Izoniazyd () – organiczny związek chemiczny, powszechnie używany lek przeciwgruźliczy, zaliczany do tzw. leków pierwszego rzutu. Jest stosowany także w leczeniu niektórych innych mykobakterioz (chorób powodowanych przez prątki).
Wobec prątków wrażliwych izoniazyd jest lekiem bakteriobójczym, wykazującym aktywność wobec szybko namnażających się bakterii wewnątrz komórek i poza nimi.
Pod względem chemicznym izoniazyd jest hydrazydem . Rozpuszcza się w wodzie. Ma właściwości zasadowe.
Historia Został wprowadzony na rynek farmaceutyczny w 1952 roku przez koncern Roche pod nazwą Rimifon.
Mechanizm działania Izoniazyd jest prolekiem, ponieważ musi zostać aktywowany przez katalazę bakteryjną. Mechanizm działania polega na wpływie na aktywność dinukleotydu nikotynamidoadeninowego (NADH) w komórce bakterii. Tworzy się nieaktywny analog NADH, co zaburza szereg procesów życiowych prątków. Najważniejszym efektem jego działania jest hamowanie syntezy kwasów mikolowych, które wchodzą w skład ściany komórkowej prątka.
Wskazania Leczenie gruźlicy. Ze względu na łatwo rozwijającą się lekooporność powinien być stosowany wyłącznie w połączeniu z innymi lekami przeciwgruźliczymi. Leczenie i profilaktyka gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych ze względu na dobrą penetrację leku do OUN.
Przeciwwskazania Uszkodzenie wątroby, aktywne schorzenie wątroby, przebyte reakcje hepatotoksyczności lub uczulenie na lek. Inne przeciwwskazania: padaczka i inne stany drgawkowe psychozy zapalenie wielonerwowe uszkodzenia nerek
Spożycie alkoholu zwiększa jego toksyczność, dlatego u alkoholików stosuje się go z zachowaniem szczególnej ostrożności.
Interakcje lekowe Jest silnym inhibitorem kilku izoenzymów cytochromu P450 (CYP2A6, CYP2C19, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4) co powoduje zwolnienie wątrobowego metabolizmu szeregu leków i zwiększenie ryzyka wystąpienia działań toksycznych. Do leków tych należą np. fenytoina, karbamazepina, etosuksymid czy prymidon. Leki zobojętniające zmniejszają wchłanianie izoniazydu.
Działania niepożądane Może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby i zmian toczniopodobnych. W 10% przypadków dochodzi do zaburzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego (np. zawroty i bóle głowy, stan splątania, hiperrefleksja i zapalenie nerwów) W 5% przypadków dochodzi do leukopeni i reakcji alergicznych. Może dochodzić do rozwoju polineuropatii związanych z hamowaniem aktywności witaminy B6. U osób z grupy ryzyka (z zakażeniem HIV, niedożywieniem, cukrzycą i u ciężarnych) konieczna jest suplementacja tej witaminy w ilości 10–50 mg na dobę. Poza tym może wystąpić utrata łaknienia, zaparcie oraz drżenie mięśni. Izoniazyd obniża próg drgawkowy poprzez hamowanie syntezy kwasu γ-aminomasłowego. Może wywołać zaburzenia afektywne (nastrój wzmożony) poprzez hamowanie monoaminooksydazy. Wchodzi z tego powodu w niebezpieczne interakcje z wieloma lekami (np. SSRI).
Preparaty handlowe Dostępne są jego preparaty proste oraz w połączeniu z ryfampicyną. Isoniazidum tabl. 50 mg i 300 mg Rifamazid kaps. 150 mg ryfampicyny i 100 mg izoniazydu oraz kaps. 300 mg ryfampicyny i 150 mg izoniazydu
Przypisy
Kategoria:Hydrazydy Kategoria:Proleki Kategoria:Leki z listy leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia