mały|Harcerska lilijka i liść klonu. Symbol Szczepu "Zielona Trójka". Szczep „Zielona Trójka” imienia harcmistrza Juliusza Dąbrowskiego – krakowski szczep drużyn harcerskich działający w strukturach Związku Harcerstwa Polskiego, a od 1992 roku w strukturach Związku Harcerstwa RzeczypospolitejStrona małopolskiego ZHR, dostęp 06.06.2025. https://stara.malopolska.zhr.pl/jednostka/14, związany historycznie m.in. z II Liceum Ogólnokształcącym im Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie.
Szczep „Zielona Trójka” wywodzi się z założonej w listopadzie 1911 roku Trzeciej Sokolej Drużyny Skautowej, powstałej przy III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego (obecnie II Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie), zmienionej po ukonstytuowaniu się Związku Harcerstwa Polskiego w 1918 roku w III Krakowską Drużynę Harcerską im. Kazimierza Pułaskiego, a następnie we wrześniu 1973 roku przekształconej w Szczep 3 Krakowskich Drużyn Harcerskich „Zielona Trójka”Wojciech Biedrzycki, Janusz Marewicz, Historia III Krakowskiej Drużyny Harcerzy im. Kazimierza Pułaskiego i Szczepu „Zielona Trójka", monografia wydana przez Szczep „Zielona Trójka" w 100-lecie powstania, Historia Zielonej Trójki Krakowskiej, 2011, ISBN 978-83-933989-0-4,.
Historia Lata 1911-1921 mały|Okładka książki Andrzeja Małkowskiego, wydanej w 1914 roku przez wydawnictwo Gebethner&S-ka z ilustracją tytułową wykonaną przez drużynowego III Krakowskiej Drużyny Skautowej, Władysława Kołomłockiego. mały|3 Sokola Drużyna Skautowa, marzec 1912 r., Wola Justowska (Kraków). Zdjęcie z prywatnych zbiorów hm. Janusza Marewicza, autor nieznany. Początki krakowskiego ruchu skautowego są związane z osobą Zygmunta Wyrobka, aktywnego instruktora Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół", który w latach 1910–1911 prowadził wykłady i organizował pierwsze drużyny skautowe. W listopadzie 1911 roku powstała drużyna skautów zrzeszająca między innymi uczniów III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego, której drużynowym był Juliusz Ulrych. Intensywny rozwój ruchu skautowego i przyrost liczebny członków wywołał reakcję władz gimnazjów krakowskich. W marcu 1912 z inicjatywy dyrektorów krakowskich gimnazjów dokonano reorganizacji i renumeracji działających drużyn i przypisano ich numery do numerów szkół, przy których działały. Drużynowym III Sokolej Drużyny Skautowej przy III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego był wówczas Janusz Gąsiorowski. We wrześniu 1912 roku drużynę przejął Władysław Kołomłocki. Drużyna liczyła wówczas 3 zastępy i 25 druhów. W kwietniu 1913 roku liczba ta wzrosła do 13 zastępów i 115 druhówSprawozdanie dyrekcji Gimnazjum za rok szkolny 1912/1913, w: Historia Zielonej Trójki Krakowskiej, 2011, ISBN 978-83-933989-0-4,. Zastępy pracowały samodzielnie, przejawiając wszechstronną działalność, między innymi wydawały własne pisemko skautowe „Czuwaj”Władysław Kołomłocki, „Jak zawiązałem drużynę III" – wspomnienia, rok 1935, „Krakowski Rocznik Historii Harcerstwa”, tom I, rok 2005, . Zastępy miały różne specjalności – między innymi wywiadowczą, pionierską, ratunkową, a nawet cyklistówBolesław Leonhard, Kalendarium z dziejów harcerstwa krakowskiego 1910–1950, Kraków 2001, s. 22.. Silnie rozwijał się ruch wycieczkowy i biwakowy, w czym przodował zastęp „Orłów" Jana Surzyckiego, organizując w roku szkolnym 1912/1913 27 wycieczek i ćwiczeń. Drużyna stanowiła zaplecze instruktorskie krakowskiego skautingu i cieszyła się opinią jednej z najlepszych drużyn w GalicjiHarcerski Słownik Biograficzny, t. 4, s. 107, wyd. Muzeum Harcerstwa, Warszawa 2016.. Władysław Kołomłocki, utalentowany rysownik, został autorem ilustracji do książki Andrzeja Małkowskiego „Jak Skauci Pracują”, podsumowującej udział polskich skautów w III Wszechbrytyjskim Zlocie Skautów w Birmingham w 1913 rokuAndrzej Małkowski, Jak Skauci Pracują, Gebethner&S-ka, 1914..
