Aleksandra Szurmiak-Bogucka

Aleksandra Szurmiak-Bogucka (ur. 26 grudnia 1928 w Nowym Sączu, zm. 17 lipca 2020 w Krakowie) – polska etnomuzykolożka, znawczyni folkloru muzycznego polskich Karpat.

Życiorys

Była córką historyka i pedagoga Bolesława Szurmiaka (1884–1975) oraz polonistki Anny z d. Juszczyk (1900–1960). Miała starsze siostry: Halinę Barbarę (1920–1945) oraz Marię (1924–2014).

Muzyką ludową zainteresowała się dzięki ojcu i stryjowi Mieczysławowi, nauczycielowi i działaczowi ludowemu.

W latach 1946–1948 uczyła się w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym na wydziale Humanistycznym u Sióstr Niepokalanek w Nowym Sączu. Od 1945 pobierała tamże lekcje gry na fortepianie. W 1954 ukończyła dyplomem Państwową Średnią Szkołę Muzyczną w Krakowie, w klasie fortepianu pod kier. prof. Haliny Ekier . Była absolwentką muzykologii na Uniwersytecie Jagiellońskim (1949 -1953). Uczęszczała na wykłady z etnografii w Katedrze Etnografii Słowian na Wydziale Historyczno-Filozoficznym UJ zakończone egzaminem ogólnym u prof. Kazimierza Moszyńskiego i prof. Jadwigi Klimaszewskiej. Jako studentka uczestniczyła w Akcji Zbierania Folkloru Muzycznego zorganizowanej przez Państwowy Instytut Sztuki, transkrybując pieśni z Podhala. Od 1953 należała do Krakowskiej Ekipy Regionalnej. Tam poznała przyszłego męża Kazimierza Boguckiego (1927–1970), choreografa i reżysera, za którego wyszła w 1957. W czasie obozów studenckich zajmowała się badaniem folkloru muzycznego Kurpiów i Mazowsza.

W latach 1954–1965 pracowała w Państwowym Instytucie Sztuki (od 1959 Instytut Sztuki PAN). W latach 1965–2000 była kierowniczką redakcji Dawnej Muzyki Polskiej i Folkloru w Polskim Wydawnictwie Muzycznym w Krakowie.

Od lat osiemdziesiątych do dwutysięcznych regularnie udzielała wywiadów dla Polskiego Radia Pr II, także Radia Kraków, przygotowała również wiele audycji o folklorze muzycznym regionu Karpat.

Specjalizowała się w tradycyjnej muzyce podhalańskiej. Poświęciła jej wiele książek i artykułów. Zebrała kilka tysięcy pieśni, melodii i wywiadów Lachów Sądeckich i Limanowskich, Górali Skalnego i Niżnego Podhala, Górali Żywieckich, Rytersko-Piwniczańskich, Gorczańskich, Pienińskich, Spisza, Orawy, Łemków, Krakowiaków – zwłaszcza Krakowiaków Wschodnich. Transkrybowała pieśni do zbiorów innych autorów.

W latach 1985–1992, 2011–2013 oraz 2014–2016 wykładała w Studium Folklorystycznym w Nowym Sączu. Prowadziła zajęcia w Katedrze Historii Muzyki (1963–1964) oraz w Katedrze Etnografii Słowian (1982–84) Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz na kursach dla instruktorów zespołów działających na Podhalu. Ponadto prowadziła zajęcia dydaktyczne z dziedziny folkloru: w Studium Folklorystycznym Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Nowym Sączu (1985-92), a od 1972 roku – corocznie na seminariach folklorystycznych podczas festiwalu „Limanowska Słaza” w Limanowej.

