mały|Krzyż ołtarzowy zakryty fioletowym welonem – jedna z charakterystycznych cech liturgicznych okresu Męki Pańskiej (kościół św. Marcina w Tannheim w Wirtembergii, 4 IV 2007) Okres Męki Pańskiej (łac. tempus Passionis) – w tradycyjnym obrządku rzymskim określenie ostatnich dwóch tygodni Wielkiego Postu.
Terminologia
Definicja okresu Męki Pańskiej W obrządku rzymskim Wielki Post zaczyna się w środę popielcową i trwa do Wielkiej Soboty. W tradycyjnej wersji tego obrządku (sprzed reform liturgicznych po Soborze watykańskim II) istnieje podział tego okresu na dwie części. Okres wielkopostny (tempus quadragesimale) dzieli się na:
okres Wielkiego Postu (tempus Quadragesimae) – od środy popielcowej do soboty po IV niedzieli Wielkiego Postu (Laetare) włącznie; okres Męki Pańskiej (tempus Passionis) – od do Wielkiej SobotyRubrice generales Missalis et Breviarii Romani (1960), 74..
W obrządku rzymskim zreformowanym po Soborze watykańskim II Wielki Post stanowi pewną całość i nie ma takiego rozróżnienia.
Zakończenie okresu Męki Pańskiej mały|Responsorium krótkie De ore leonis, przewidziane w obrządku monastycznym na nieszpory dni powszednich okresu Męki Pańskiej. Zwraca uwagę brak doksologii (Psalterium monasticum, 1626) W tradycyjnym obrządku rzymskim ceremonia w noc wielkanocną składa się z wigilii paschalnej oraz z mszy wigilii paschalnej. Wigilia, obejmująca błogosławieństwo ognia i paschału, czytania oraz błogosławieństwo wody, stanowi część okresu Męki Pańskiej (kolor liturgiczny jest fioletowy). Dopiero po zakończeniu wigilii kończy się okres Męki Pańskiej, a zaczyna okres wielkanocny: zmienia się szaty liturgiczne na białe i rozpoczyna mszę.
W nowym obrządku rzymskim przyjmuje się, że Wielki Post trwa do Wielkiego Czwartku, a potem następuje Triduum Paschalne. Wigilia paschalna stanowi całość, a okres wielkanocny zaczyna wraz z początkiem wigilii (w czasie całej ceremonii kolor liturgiczny jest biały).
Kwestie terminologiczne Należy mieć na względzie, że niedziele tego okresu noszą różne nazwy:
w terminologii tradycyjnej niedziela dwa tygodnie przed Wielkanocą to Niedziela Męki Pańskiej (Dominica de Passione), a następna to Niedziela Palmowa (Dominica in Palmis); w terminologii używanej po reformach liturgicznych Piusa XII te niedziele nazywają się odpowiednio pierwszą niedzielą Męki Pańskiej (Dominica I. Passionis) i drugą niedzielą Męki Pańskiej, czyli Palmową (Dominica II. Passionis seu in Palmis); w terminologii nowego obrządku rzymskiego mowa jest o piątej niedzieli Wielkiego Postu oraz Niedzieli Palmowej, czyli Męki Pańskiej (Dominica in Palmis de Passione Domini).
Okresu Męki Pańskiej nie należy mylić z czasem pasyjnym – to ostatnie jest luterańskim określeniem całego Wielkiego Postu.
Charakterystyka liturgiczna mały|Rzeźba ołtarzowa zakryta fioletowym welonem (kościół św. Germana w Le Chesnay, Francja; 8 IV 2017) Liturgia okresu Męki Pańskiej odznacza się w stosunku do całej reszty roku kościelnego wieloma cechami szczególnymi.
W kościołach zakrywa się fioletowymi zasłonami krzyże, rzeźby, a w niektórych regionach także obrazy. We mszy nie odmawia się na początku psalmu 42. Opuszcza się doksologię przy introicie i przy lavabo (we mszy), a także w wezwaniu i we wszystkich responsoriach (oficjum).
W oficjum tego okresu śpiewa się hymny Wenancjusza Fortunata o tematyce pasyjnej: Pange lingua gloriosi lauream certaminis w matutinum i laudesach (podzielony na dwie części) oraz Vexilla Regis w nieszporach.
W ujęciu tradycyjnym okres ten obejmuje również Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielką Sobotę, których liturgia rządzi się własnymi szczególnymi regułami (Triduum Paschalne).
Inne obrządki i Kościoły W nowym obrządku rzymskim nie istnieje okres Męki Pańskiej jako taki. W niektórych kościołach zachowuje się jednak zwyczaj zakrywania krzyży (czasem też rzeźb lub obrazów) fioletowymi welonami. W Liturgii Godzin następuje też zmiana charakteru czytań – zamiast Pięcioksięgu, czytanego przez pierwsze cztery tygodnie Wielkiego Postu (Księga Wyjścia od czwartku po Popielcu do soboty III tygodnia, księgi Kapłańska i Liczb w IV tygodniu), od V niedzieli aż do Wielkiej Soboty czyta się List do Hebrajczyków. Hymny przepisane są te same, co w poprzednich tygodniach Wielkiego Postu, jednak dopuszcza się możliwość użycia hymnów Wenancjusza Fortunata, co do zasady przewidzianych na Wielki Tydzień, już od poniedziałku V tygodnia Wielkiego Postu.
W Kościele ewangelicko-augsburskim również nie istnieje okres Męki Pańskiej jako taki, natomiast zachowano regułę opuszczania doksologii po introicie w dwie niedziele poprzedzające Wielkanoc.
Przypisy
Kategoria:Liturgia chrześcijańska