Saksofon basowy (skrót: sxf b) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych, typ saksofonu o donośnym i niskim brzmieniu.
Historia Saksofon basowy w stroju C był pierwszym rodzajem saksofonu zaprezentowanym przez jego wynalazcę, Adolphe’a Saxa w 1841 roku. Opisał go w stroju B pod numerem 2 w patencie nr 3226 z 21 marca 1846 roku na osiem saksofonów. Pierwsze publiczne wykonanie muzyki na saksofon basowy nastąpiło 3 lutego 1844 roku w Paryżu, Adolphe Sax wykonał wówczas partię saksofonu basowego w aranżacji sekstetu Hectora Berlioza pt. . Berlioz bardzo docenił brzmienie saksofonu i uważał, że wówczas nie było w użyciu instrumentu basowego porównywalnego z saksofonem. W latach 50. XIX wieku powstawały sporadycznie kompozycje muzyki klasycznej z partiami saksofonu basowego, jednak dużo bardziej był on popularny we francuskich orkiestrach wojskowych w latach 70. XIX wieku.
Kompozytor i kapelmistrz jako jeden z pierwszych wykorzystywał wynalazek Saxa w latach 80. XIX wieku w swoich orkiestrach. Po nim np. John Sousa często używał saksofonu basowego w swojej orkiestrze. W pierwszym stuleciu istnienia saksofonu basowego muzykę z istotnymi partiami na ten instrument pisali m.in. Percy Grainger, Giacomo Puccini, Arnold Schönberg.
Szczyt produkcji saksofonów basowych przypadł na lata 20. XX wieku. W USA instrumenty te produkowały wówczas m.in. firmy oraz . W Europie takie saksofony produkukował i produkuje nadal np. . W latach 30. XX wieku saksofon basowy pojawiał się w większych orkiestrach i big-bandach. Amerykańska produkcja saksofonów zwolniła podczas II wojny światowej z racji na ograniczony dostęp do brązu i materiałów niezbędnych do budowy saksofonów. W związku ze zmieniającymi się trendami muzycznymi oraz pojawieniem się elektrycznych wzmacniaczy donośne saksofony basowe straciły na popularności w latach 40. i 50. XX wieku, ich większy rozmiar również miał na to wpływ. Sporadycznie pojawiały się kompozycje brodwayowskie z wykorzystaniem instrumentu, m.in. musical West Side Story. Wzrost popularności nastąpił w połowie lat 70. XX wieku.
Saksofon basowy pojawia się np. w niszowych zespołach odtwarzających brzmienie jazzu lat 20. XX wieku oraz w jazzie współczesnym. Po saksofon basowy sięgali także kompozytorzy i instrumentaliści jazzowi, np. Anthony Braxton i Roscoe Mitchell, jak również kompozytorzy muzyki poważnej, np. w utworze Prelude Fugue and Riffs Leonarda Bernsteina z 1955 roku pojawia się partia na saksofon basowy.
Josef Škvorecký napisał nowelę bądź powieść pt. Saksofon basowy, w której wyraził jazzową afirmację życia.
Budowa Współczesne saksofony basowe są zwykle budowane w stroju B, o oktawę niżej niż w przypadku saksofonu tenorowego. Ich zakres to przeważnie B1–es1, mogą zastąpić np. kontrafagot w orkiestracji. Gra na tym instrumencie jest trudna, a brzmienie niskie i donośne.
Saksofony basowe są zbliżone budową do innych saksofonów, różnią się głównie dłuższą załamaną czarą głosową. Fajka jest umieszczona niemal pod kątem prostym do korpusu. Konstrukcyjnie rozróżnia się modele Long Wrap i Short Wrap w zależności od budowy czary głosowej. Z uwagi na swoje rozmiary, instrument podczas gry może być oparty o podłoże na podstawce (peg). Zalecana jest gra z wykorzystaniem statywu; waga instrumentu bez futerału waha się od 7,5 kg do blisko 11 kg, a długość korpusu wynosi około 130 cm. Produkuje się ustniki specjalnie do saksofonu basowego, ale można też używać tych przeznaczonych do saksofonu barytonowego.
Saksofoniści basowi Jazz Jednym z najbardziej rozpoznawalnych saksofonistów basowych 1. połowy XX wieku był Adrian Rollini (ostatnie nagranie na saksofon basowy zarejestrował w 1938 roku) i . W młodości na saksofonie basowym grał np. Coleman Hawkins, wykorzystał go także np. Duke Ellington. Muzycy jazzowi grający na saksofonie basowym to m.in.: Hamiet Bluiett, Peter Brötzmann, James Carter, Spencer Clark, Jan Garbarek (na płycie Red lanta), , Harry Gold, , , , Stan Kenton, , , , , Boyd Raeburn, , Scott Robinson, Colin Stetson, Mikołaj Trzaska, Charlie Ventura, .
Rock Muzycy rockowi grający na saksofonie basowym to m.in.: z zespołu , z Morphine, Kellie Evett z , z They Might Be Giants, Kurt McGettrick, który grał z zespole Franka Zappy, z zespołu Fishbone, z Bonzo Dog Doo-Dah Band, Michael Wilbur z .
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Gra solo na saksofonie basowym (film z serwisu YouTube) Repertuar klasyczny na saksofon basowy
Kategoria:Aerofony stroikowe Kategoria:Instrumenty dęte drewniane