Piłodziób wyżynny (Momotus aequatorialis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny piłodziobów (Momotidae) występujący w górach zachodniej Ameryki Południowej. Jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski.
Systematyka Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał angielski ornitolog John Gould w 1858 roku na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London”. Autor nadał ptakowi nazwę Momotus aequatorialis. Jako miejsce typowe podał Archidona w Ekwadorze.
Obecnie wyróżnia się dwa podgatunki: M. a. aequatorialis Gould, 1858, M. a. chlorolaemus Berlepsch & Stolzmann 1902.
Od 1945 roku piłodziób wyżynny był uważany za jeden z 20 podgatunków piłodzioba wspaniałego (M. momota) występujących od północno-wschodniego Meksyku do północnej Argentyny. Pod koniec XX i na początku XXI wieku niektórzy autorzy uznawali piłodzioba wyżynnego za odrębny gatunek, ale w 2004 roku South American Classification Committee (SACC) zdecydował ponownie włączyć ten takson do M. momota. Na podstawie przede wszystkim kompleksowej pracy F.G. Stilesa z 2009 roku A review of the genus Momotus (Coraciiformes: Momotidae) in northern South America and adjacent areas takson M. momota podzielono na 6 osobnych gatunków: M. momota (piłodziób wspaniały), M. coeruliceps (piłodziób modrogłowy), M. lessonii (piłodziób żółtopierśny), M. subrufescens (piłodziób rdzawobrzuchy), M. bahamensis (piłodziób czerwonogardły) i M. aequatorialis (piłodziób wyżynny).
Etymologia Momotus: błędny zapis (Nieremberg, 1635) azteckiej nazwy Motmot dla niebieskoczubego ptaka wielkości gołębia, który zamieszkiwał tropikalne regiony. aequatorialis: „równikowy” – od „równik”.
Morfologia Piłodziób wyżynny jest średniej wielkości ptakiem, u którego nie występuje dymorfizm płciowy. Dziób czarny, silny, dosyć gruby, żuchwa prosta, szczęka zakrzywiona, nieco dłuższa od żuchwy. Nogi czarne. Tęczówki od czerwonych do ciemnobordowych. Na szczycie głowy niewielka czarna czapeczka, pod nią szeroki niebieski pasek, który w przedniej części głowy jest szerszy i sięga nasady dzioba. Od nasady dzioba wokół oczu, górnych części policzków i okolic uszu czarna maska, która w tylnej części ma białawą obwódkę, a w okolicach policzków podkreślona jest niebieskim paseczkiem. Reszta głowy zielonkawa. Grzbiet i skrzydła zielone. Gardło zielone z niewielkim niebieskim odcieniem, pierś zielona, czasami z odcieniem ochrowo-oliwkowym, na jej środku czarne pióra z bardzo niewielkimi turkusowo-niebieskim brzegami. Brzuch zielony. Górna część ogona zielona z niewielkimi ciemnoniebieskimi przebarwieniami. Środkowe sterówki wydłużone, wystające poza resztę ogona z gołymi stosinami i owalnymi zakończeniami w kolorze ciemnoniebieskim, czasami z ciemnymi zakończeniami. Podgatunek M. a. chlorolaemus ma dolne części ciała w nieco innym odcieniu Biscay Green, a gardło bardziej zielonkawo-niebieskie.
Wymiary: +SamiecSamicaDługość skrzydła (mm)146,5–167,5144,9–168,0Długość dzioba (mm)45,3–51,744,3–51,8Długość ogona (mm)272,0–324,5264,5–323,9
Masa ciała (bez podziału na płcie): 143–202 g.
Zasięg występowania Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) piłodzioba wyżynnego według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 1,37 mln km². Poszczególne podgatunki występują: M. a. aequatorialis – w kolumbijskich Andach oraz na wschodnich ich stokach w Ekwadorze, prawdopodobnie obserwowany także w północnym Peru na północ od rzeki Marañón; M. a. chlorolaemus – na wschodnich stokach Andów w Peru i zachodniej Boliwii. W Kolumbii występuje w przedziale wysokości 1500–3100 m n.p.m., w Ekwadorze 1000–2100 m n.p.m., w Peru 1000–2400 m n.p.m., a w Boliwii 1600–1900 m n.p.m.
Ekologia i zachowanie Piłodziób wyżynny występuje głównie w wilgotnych lasach górskich, często w pobliżu strumieni, na obrzeżach lasu i w lasach wtórnego wzrostu, często blisko siedlisk ludzkich. Jest gatunkiem wszystkożernym, ale zjada głównie stawonogi oraz owoce, stwierdzono także polowania na niektóre gatunki oposków. W 2022 roku zaobserwowano jak piłodziób wyżynny zjada endemicznego dla Kolumbii węża Atractus manizalesensis. Długość pokolenia jest określana na 4,2 roku.
Rozmnażanie Bardzo mało wiadomo o rozmnażaniu tego gatunku. Gniazda nie są opisane, ale uważa się, że podobnie jak u innych gatunków z rodzaju Momotus są wykopywane w skarpach nad brzegami rzek. Okres lęgowy nie jest określony.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN piłodziób wyżynny jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC, ). Liczebność populacji nie została oszacowana. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku.
Przypisy
Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Piłodzioby Kategoria:Taksony opisane przez Johna Goulda Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1858 roku Kategoria:Fauna Boliwii Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Peru