałek Leszek Bona oraz wojewoda Beata Rutkiewicz, nie ma ani jednego słowa krytyki pod adresem budowy tej elektrowni w Choczewie”.
Stanowisko w sprawie zajęło Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które poinformowało, że nie ma podstaw do zmiany lokalizacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na Pomorzu, a decyzja o lokalizacji w gminie Choczewo jest ostateczna. Współpraca polsko-amerykańska na rzecz rozwoju energetyki jądrowej w Polsce była jednym z tematów rozmów podczas spotkania minister klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski i ambasadora USA w Warszawie Marka Brzezinskiego, które odbyło się 19 stycznia 2024 roku.
W kolejnych latach lokalizacji inwestycji nie zmieniono. W projekcie aktualizacji Programu polskiej energetyki jądrowej z czerwca 2026 jako lokalizację pierwszej elektrowni nadal wskazywano Lubiatowo-Kopalino. 7 maja 2026 Prezes Państwowej Agencji Atomistyki wydał pierwszą w Polsce opinię dotyczącą wstępnego raportu lokalizacyjnego dla obiektu jądrowego. W opinii stwierdzono, że wstępna ocena nie wykazała czynników wykluczających możliwość lokalizacji elektrowni jądrowej w Lubiatowie-Kopalinie pod względem bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej.
„Rzeczpospolita” zauważyła, że decyzja środowiskowa GDOŚ nie jest jeszcze prawomocna i nie jest możliwe wskazanie terminu zakończenia postępowania odwoławczego. Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosło 5 osób fizycznych oraz Stowarzyszenie Obrony Naturalnych Obszarów Nadmorskich Bałtyckie SOS, Polskie Lobby Przemysłowe im. Eugeniusza Kwiatkowskiego, Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, a także reprezentowane przez jedną osobę: Stowarzyszenie Federacja Zielonych w Białymstoku, Stowarzyszenie Zielony Białystok, Stowarzyszenie Innowacyjny Białystok, Stowarzyszenie Innowacyjna Polska, Stowarzyszenie Osób Poszkodowanych przez Urząd Miasta w Białymstoku, Stowarzyszenie www.i.warszawa.pl, Fundacja Instytut Białowieski oraz Fundacja Towarzystwo Ulepszania Świata.
Budowa We wrześniu 2022 spółka PEJ złożyła do Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki wniosek o uzyskanie ogólnej opinii dotyczącej weryfikacji analiz bezpieczeństwa planowanej elektrowni jądrowej.
W lipcu 2023 PEJ poinformowały o wydaniu przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska decyzji zasadniczej, umożliwiającej inwestorowi ubieganie się o kolejne niezbędne zezwolenia administracyjne, takie jak m.in. decyzja o ustaleniu lokalizacji, a następnie zezwolenie na budowę (wniosek o wydanie decyzji zasadniczej PEJ złożyła w MKiŚ w kwietniu 2023) oraz o podpisaniu z Urzędem Morskim w Gdyni porozumienia określającego zasady współpracy przy budowie konstrukcji morskiej (MOLF, ) służącej do rozładunku elementów do budowy elektrowni, które przypłyną drogą morską.