Z 9 – samochód osobowy klasy niższej średniej produkowany przez czechosłowackie przedsiębiorstwo Zbrojovka Brno w latach 1930–1932. Wyposażony był w silnik o pojemności 1 l, napędzającym tylne koła. Wyprodukowany w liczbie 850 sztuk.
Historia i opis modelu Samochód Z 9 został zaprezentowany przez przedsiębiorstwo zbrojeniowe i przemysłu maszynowego Zbrojovka Brno na salonie samochodowym w Pradze w październiku 1929 roku. Był on następcą pierwszego udanego modelu samochodu tej firmy: Z 18 (4/18 HP), stanowiąc rozwinięcie jego konstrukcji. Z 9 produkowany był od wiosny 1930 roku do 1932 roku. Podobnie jak poprzednik, popularnie znany był jako „zetka”. thumb|left|Z 9 sedan dwudrzwiowy Oldřicha Kroupy w trakcie rajdu do Monte Carlo w 1931 thumb|left|Z 9 sedan czterodrzwiowy thumb|left|Z 9 pick-up (nieseryjny)
Konstrukcja była ulepszona w porównaniu do modelu Z 18, ale pozostała klasyczna, z silnikiem umieszczonym z przodu, napędzającym tylne koła, oraz sztywnymi osiami zawieszonymi na podłużnych półeliptycznych resorach piórowych, z dodanymi amortyzatorami hydraulicznymi. Rozstaw osi pozostał ten sam 2650 mm, natomiast rozstaw kół zwiększono o 60 mm do 1180 mm. Silnik był dwusuwowy, dwucylindrowy, chłodzony cieczą, nominalnie również o pojemności 1 litra, lecz pojemność skokowa została nieco pomniejszona, z 1004 cm³ do 993 cm³, . Między innymi dzięki zastosowaniu rozrządu suwakowego z obrotowym suwakiem rozwijał jednak większą moc od poprzednika: 22 KM (16 kW) zamiast 18 KM. Napęd przenoszony był przez trzybiegową skrzynię biegów. W stosunku do poprzednika tylny most z przekładnią stożkową Gleasona wyposażono w mechanizm różnicowy, a mechaniczne hamulce bębnowe były na wszystkich kołach. Opony miały rozmiar 4,75-18. Silnik wyposażony był w rozrusznik elektryczny, a instalacja elektryczna miała napięcie 12 V (poprzedni model: 6 V). Prędkość maksymalna wynosiła 80 km/h w wersji sedan, a średnie zużycie paliwa: 10-11 l/100 km.
Podstawowymi odmianami nadwoziowymi były: czterodrzwiowe otwarte torpedo i dwudrzwiowy sedan (tudor). Nadwozia były czteromiejscowe, wykonane z blachy na szkielecie drewnianym. Na zamówienie dostępny był dwumiejscowy roadster karosowany przez zakład Petera w Vrchlabí. Później oferowany był także czterodrzwiowy sedan z nadwoziem takim samym jak w samochodzie Praga Piccolo, z wyjątkiem maski silnika i wystającego bagażnika z tyłu, dla którego 500 zestawów oblachowania dostarczyła w ramach współpracy firma ČKD (producent Pragi). Karosowały je także indywidualnie inne firmy nadwoziowe, jak m.in. Sodomka z Vysokégo Mýta, Fischer z Brna i Brožík z Pilzna. Przez to spotykano także warianty nieseryjne, jak luksusowe czterodrzwiowe lub dwudrzwiowe kabriolety, albo pick-up (z osobną skrzynią).
Produkcja i eksploatacja Samochody marki Z były cenione za jakość wykonania, wiązaną z faktem, że były produkowane przez zakłady zbrojeniowe. Cena bazowego modelu Z 9 wynosiła jednak aż 42 000 koron (równowartość ok. 11 tys. zł)Przelicznik z 1930 na złote według – cena orientacyjna na rynku lokalnym, nie uwzględnia ceł i podatków na rynku polskim., przez co był on dość drogi i nie odniósł sukcesu rynkowego, nawet pomimo późniejszych obniżek cen. Do zakończenia produkcji latem 1932 roku powstało 850 egzemplarzy. Zastąpił go model Z 4 z przednim napędem.
thumb|Kierowca Oldřich Kroupa w Z 9 torpedo podczas rajdu pętlicowego Automobilklubu Krakowskiego, 25 maja 1931 Samochody Z 9 brały też udział w imprezach sportowych. Latem 1930 roku zapowiedziany był długodystansowy rajd Automobilklubu Niemiec na trasie długości 10 tysięcy km po Europie, który został ostatecznie odwołany, mimo to kierowcy fabryczni Antonín Kahle i Rudolf Müttermüller przejechali na Z 9 planowaną trasę rajdu. Antonín Kahle i Karel Divíšek wzięli następnie udział na Z 9 w takim rajdzie zorganizowanym rok później, na przełomie maja i czerwca 1931 roku. Ukończyli oni zawody na trasie o długości 10 255 km ze startem i metą w Berlinie bez punktów karnych, zdobywając I nagrodę w kategorii do 2000 cm³ (wespół z 30 innymi samochodami). Oldřich Kroupa wziął udział na Z 9 tudor w Rajdzie Monte Carlo w styczniu 1931 roku, startując z Rygi, lecz wycofał się we Francji po zabłądzeniu we mgle pod Lyonem. 23 maja tego roku kierowca ten na Z 9 zdobył I miejsce w zjeździe gwiaździstym do Krakowa (przejeżdżając 1068 km), po czym brał udział w rajdzie pętlicowym Automobilklubu Krakowskiego 25 maja, ale wycofał się z powodu uszkodzenia maszyny.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
(wersja pdf)
Kategoria:Samochody tylnonapędowe Kategoria:Samochody z lat 30. Kategoria:Samochody Zbrojovka Kategoria:Sedany