W kolejnych latach funkcję drużynowego pełnili kolejno: Czesław Królikowski, Józef Zieliński, Wojciech Siedlecki, Jan Surzycki (zastępowy jednego z zastępów z drużyny Juliusza Ulrycha z 1911 roku), Kazimierz Sembrat, Kazimierz Parafiński, Jan Majewski, K. Goliński oraz w 1919 roku ponownie Władysław Kołomłocki.
W latach I wojny światowej część skautów zasiliła szeregi Legionów Polskich oraz walczyła w innych formacjach wojskowych. Według zestawienia sporządzonego przez Jana Ekielskiego, drużynowego w latach 1921–1922, w Legionach służyło 27 druhów, w Wojsku Polskim 68, w Powstaniu Śląskim 4. Krzyżem Virtuti Militari zostało odznaczonych 7, poległo 14 druhów.
W III Powstaniu Śląskim pod Koźlem zginął jeden z pierwszych zastępowych i drużynowy „Trójki", podporucznik artylerii Jan SurzyckiJan Surzycki (1898–1921), wikipedia dostęp 7.03.2025..
Wobec ukonstytuowania się 1 XI 1918 roku Związku Harcerstwa Polskiego „Trójka" zmieniła nazwę z III Sokolej Drużyny Skautowej im. Kazimierza Pułaskiego na III Krakowską Drużynę Harcerską im. Kazimierza Pułaskiego.
Lata 1921-1939 mały|Zbiorcza cegiełka wawelska zawierająca między innymi numer 2399. W roku 1921 drużynę objął Jan Ekielski. 10 grudnia 1921 roku drużyna świętowała 10-lecie powstania. Wspólnie z harcerzami z I Krakowskiej Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki „Trzeciacy" ufundowali Cegiełkę Wawelską o numerze 2399Spis cegiełek wawelskich - dostęp 19.03.2025.. mały|Koło Przyjaciół III Drużyny Harcerzy w Krakowie. W środku siedzą dyr. W. Rutkowski i inż. E. Hołubowicz, druga od prawej Józefa Bernasińska, stoją: pierwszy z lewej mgr K. Bugajski, drużynowy, pierwszy z prawej J. Figna, opiekun drużyny. Fot. i podpis z książki J. i K. Bugajskich Harcerska służba III Krakowskiej Drużyny im. Kazimierza Pułaskiego w latach 1911-1958, Kraków 1958. W marcu 1922 r. z inicjatywy dyrektora III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego (późniejsze II Liceum Ogólnokształcące) Wiktora Pogorzelskiego powstało Koło Przyjaciół Harcerstwa przy 3 KDH skupiające byłych „Trzeciaków" i sympatyków harcerstwa. Pierwszym przewodniczącym KPH został prof. Władysław Szumowski. Koło odegrało istotną rolę we wsparciu finansowym i organizacyjnym harcerzy. Najważniejszymi działaniami było wygospodarowanie harcówki w pomieszczeniach szkoły, a także zakupienie warsztatów, introligatorskiego i stolarskiego, dzięki którym harcerze zdobywali nowe umiejętności i zarabiali na swoją działalnośćKatarzyna Ryblewska-Marewicz, „Koło Przyjaciół Harcerstwa Przy 3 KDH im. Kazimierza Pułaskiego (1922–1939)", w: Historia Zielonej Trójki Krakowskiej, 2011, ISBN 978-83-933989-0-4..
