Edmund Karol Łoziński h. Lubicz, przyd. Dzieża (ur. 1837 r. w Hubinie, zm. 28 grudnia 1904 r. we Lwowie) – powstaniec styczniowy, działacz społeczny, posiadacz ziemski.

Życiorys Urodzony w 1837 roku we wsi Hubin na Wołyniu, ówcześnie w granicach guberni podlaskiej Królestwa Polskiego. Syn Apollona Łozińskiego oraz Heleny z Żurakowskich. Mąż Janiny hr. Załuskiej z którą miał pięcioro dzieci: Oskara, Witolda, Konrada, Ilonę, Marię. Zięć Jana Konrada hr. Załuskiego.

Powstaniec styczniowy, publicysta, tłumacz

Łoziński zdał egzamin maturalny w gimnazjum w Kijowie. Następnie wyjechał na studia do Paryża, gdzie przebywał w latach 1857–1860. Tam poznał generała Ludwika Mierosławskiego i pod jego wpływem zaangażował się w konspirację. Po powrocie na Wołyń wziął udział w powstaniu styczniowym w 1863 roku, dołączając do partii Edmunda Różyckiego jako dowódca plutonu. Aresztowany przez Austriaków na przełomie 1863/1864 roku. Został skazany przez lwowski sąd na rok więzienia za udział w insurekcji. Łącznie spędził w więzieniu Brygidki we Lwowie dwa lata. Po wyjściu na wolność, ze względu na wyrok sądu z 1871 roku nakazujący wygnanie z kraju, postanowił osiedlić się w Galicji w wydzierżawionym majątku Łuczyce w powiecie przemyskim. Do nabycia Łuczyc namówił go Jan Konrad hr. Załuski, z którego córką – Janiną – Łoziński wziął ślub. Mimo przeprowadzki do Galicji nadal istniało realne zagrożenie, że władze austriackie wydadzą go Rosjanom, dlatego emigrował wraz z rodziną. Początkowo przebywali w Wiedniu, następnie przenieśli się do Wenecji, gdzie spędzili 10 lat. Dochód zapewniały im pisane przez Łozińskiego artykuły do lokalnych gazet oraz wykonywane wspólnie z żoną przekłady popularnej literatury. Łoziński zajmował się także obrotem obrazów dla kolekcjonerów brytyjskich. On sam zgromadził około 100 płócien, przeważnie szkoły włoskiej. Pod koniec lat 70. XIX wieku Łoziński powrócił do Galicji. W 1879 roku zakupił od Jordana Stojowskiego dwa majątki w pobliżu Krosna: Potok oraz Turaszówkę. Rodzina zamieszkała w dworze w Potoku, gdzie Łoziński umieścił swoją kolekcję dzieł sztuki.

Posiadacz ziemski, potentat naftowy Przemysł naftowy zapewniał utrzymanie Łozińskiemu i rodzinie. Zarówno Turaszówka, jak i Potok położone były na terenach roponośnych, co okazało się dla Łozińskiego niezwykle dochodowe. Łoziński zarobił na dzierżawie gruntów fortunę. W grudniu 1889 roku mianowano go jednym z dyrektorów nowo powstałej spółki udziałowej dla przemysłu naftowego, zrzeszającej właścicieli kopalni, którzy łożyli kapitał oraz udostępniali tereny pod odwierty zewnętrznym przedsiębiorcom. Pierwsze wiercenia na ziemiach Łozińskiego w Potoku zostały przeprowadzone przez barona Ludwika von GreavePisownia za: z Wielkopolski oraz Jana Nepomucena Gniewosza na przełomie lat 1890 i 1891. Następnie prawa do wydobycia zostały sprzedane Hanowerskiemu Galicyjskiemu Gwarectwu Naftowemu, którego pierwszy odwiert odbył się w sierpniu 1891 roku.

Działacz społeczny, filantrop, mecenas, marszand

Łoziński był zaangażowany w działalność społeczną i oświatową. Podarował swój grunt pod budowę szkoły w Potoku, a na początku lat 90. XIX wieku, w całości ufundował jednoklasową szkołę ludową w Turaszówce. Dużą uwagę poświęcał wykształceniu dzieci oraz wspierał rozwój kultury fizycznej.

Pomagał chłopom w czasie epidemii tyfusu, stosując hydroterapię. Wspomagał budowę przytułku we Lwowie. W 1863 roku stanął na czele Lwowskiego Towarzystwa Opieki nad Weteranami. Był patronem i sponsorem wynalazców, takich jak Jan Szczepanik czy Franciszek Rychnowski.

Interesował się kulturą i sztuką. Pisał utwory satyryczne i publicystyczne. Był współzałożycielem wydawanego od 1893 roku dziennika „Głos Narodu”. Dwór w Potoku był miejscem spotkań lokalnych elit. Gośćmi w dworze byli między innymi: Maria Konopnicka, Ignacy Łukasiewicz, Witkacy, Juliusz Kossak, Wojciech Kossak, gen. Sikorski, czy św. brat Albert"Z łańcucha wspomnień" Maria Łozińska Hempel.

Spadek i dar dla Muzeum Narodowego w Krakowie

Edmund Karol Łoziński zmarł 28 grudnia 1904 roku we Lwowie, a pochowany został na cmentarzu w Jedliczu.

W 1905 roku córka Maria Łozińska-Hempel z rodzeństwem przekazała kolekcję obrazów ich ojca jako dar dla Muzeum Narodowego w Krakowie. Znawcy: Leon Piniński, Władysław Łoziński i Jan Bołoz Antoniewicz, Stanisław Batowski Kaczor, Stanisław Reichan i Mieczysław Reyzner wybrali 40 obrazów, które utworzyły galerię im. Łozińskich w Muzeum. Łoziński otrzymał tablicę pamiątkową w Sukiennicach. Pozostałe obrazy uległy one zniszczeniu podczas obu Wojen Światowych, natomiast obrazy znajdujące się w Muzeum przetrwały i znajdują się w nim do dziś.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Jan Grzeszczak. Elitka. Młodość w dniach grozy. Wydawnictwo: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Teologiczny, s. 100-101, Poznań, 2017, ISBN: 9788365251497 Łozińska-Hempel Maria, Z łańcucha wspomnień, Wyd. Literackie, s.13-51, Kraków 1986, ISBN: 8308012183

Kategoria:Dowódcy oddziałów powstania styczniowego Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy tłumacze Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Kategoria:Ludzie związani z przemysłem petrochemicznym Kategoria:Galicyjscy ziemianie Kategoria:Urodzeni w 1837 Kategoria:Zmarli w 1904 Kategoria:Polscy filantropi Kategoria:Ludzie związani z Potokiem (województwo podkarpackie) Kategoria:Ludzie związani z Jedliczem