Eesti Vabaõhumuuseum – skansen etnograficzny znajdujący się w w Tallinnie, w Estonii, poświęcony estońskiej ludowej architekturze i kulturze materialnej. Został otwarty dla zwiedzających w 1964 roku. W swoich zbiorach muzeum prezentuje ponad 80 obiektów rozmieszczonych w lesie na wybrzeżu Morza Bałtyckiego na obszarze 72,22 hektara. Nazwa placówki Eesti Vabaõhumuuseum oznacza Estońskie Muzeum na wolnym powietrzu.
Historia Pierwsze plany stworzenia muzeum etnograficznego na wolnym powietrzu, na wzór szwedzkiego Skansenu i innych muzeów powstających w krajach nordyckich, zostały sformułowane w 1913 roku w powstałym kilka lat wcześniej Estońskim Muzeum Narodowym w Tartu. Ich realizację opóźniły jednak dwie wojny światowe, mimo tego, że na przełomie lat 20 i 30. XX wieku w niepodległej Estonii działało stowarzyszenie poświęcone utworzeniu w Tallinnie takiego muzeum, a przyszła ekspozycja była projektowana przez etnografów Estońskiego Muzeum Narodowego z otwarciem planowanym na lipiec 1941 roku w parku Pirita. Plany te zniweczyła II wojna światowa oraz radziecka aneksja Estonii. Po wojnie i epoce stalinizmu powrócono jednak w latach 50. w Estońskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej funkcjonującej w ramach ZSRR do koncepcji utworzenia skansenu. Prace przygotowawcze rozpoczęły się w 1956 roku w Ministerstwie Kultury republiki. Muzeum zostało założone 22 maja 1957 roku, a rozpoczęło działalność jako instytucja 1 czerwca tego roku. W lipcu muzeum otrzymało działkę o powierzchni 66 ha na wybrzeżu zatoki Kopli w osadzie , w granicach administracyjnych Tallinna. Muzeum zostało otwarte dla zwiedzających w sierpniu 1964 roku, po czym podlegało dalszej rozbudowie.
thumb|left|Karczma z Kolu podczas budowy w skansenie w 1972 Jednym z pierwszych obiektów muzeum była zagroda Sassi-Jaani z gminy Kullamaa, przeniesiona do muzeum w latach 1959–1960 i udostępniona w 1964 roku. Jej budynki spłonęły w 1984 roku na skutek podpalenia, ale z uwagi na ich wartość dla skansenu odbudowano je jako repliki. Znajduje się w nich wystawa poświęcona m.in. rodzajom budownictwa drewnianego w Estonii i technikom krycia dachów.
W 2025 roku obszar muzeum zajmował 72,22 ha, a na jego terenie znajdowały się 82 budynki. Ekspozycja podzielona jest na cztery obszary regionalne: Zachodnia Estonia, Północna Estonia, Południowa Estonia i Wyspy Estońskie. Budynki zgrupowane są w 12 zagrodach rozmieszczonych w sposób odpowiadający swoim regionom (w zachodniej i północnej Estonii: łańcuchowo, na wyspach grupowane wokół centrum wsi, a w południowej Estonii rozrzucone po terenie lub umieszczone ulicowo jak gospodarstwa z rejonu jeziora Pejpus). Większość zagród pochodzi z XIX wieku i zbudowanych jest wokół tradycyjnej dla Estonii chaty mieszkalnej połączonej ze stodołą i gumnem do młócenia, w której mieszkańcy wykorzystywali centralny piec do ogrzewania izby i suszenia ziarna. Zagrody noszą nazwy właścicieli domów. Najstarszym budynkiem jest dom z zagrody Kolga ze wsi Tilga z 1723 roku. Jeden z domów (zagroda Härjapea) odwzorowuje lata 30. XX wieku. Poza zagrodami z poszczególnych regionów w skansenie umieszczone są budynki użyteczności publicznej takie jak szkoła, kaplica, karczma, sklep, remiza strażacka i wiatraki. W 2021 roku w skansenie odtworzono nowszy murowany mieszkalny budynek kołchozowy z ekspozycją i wystrojem wnętrz poświęconym czasom powojennym.