Należała do jury wielu festiwali i przeglądów folklorystycznych, np. od 1969 „Sabałowe Bajania” w Bukowinie Tatrzańskiej, w latach 1970–1990 Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu, od 1971 Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem, od 1972 Festiwalu Folkloru Ziem Nizinnych „Pawie Pióro” w Tarnowie, od 1977 Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel, Instrumentalistów i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym, od 1990 Międzynarodowych Spotkań Folklorystycznych w Wiśle i Żywcu. Od 1980 była członkinią jury przeglądów lokalnych, np. „Przednówek w Polanach” w Kościelisku, „Zima Spiska” w Niedzicy, „Poronińskie Lato” w Poroninie. Współpracowała i doradzała MCK „Sokół” w Nowym Sączu.

W 1955 pod patronatem CPLiA, wraz z mężem i Andrzejem Haniaczykiem, założyła w Nowym Targu wieloczłonowy Zespół Regionalny pod wspólną nazwą „Podhale”. W latach 1956 -1970 była konsultantką muzyczną zespołu regionalnego „Lachy” w Nowym Sączu. Konsultowała też inne zespoły w regionie. Opracowywała programy dla zespołów regionalnych.

Należała do Sekcji Muzykologów Związku Kompozytorów Polskich, Sekcji Muzykologów Towarzystwa Przyjaciół Kultury Ludowej w Krakowie, Towarzystwa Przyjaciół Orawy oraz Polskiego Towarzystwa Etnochoreologicznego w Warszawie. Była także członkiem Polskiego Związku Kompozytorów Polskich, członkiem Rad Artystycznych Ministerstwa Kultury i Sztuki CAK a także ekspertem Polskiej Sekcji C.I.O.F.F. Miała tytuł Honorowego Członka Związku Podhalan w Polsce.

W 1958 urodziła córkę Jadwigę (Inkę) Bogucką, etnografkę, dziennikarkę, redaktorkę TVP i reżyserkę SFP.

Pochowano ją na cmentarzu parafialnym w Łącku.

Odznaczenia

Srebrna Odznaka „Za zasługi dla Ziemi Krakowskiej” (1970) Złota Tarcza Herbowa Miasta Nowego Sącza (1972) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1972) Nagroda Wojewody Krakowskiego „Za osiągnięcia w dziedzinie kultury” (1974) Dyplom Honorowy Ministra Kultury i Sztuki „Za osiągnięcia w upowszechnianiu kultury” (1980) Odznaka „Za Zasługi dla Orawy” (1983) Złota Odznaka „Za Zasługi dla Miasta i Gminy Limanowa” (1984) Srebrny Krzyż Zasługi (1986) Złoty Krzyż Zasługi (1987) Nagroda I stopnia im. J. Cierniaka „Za wniesiony wkład w rozwój działalności kulturalnej na rzecz środowiska wiejskiego” (1987) Nagroda Miasta Krakowa „Za wybitne osiągnięcia w dziedzinie upowszechniania kultury oraz ochrony i popularyzacji folkloru krakowskiego” (1989) Medal 50-lecia CEPELIA (1999) Nagroda im. O. Kolberga „W uznaniu zasług dla kultury ludowej” (1996) Odznaka C.I.O.F.F. za szczególne osiągnięcia dla Ochrony Dziedzictwa  MERITORIOUS SERVICE (2006) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008) Odznaka honorowa „Zasłużony dla Ziemi Sądeckiej” (2011) Nagroda Województwa Małopolskiego im. R. Reinfussa (2012) Złota Odznaka Honorowa Województwa Małopolskiego, Krzyż Małopolski (2015) Honorowa Nagroda Młodzieży ZMW (2017)

Upamiętnienie Od 2020 r . Konkurs Heligonistów Województwa Małopolskiego, popularyzujący grę na heligonce, nosi jej imię W 2021 na Festiwalu Folkloru Polskiego „Sabałowe Bajania” w Bukowinie Tatrzańskiej ustanowiono nagrodę specjalną jej imienia dla szczególnie zasłużonego instrumentalisty w kategorii dorosłych, który kultywuje tradycyjną muzykę regionu.

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2020 Kategoria:Polscy etnomuzykolodzy Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci Nagrody Kolberga Kategoria:Ludzie związani z Kurpiami Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Związku Kompozytorów Polskich Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”