Zofia (Klimczuk) (ur. 1885 w Złotnikach, zm. w 1943 w Szczebrzeszynie) – siostra zakonna prawosławnego żeńskiego monasteru pw. św. Antoniego Pieczerskiego w Radecznicy (1904–1943), pielęgniarka w Szpitalu św. Katarzyny w Szczebrzeszynie (1911–1931).
Początek drogi mniszej Zofia Klimczuk urodziła się w 1885 we wsi Złotniki koło Białegostoku. Ukończyła czteroklasową szkołę elementarną w Kożanach. Mając 18 lat, wstąpiła do prawosławnego żeńskiego monasteru pw. św. Antoniego PieczerskiegoDmitruk Stefan, Wspomnienia Zofii (Klimczuk) – siostry prawosławnego monasteru w Radecznicy, „Res Historica”, t. 43, Lublin 2017, s. 349, 356; więcej o prawosławnym monasterze w Radecznicy zob.: tegoż, Skład osobowy prawosławnego domu zakonnego pw. św. Antoniego Pieczerskiego w Radecznicy w latach 1881 – 1889, „Elpis. Czasopismo Teologiczne Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku”, t. 16, Białystok 2014, s. 183 – 190; tegoż, Szkolnictwo cerkiewne na terenie prawosławnego monasteru w Radecznicy w latach 1899 – 1915, „Studia z Dziejów Oświaty”, t. 57, Warszawa 2020, s. 11 - 25..
Początkowo była nowicjuszką. W 1906 niosła posługę w pracowni ikon, ale nie przejawiała zdolności ikonograficznych. Po kilku tygodniach nowicjuszkę przełożona monasteru – ihumenia Atanazja (Gromieko) – skierowała na letni kurs pielęgniarstwa do lecznicy klasztornej znajdującej się na terenie kompleksu monasterskiegoDmitruk S., Wspomnienia Zofii (Klimczuk) ..., s. 352..
Niewielkie ambulatorium miało 15 łóżek dla chorych pacjentów. Przeszkolone pod kątem medycznym mniszki udzielały biednym osobom bezpłatnych porad i leczenia ambulatoryjnego. Do trudnych przypadków sprowadzano lekarza z Turobina lub Szczebrzeszyna. W 1909 wybudowano nowy, murowany, budynekTamże, s. 363 - 364..
Posługa mnisza i pielęgniarska Zofia (Klimczuk) posługiwała w Szpitalu im. św. Katarzyny w Szczebrzeszynie od 1 maja 1911Tamże, s. 352, 362, 365 – 367. . Po wybuchu I wojny światowej żeńską wspólnotę monastyczną z Radecznicy ewakuowano do Krasnegostawu, a następnie do Chełma. Tuż przed ewakuacją mniszek i sióstr w głąb Rosji ihumenia Anastazja skierowała siostry Zofię i Barbarę (nieznanej z nazwiska) na pełnienie posługi w szpitalu wojskowym w Chełmie i szpitalu w SzczebrzeszynieTamże, s. 367..
W latach 1915–1919 siostra Zofia pracowała w szczebrzeskim szpitalu. Władze austro-węgierskie i niemieckie nie robiły żadnych przeszkód z powodu habitu mniszego prawosławnej pielęgniarce. Siostra Zofia podczas wojny opiekowała się ponad 20.000 chorych osób. W 1917 zakaziła się tyfusem plamistym na skutek rozprzestrzeniającej się epidemiiTamże, s. 368 – 371..
20 października 1919 posadę dyrektora szpitala objął doktor Zygmunt Klukowski. Pod jego kierownictwem siostra Zofia pracowała do 1 października 1931. Wówczas zachorowała na zapalenie opon mózgowych. W wyniku powikłań wymagała szpitalnej opieki. Wydział Powiatowy Sejmiku Zamojskiego przyznał jej stałą emeryturę i zgodę na stałe zamieszkanie w pomieszczeniach szczebrzeskiego szpitalaTamże, s. 357..
Ostatnie lata życia Między innymi kontakt siostry Zofii (Klimczuk) z doktorem Klukowskim oraz chęć ratowania unikalnego zabytku architektonicznego z XVI w. przyczyniły się do reakcji Klukowskiego podczas zburzenia cerkwi pw. Zaśnięcia Bogurodzicy w Szczebrzeszynie w maju 1938 w ramach akcji polonizacyjno-rewindykacyjnejKlukowski Zygmunt, Zamojszczyzna, t. 1: (1918–1943), Warszawa 2007, s. 54-55; Krasny Piotr, Fabrica Ecclesiae Ruthenorum. Dzieje cerkwi w Szczebrzeszynie i jej rozbudowy w latach 1777-1789 w świetle kroniki ks. Jana Karola Lipowieckiego, Kraków 2010, s. 30-33; Nawrocka Ewelina, Dzieje Szczebrzeszyna na podstawie anonimowego maszynopisu z zasobu Archiwum Państwowego w Zamościu, „Archiwariusz Zamojski”, t. 20, Zamość 2022, s. 213 – 214.. W 1939 Klukowski spisał wspomnienia dyktowane przez siostrę Zofię. Wspomnienia miały się ukazać w 1939 w „Tece Zamojskiej”. Ze względu na napiętą sytuację wyznaniową po akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej przeprowadzonej pół roku wcześniej starosta zamojski Marian Sochański nie zezwolił na wydrukowanie reminiscencjiDmitruk S., Wspomnienia Zofii (Klimczuk) ..., s. 354 - 355..
Siostra Zofia (Klimczuk) zmarła w szczebrzeskim szpitalu w 1943. Miejsce jej pochówku nie zostało zidentyfikowane. Być może została pochowana przy szpitalu lub przy cerkwi pw. Zaśnięcia Bogurodzicy w Szczebrzeszynie lub szczebrzeskim cmentarzu przy ul. Cmentarnej.
Upamiętnienie W 2013 Stefan Dmitruk odnalazł w Bibliotece Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w zbiorach archiwalnych doktora Zygmunta Klukowskiego rękopis wspomnień siostry Zofii (Klimczuk). Źródło do dziejów prawosławnego życia monastycznego, realiów funkcjonowania szczebrzeskiego szpitala w okresie I wojny światowej oraz sytuacji wyznaniowej na Zamojszczyźnie w latach 1938–1939 zostało opublikowane przez naukowca w periodyku „Res Historica” (tom 43, Lublin 2017)Dmitruk Stefan, Wspomnienia Zofii (Klimczuk) – siostry prawosławnego monasteru w Radecznicy, w: www.wiadomości.cekiew.pl z 17 grudnia 2017 – dostęp: 21.07.2025] .
Przypisy
Kategoria:Ludzie związani ze Szczebrzeszynem Kategoria:Polskie pielęgniarki Kategoria:Polskie zakonnice prawosławne Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1943