Ekspozycja Zachodnia Estonia Zagroda Sassi-JaaniZagroda z XIX wieku z gminy Kullamaa. Chata mieszkalna i spichlerz spłonęły w 1984 roku, lecz odbudowano je w 1993 roku.Zagroda obejmuje replikę chaty mieszkalnej połączonej ze stodołą () z 1803 roku z zagrody Sassi-Jaani ze wsi Kullamaa, replikę dużego spichlerza z końca XIX wieku z tej samej zagrody, oborę z 1820 roku ze wsi Jõeääre i letnią kuchnię w formie stożkowego namiotu z żerdzi z 1870 roku ze wsi Määra, będącą pierwszym obiektem skansenu. Funkcją obiektu jest także wprowadzenie zwiedzających w tematykę skansenu i w stodole mieści się oryginalne wyposażenie i wystawa poświęcona różnicom technologii budownictwa drewnianego oraz krycia dachów. Na modelowym polu uprawiane są także historyczne rośliny.center|200pxZagroda Köstriaseme Zagroda ze wsi Kirikla. Obejmuje chatę mieszkalną połączoną ze stodołą z lat 1891–1892 (odtworzoną w 1962 roku), oborę ze wsi Luiste z 1870 roku, dwuizbowy spichlerz ze wsi Kelu z 1870 roku, skład tekstyliów ze wsi Aude z początku XIX wieku oraz letnią kuchnię ze wsi Ahtama z 1880.center|200pxZagroda Nuki Kurna chata z lat 1880–1890 ze wsi Saunja, ustawiona w muzeum w latach 1970–1971.center|200pxWiatrak z Nätsi Wiatrak koźlak ze wsi Nätsi z II połowy XIX wieku, ustawiony w 1960 roku.center|200px Północna EstoniaZagroda HärjapeaGospodarstwo z lat 20/30. XX wieku. Piętrowy dom wiejski z 1909 roku ze wsi Võide, udostępniony w 2003 roku, prezentujący wnętrza z lat 30. XX wieku. Gospodarstwo obejmuje spichlerz/skład ze wsi Vihula z lat 80. XIX wieku, oborę ze wsi Kõrbse z tego okresu, saunę ze wsi Koila oraz boisko do młócenia z Kutsari, na którym urządzono zadaszoną wystawę.center|200pxZagroda Pulga Zagroda z gminy Kuusalu, udostępniona w 1964 roku; budynki z drewna i kamienia wapiennego. Obejmuje dom połączony ze stodołą ze wsi Uuri z 1860 roku, oborę z 1892 roku ze wsi Uuri, spichlerz z lat 40. XIX wieku ze wsi Pudisoo, piętrowy spichlerz z lat 60. XIX wieku ze wsi Suurekõrve, saunę połączoną z letnią kuchnią z końca XIX wieku ze wsi Kahala, kuźnię z łamanego kamienia z początku XIX wieku ze wsi Kahala i dwie małe stodoły na siano ze wsi Uuri i Kursi.center|200pxZagroda Aarte Zagroda rybacka z II połowy XIX wieku ze wsi Virve, udostępniona w 1982 roku. Chata z ok. 1880 roku z izbami po dwóch stronach sieni (ustawiona w muzeum w 1968 roku), spichlerz i skład z lat 60. XIX wieku, obora z początku XX wieku i dwa składy na sieci.center|200pxMłyn wodny z KahaliMłyn wodny ze wsi Kahala na strumieniu Liiva, udostępniony w 1969 roku.center|200px Południowa EstoniaZagroda SepaZagroda kowalska z gminy Rõuge, udostępniona w 1999 roku. Obejmuje chatę z lat 80/90. XIX wieku ze wsi Palometsa z oborą w przybudówce, kuźnię z Kasaritsa i saunę z Palometsa.center|200pxZagroda RusiZagroda ze wsi Pugritsa, w której wychowywał się rzeźbiarz , udostępniona