Jan Henryk Obrąpalski (ur. 13 lipca 1881 w Warszawie, zm. 14 grudnia 1958 w Wiśle) – polski inżynier energetyk, profesor na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej, pionier polskiej myśli technicznej na Górnym Śląsku i Zagłębiu Dąbrowskim w dziedzinie energetyki.

Życiorys Urodził się 13 lipca 1881 roku w Warszawie, w rodzinie Erazma, inżyniera komunikacji, budowniczego kolei na terenie Cesarstwa Rosyjskiego, i jego drugiej żony Marii z domu Siemiradzkiej, pisarki i tłumaczki literatury włoskiej, siostry wybitnego malarza Henryka Siemiradzkiego. W 1899 roku ukończył gimnazjum klasyczne w Kielcach (późniejsze I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Kielcach), natomiast w 1904 roku studia na Wydziale Mechanicznym Instytutu Technologicznego w Petersburgu, uzyskując tytuł inżyniera. Po odbyciu rocznej praktyki monterskiej na terenie Zagłębia Dąbrowskiego studiował przez dwa latach elektrotechnikę i termodynamikę na Politechnice Berlińskiej (niem. Technische Hochschule).

W 1908 roku zaczął pracę jako inżynier przy montażu maszyn i urządzeń elektrycznych w firmie Siemens w Sosnowcu, a w 1911 roku w Towarzystwie Górniczym „Saturn” w Czeladzi, któremu podlegały wtedy kopalnie węgla kamiennego „Jowisz” i „Saturn” oraz cementownia „Saturn” w Grodźcu. Przeszedł tam wszystkie szczeble administracji technicznej, aż do kierownika Wydziału Elektromechanicznego i członka dyrekcji. Jego zespół zaprojektował i zbudował elektrownię kopalni „Jowisz”, będącą wówczas jedną z największych i najlepiej zaprojektowanych elektrowni przemysłowych.

W 1924 roku rozpoczął pracę dydaktyczną na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej, obejmującą wykłady z elektrotechniki górniczo-hutniczej i napędów. W 1928 roku uzyskał tytuł docenta, a w roku akademickim 1929/1930 habilitację. Wykładał także w latach 1936–1939 na Wyższym Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych w Katowicach (późniejszy Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach).

W 1927 roku został dyrektorem Stowarzyszenia Dozoru Kotłów Parowych w Katowicach, które przekształcił z instytucji o charakterze nadzorczym w placówkę naukowo-badawczą posiadającą oprócz działów kotłowego i elektrotechnicznego także dział cieplny i laboratorium chemiczne. W latach 1928–1932 pełnił funkcję prezesa zarządu Śląskiego Instytutu Rzemieślniczo-Przemysłowego w Katowicach. W 1929 roku był członkiem zarządu głównego Stowarzyszenia Elektryków Polskich, a w kadencji 1934–1935 był jego prezesem. Od 1935 roku działał w Centralnej Komisji Normalizacji Elektrycznej, a w 1939 roku został jej przewodniczącym. Prowadził również działalność związaną ze szkoleniem kadr młodych polskich inżynierów dla górnośląskiego przemysłu. Jergo uczniami byli m.in. późniejsi profesorowe: Lucjan Nehrebecki, Andrzej Kamiński czy Stanisław Andrzejewski.

Po wybuchu II wojny światowej, chwilę przed wkroczeniem Niemców do Katowic udało mu się wydostać z miasta. Ostatecznie schronił się w Warszawie, gdzie nawiązał kontakt z działającym w konspiracji wiceprezesem Stowarzyszenia Elektryków Polskich Kazimierzem Szpotańskim. Zorganizował w porozumieniu z nim zespół, który opracował Program Elektryfikacji Polski. Było to jedno z pierwszych tego typu opracowań na skalę Europy.

Na początku 1945 roku powrócił do Katowic. Brał udział w odbudowie struktur Stowarzyszenia Elektryków Polskich. W marcu tego samego roku został członkiem tymczasowego zarządu głównego, pełniąc tę funkcję do I Walnego Zjazdu Delegatów Stowarzyszenia Elektryków Polskich w Warszawie w 1947 roku.

W 1946 roku został profesorem kontraktowym na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej, na której zorganizował pierwszą w Polsce Katedrę Energetyki. W 1948 roku został profesorem nadzwyczajnym, natomiast w 1956 roku otrzymał nominację na profesora zwyczajnego i został kierownikiem Katedry Elektryfikacji Zakładów Przemysłowych, powstałej z połączenia Katedry Energetyki i Katedry Napędu Elektrycznego. Współpracował z Głównym Instytutem Górnictwa, latach 1957–1958 brał udział w pracach Komitetu Elektryfikacji Polski, a także działał Państwowej Rady Energetycznej.

Był żonaty z Gabrielą z domu Ostromęcka (1882–1958). Miał dwóch synów: Tadeusza (1918–2009) i Jana (ur. 1920). Tadeusz poślubił Ewę, córkę wicepremiera Eugeniusza Kwiatkowskiego.

Zmarł 14 grudnia 1958 roku w Wiśle, pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera XXIB-zach-po prawej Niwickiego).

Działalność naukowa Jego dorobek naukowy obejmuje kilkadziesiąt artykułów publikowanych m.in. w Przeglądzie Elektrotechnicznym, Techniku czy Technice Cieplnej. Był także autorem siedmiu książek. Dwie z nich, Maszyny wyciągowe i Gospodarka energetyczna, mały po trzy wydania (poprawiane i unowocześniane).

Należał do grupy naukowców, która potrafiła powiązać proces dydaktyczny z doświadczeniami z przemysłu, a także łączyć technikę z ekonomią. Podczas pracy na Górnym Śląsku w drugiej połowie lat 30. XX wieku poświęcał się problematyce metodyki analizowania i tworzenia koncepcji i planów elektryfikacji kraju oraz planowania rozwoju elektroenergetyki i tworzenia krajowych systemów elektroenergetycznych. Ponadto zajmował się tematyką spalania w elektrowniach węgli niskokalorycznych i torfu.

Publikacje

Elektryczny napęd walcarek, Wyd. Technik, Katowice 1929. Maszyny wyciągowe elektryczne, Wyd. Technik, Katowice 1929, wydanie II, BWT, Katowice 1947. Gospodarka energetyczna, skrypt, Gliwice 1947. Elektryczne koleje kopalniane, skrypt, Gliwice 1948. Gospodarka energetyczna, PWT, Warszawa 1953, wyd. II 1955. Elektryczne maszyny wyciągowe, Wyd. Gór.- Hutn., Katowice 1957.

Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (dwukrotnie: 1937, 1955 „za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie szkolnictwa wyższego”.) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/198 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego. Odznaka 25-lecia Politechniki Śląskiej (pośmiertnie, 1970)

Upamiętnienie Aula im. profesora Jana Obrąpalskiego na Wydziale Elektrycznym Politechniki Śląskiej wraz z tablicą pamiątkową, Rondo profesora Jana Obrąpalskiego w Katowicach, na terenie dzielnicy Kostuchna.

W 2006 roku Stowarzyszenie Elektryków Polskich ustanowiło Medal Honorowy im. profesora Jana Obrąpalskiego. Przyznawany on jest za zasługi, osiągnięcia i działalność w dziedzinie elektryki.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Kielcach Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Instytutu Technologicznego Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Technicznego w Berlinie Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Elektryków Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Czeladzią Kategoria:Ludzie związani z Katowicami Kategoria:Ludzie związani z Sosnowcem Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Śląskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy inżynierowie elektrycy Kategoria:Urodzeni w 1881 Kategoria:Zmarli w 1958