Bumerang imperialny – teoria, według której rządy państw kolonialnych, które rozwijają techniki represji wobec mieszkańców terytoriów skolonizowanych, ostatecznie stosują te same metody wobec własnej populacji. Koncepcja ta ma swój początek w publikacji Aimé Césaire’a Rozprawa z kolonializmem (1950), gdzie została nazwana przerażającym bumerangiem, możliwie stanowiącym potencjalne źródło ideologii faszyzmu europejskiego w pierwszej połowie XX wieku. Hannah Arendt zaaprobowała istnienie zjawiska, nazywając je efektem bumerangu w swojej książce Korzenie totalitaryzmu (1951). Według obu autorów metody Adolfa Hitlera i partii nazistowskiej nie były niczym wyjątkowym w skali światowej, ponieważ europejskie imperia kolonialne od dawna znormalizowały działania skutkujące w śmierci milionów ludzi na całym świecie w ramach projektów kolonizacyjnych. Były one postrzegane jako wyjątkowe, ponieważ zostały wykorzystane do opresji Europejczyków mieszkających w Europie, a nie skolonizowanych populacjach globalnego południa. Czasami nazywany bumerangiem Foucaulta, chociaż Michel Foucault nie był pierwotnym twórcą tego pojęcia.

Historia Źródło pojęcia (1950) mały|upright|Aimé Césaire w 2003 roku "Imperialny Bumerang" po raz pierwszy pojawił się w tekście Rozprawa z kolonializmem Aimé Césaire'a z 1950 roku, analizującym rozwój gwałtownych, faszystowskich i brutalnych tendencji w Europie, w powiązaniu z praktykami europejskiego kolonializmu. Césaire pisze z perspektywy mieszkańca państwa europejskiego, zaskoczonego nagłymi represjami i ograniczeniami praw obywatelskich, nazywając je tymczasowym faszyzmem. Zwraca jednakże uwagę na fakt, iż w przeszłości, ci sami ludzie tolerowali te same barbarzyńskie metody, usprawiedliwiając, rozgrzeszając i dając ciche przyzwolenie na ich stosowanie powszechnie wobec skolonizowanych narodów nieeuropejskich. Tłumaczy, że tym przyzwoleniem i wsparciem wyhodowali potwora nazizmu, pozwalając mu pochłonąć Europę, wskazuje że odpowiedzialność leży na narodach które pozwoliły mu dojrzeć w swojej ideologii i metodach pierwotnie stosowanych jako narzędzie kolonialnej kontroli przez te same społeczeństwa, które dopiero kiedy padły ofiarą tej ideologii, nazywają ją faszyzmem. Césaire nazywa ten proces postępującej w skali i ukierunkowaniu represji przerażającym efektem bumerangu.

W angielskim tłumaczeniu oddano to jako „terrific boomerang” – „przerażający bumerang”; w oryginale francuskim Césaire nie użył jednak terminu „boomerang”, tylko „un formidable choc en retour” – co można dosłownie przetłumaczyć jako „potężna i szokująca reakcja”.

Michel Foucault o imperialnym bumerangu (1976) W swoim wykładzie z 1976 roku pt. Trzeba bronić społeczeństwa Michel Foucault opisuje swojego rodzaju socjologiczną pętlę sprzężenia zwrotnego. Z jednej strony europejskie państwa eksportują do swoich kolonii narzędzia kontroli politycznej, prawnej, ekonomicznej i społecznej w celu zapewnienia sobie swobodnej kontroli i eksploatacji. Jednak po pewnym czasie, te środki, przetestowane i udoskonalone, mogą być sprowadzone i zaimplementowane na własnej, pierwotnej populacji, skutkując czymś w rodzaju wewnętrznej kolonizacji własnego narodu.

W krytycznych badaniach nad bezpieczeństwem Historycy i socjologowie zastosowali koncepcję imperialnego bumerangu do analizy międzynarodowego kształtowania się aparatów bezpieczeństwa, skupiając się na skutkach imperialistycznej polityki Stanów Zjednoczonych. Pojęcie zostało wykorzystane do wyjaśnienia trwającej militaryzacji policji i wykorzystanie jej sił w odpowiedzi na protesty polityczne w ośrodkach miejskich. Tego typu działanie rozpowszechniło się na całym świecie biorąc pod uwagę fakt, że globalizacja modelu zmilitaryzowanej policji nadal stanowi kluczowy aspekt współczesnej polityki zagranicznej potęg kolonialnych, takich jak Stany Zjednoczone, których wczesne eksperymenty z rozwojem kompleksowych aparatów przymusu państwowego i technik przeciwdziałania powstaniom zostały opracowane w czasie kolonizacji Filipin (1898–1946).

Socjolog Julian Go zwraca uwagę na sposoby, którymi brytyjscy i amerykańscy urzędnicy kolonialni oraz wojskowi implementowali stosowane zagraniczne technologie policyjne oraz techniki zwalczania powstań we własnych ojczyznach. Zwraca również uwagę na powiązanie „militaryzacji” struktur policyjnych z mechanizmami imperializmu jako skutek sprzężenia zwrotnego między imperium a jego wojskiem zaangażowanym w kontrolę populacji na odległych terenach.

Niektórzy naukowcy uważają, że należy ponownie ocenić ukierunkowanie działania bumerangu imperialnego. Politolog Stuart Schrader argumentuje, że efektu bumerangu opiera się na koloniach, zwłaszcza w przypadku Stanów Zjednoczonych, gdzie przemoc imperialna i rasowa istniała jeszcze przed okresem rozkwitu amerykańskiego imperializmu. W swoim komentarzu do prac Schradera, politolog Jeanne Morefield zwraca uwagę na acefaliczną naturę amerykańskiego imperializmu, ukrywającą go za fasadą „liberalnej hegemonii”. Przejawia się ona w powszechnej militaryzacji sił policyjnych, profilowaniu rasowym i zapożyczonym ze struktur wojskowych metodom zwalczania powstań, stosowanym wobec własnej populacji. Te realia kształtują życie codzienne zarówno w Stanach Zjednoczonych Ameryki, jak i na całym świecie, jednocześnie odwracając uwagę od stosującej te metody władzy.

Zobacz też Imperializm Postkolonializm

Przypisy

Kategoria:Postkolonializm Kategoria:Socjologia Kategoria:Politologia