w 2002 roku. Obejmuje dom połączony ze stodołą z 1847 roku, stary spichlerz-owczarnię, oborę i spichlerz z lat 80. XIX wieku ze wsi Säre.center|200pxZagroda RitsuChata połączona ze stodołą z lat 60. XIX wieku ze wsi Tinnikuru, odbudowana w skansenie do 1975 roku.Zagroda SetuZagroda ze wsi (obecnie Łykowo w obwodzie pskowskim w Rosji). Obejmuje zespół trzech równoległych budynków przylegających szczytem do ulicy i połączonych płotem: dom mieszkalny z końca XIX wieku, spichlerz i kamienną oborę.center|200pxDom rosyjski znad jeziora Pejpus (dom Pieczonkina)Dom staroobrzędowców rosyjskich z Kallaste znad jeziora Pejpus, zbudowany w 1863 roku. Do części mieszkalnej przylega stodoła i obora.center|200pxWiatrak z Kalmy Wiatrak holenderski ze wsi Kalma z 1897 roku, odbudowany w skansenie w 1995 roku.center|200px Wyspy estońskieZagroda JaaguZagroda zdemobilizowanego żołnierza armii carskiej, z wyspy Muhu, udostępniona w 1976 roku. Obejmuje chatę połączoną ze stodołą z 1888 roku ze wsi Leeskopa, zdobiony spichlerz z początku XX wieku ze wsi Ridasi i szopę na siano z lat 90. XIX wieku ze wsi Leeskopa.center|200pxZagroda Jüri-JaaguZagroda z początku XX wieku z wyspy Muhu, udostępniona w 1996 roku. Obejmuje chatę połączoną ze stodołą z lat 80. XIX wieku ze wsi Mõega, replikę wielokomorowego zdobionego spichlerza ze wsi Rootsivere, letnią kuchnię z 1873 roku ze wsi Külasema, granitową letnią kuchnię połączoną z sauną i piwnicą z 1906 roku ze wsi Mäla i oborę ze wsi Lepiku z ok. 1910 roku.center|200pxZagroda KolgaZagroda z wyspy Hiuma, udostępniona w 1984 roku. Obejmuje chatę połączoną ze stodołą z 1723 roku ze wsi Tilga (najstarszy budynek mieszkalny muzeum), spichlerz z 1765 roku ze wsi Lepiku, saunę połączoną z letnią kuchnią z ok. 1898 roku ze wsi Tilga, budynek piwniczny z 1882 roku ze wsi Tilga i kuźnię z 1870 roku ze wsi Vahtrepa. Ponadto w zagrodzie był spichlerz z oborą na planie litery L ze wsi Haldi, spalony w 1987 roku, odbudowany jako replika w 2023 roku.center|200pxZagroda RoostaZagroda z wyspy Sarema, udostępniona w 1972 roku. Obejmuje chatę połączoną ze stodołą z drugiej połowy XVIII wieku ze wsi Leedri, spichlerz z 1766 roku ze wsi Leedri, oborę z początku XIX wieku ze wsi Kõõru, letnią kuchnię i kuźnię z połowy XIX wieku ze wsi Karala oraz saunę z lat 70. XIX wieku ze wsi Kugalepa. Zagroda otoczona jest typowym dla Sareme kamiennym ogrodzeniem i podzielona drewnianymi płotami. Wewnątrz ogrodzenia znajduje się również dom modlitwy.center|200pxDom modlitwy Kościoła morawskiegoDom modlitwy Braci morawskich z 1780 roku ze wsi Tuiu z wyspy Sarema.center|200pxSezonowa chata rybaków z HiumyReplika sezonowej chaty rybaków z ze wsi Sarvi z wyspy Hiuma z końca XIX wieku. Oryginalna chata była udostępniona w 1968 roku, lecz podpalona podczas puczu moskiewskiego w sierpniu 1991 roku, po czym odbudowana w 1996 