Kolejni drużynowi: Jan Szumowski, Jan Majewski, Zygmunt Ochab, Jerzy Szablowski doprowadzili do rozwoju drużyny, która w 1926 roku liczyła 40 harcerzy, mając w składzie pierwszą w Krakowie formację „wilczków” – młodszych harcerzy. Drużyna odbywała częste wycieczki, regularnie jeździła na obozy. W 1926 roku drużynę przejął Jan Bugajski, pozostając drużynowym przez 3 lata. Intensywna współpraca z Kołem Przyjaciół Harcerstwa pozwoliła na zaopatrzenie drużyny w niezbędny sprzęt i ujednolicenie mundurów. Doświadczenie obozowe i wędrówkowe drużyny zaowocowało organizacją wzorcowego obozu drużyny na Polanie Redłowskiej w Gdyni w 1928 roku. Obóz ten zwizytował Prezydent Rzeczpospolitej Ignacy Mościcki, wpisując się do kroniki drużyny. mały|Zdjęcie harcerzy 3 KDH po powrocie z letniego obozu w Podwilku na Orawie. Lato 1938. Autor nieznany, zdjęcie z prywatnej kolekcji hm. Janusza Marewicza. Kolejni drużynowi w latach 1929-1935 (Bolesław Kolpy, Adam Launer, Michał Smagowicz, Jan Flis, Edward Bućko, Władysław Piliński, Zdzisław Czajczyk, Stanisław Patoń) rozwijali umiejętności polowe drużyny, organizując liczne zajęcia w terenie i letnie obozy. W 1933 roku drużynowy Zdzisław Czajczyk poprowadził pierwszy w historii drużyny zimowy obóz w Łętowni. Rok później zimowy obóz w Kościelisku poprowadził Stanisław Patoń. W 1935 roku drużynę przejął Kazimierz Bugajski (brat Jana Bugajskiego, drużynowego w latach 1926-1929). Pod jego pieczą drużyna brała udział w licznych konkursach sportowych. Pomocą w tym zakresie służył długoletni opiekun drużyny z ramienia szkoły, nauczyciel WF i wykładowca teorii wychowania fizycznego w Studium Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, prof. Józef Figna, który w 1935 roku otrzymał tytuł Honorowego Członka III Drużyny. Aktywizacja drużyny i jej wszechstronna działalność sprawiły, że „Trójka" została sztandarową drużyną hufców krakowskich. Wielu instruktorów drużyny pracowało później jako instruktorzy hufców i Chorągwi Krakowskiej. We wrześniu 1935 roku drużyna liczyła 54 harcerzy zorganizowanych w 5 zastępach: „Topielców”, „Jeleni”, „Rysi”, „Indian” i „Jastrzębi”. Dwa kolejne udane obozy w Karwiańskich Błotach (1935 i 1936) i dobra praca zastępów spowodowała duży przyrost liczebny i jesienią 1936 roku „Trójka" liczyła już 104 harcerzy.
Dobra praca drużyny zachęciła Koło Przyjaciół Harcerstwa do ufundowania sztandaru. Zaangażowanych w tę akcję było kilku prezesów KPH, poczynając od Piotra Jurkiewicza, przez Józefa Czackiego i Stanisława Łukaczyńskiego, a całość doprowadził do końca Eustachy HołubowiczStanisław Zembaczyński, „Historia Sztandaru Zielonej Trójki", w: Historia Zielonej Trójki Krakowskiej, 2011, ISBN 978-83-933989-0-4.. Uroczyste wręczenie i poświęcenie sztandaru zostało połączone z jubileuszem 25-lecia drużyny oraz 15-lecia KPH, które to obchody miały miejsce w roku 1937. Protektorem uroczystości jubileuszowych został minister komunikacji Juliusz Ulrych – były drużynowy z lat 1911-1912. Na uroczystości z inicjatywy i z funduszy Koła wydano drukiem okolicznościową jednodniówkę i rozprowadzono 1000 sztuk kartek z wizerunkiem sztandaru, a następnie okolicznościowe kartki świąteczne.
Reorganizacja zaciągu do drużyny, polegająca na przyjmowaniu przede wszystkim uczniów pierwszych klas, sprawiła, że zastępy pracowały razem przez kilka lat, a to zachęciło je do organizacji własnych obozów. W latach 1935-1939 „Trójka" zorganizowała w sumie 25 obozów. W 1937 roku drużynę od Kazimierza Bugajskiego przejął jego wychowanek Witold Peszkowski. W 1938 roku zorganizował obóz dla 61 harcerzy w Podwilku na Orawie. W obozie wzięły udział 2 zastępy z Estonii i jeden zastęp słowacki. Obóz stały w 1939 roku w Augustowie poprowadził Bronisław Birnbaum, ostatni przedwojenny drużynowy. Dobry okres w historii drużyny przerwał wybuch II wojny światowej.
Lata 1939-1956