roku.Szopy na sieciTrzy szopy do suszenia sieci z Saremy: ze wsi Nasva z 1876 roku, ze wsi Toomalõuka z 1880 roku oraz replika szopy z plaży Alvi z gminy Valjala zbudowanej w 1903 roku, wykonana w 1980 roku.center|200pxWiatraki z Sutlepy, Kotlandi, Leedri i ÜlendiCztery wiatraki koźlaki: ze wsi Sutlepa (oryginalnie z wyspy Vormsi z 1748 roku), ze wsi Kotlandi z 1871 roku, ze wsi Leedri z 1876 roku oraz ze wsi Ülendi z 1860 roku.center|200px Oddzielne obiektyKaplica z SutlepyKaplica ze wsi Sutlepa z XVII wieku (wzmiankowana w 1627 roku, nad drzwiami datowana na 1699 rok), z regionu zamieszkałego przez ludność pochodzenia szwedzkiego. Odtworzona w 1976 roku, ponownie konsekrowana w 1989 roku jako kaplica Estońskiego Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego. Nabożeństwa odbywają się w niektóre święta, w tym związane z obrzędowością ludową. Wnętrze jest typowe dla I połowy XIX wieku; obraz Chrystusa wewnątrz został ufundowany w 1831 roku.center|200pxSklep wiejski z LauSklep spożywczo-przemysłowy ze wsi Lau z częścią mieszkalną z 1914 roku (otwarty w 2012 roku). Wnętrze nawiązuje do 1938 roku, odwiedzający mogą kupić towary charakterystyczne dla sklepów wiejskich tego okresu.center|200pxSzkoła wiejska z KuieBudynek szkoły wiejskiej ze wsi Kuie z 1887 roku (otwarty 1 września 2000 roku). Obejmuje jedno pomieszczenie klasowe, mieszkanie dla nauczyciela i dwa pokoje kredensowe.center|200pxRemiza strażacka z OrgmetsyRemiza strażacka ze wsi Orgmetsa z 1928 roku (sprowadzona w 1991 roku).center|200pxKarczma z KoluKarczma ze wsi Kolu, zbudowana w latach 40. XIX wieku na drodze z Tallinna do Tartu. Obejmuje m.in. jadalnię, jedną izbę gościnną i stajnię w części kamiennej. Karczma serwuje posiłki dla odwiedzających skansen.center|200pxBudynek kołchozowyDwukondygnacyjny blok mieszkalny z cegły silikatowej typowego projektu, z 1964 roku, z kołchozu Järvesalu we wsi Räbi. Obejmuje cztery trzypokojowe mieszkania pokazujące życie mieszkańców kołchozów w latach: 1967, 1978, 1993 (z okresu transformacji ustrojowej po odzyskaniu niepodległości) i 2019. W piwnicy urządzona jest wystawa historyczna dotycząca kołchozów w okresie komunizmu. W pobliżu odtworzono szopy na drewno, saunę i garaż oraz elementy zagospodarowania przestrzeni w stylu lat 70. XX wieku, a także wiejski przystanek autobusowy. Odtworzony w 2021 roku.center|200pxSzwajcarska willaSzwajcarska willa z 1870 roku z pierwotnej posiadłości letniej Rocca al Mare – budynek administracyjny, nie do zwiedzania.center|200pxWielka studnia z IgaküliReplika studni z żurawiem ze wsi Igaküla z wyspy Muhu, znanej jako „wielka studnia” (est. suurkaev). Najstarsze wzmianki o studni pochodzą z 1799 roku. Żuraw o długości ramienia ponad 25 m jest osadzony na wysokości 11 m. Zbudowana w 2024 roku.
Przypisy
Kategoria:Muzea w Estonii Kategoria:Skanseny Kategoria:Muzea etnograficzne