Kacper Mikulski, właściwie Karol Kacper Mikulski (niem. Kasper Mikulski, ur. 1 stycznia 1840 w Porąbce Uszewskiej, zm. 23 września 1935 w Łomży) – polski duchowny ewangelicki, działacz społeczny i narodowy, pisarz, nauczyciel, pastor parafii luterańskiej w Łomży w latach 1884–1916 i 1918–1930.
Życiorys Duchowny Kacper Mikulski był synem Adama Mikulskiego i Marianny z Suchorabskich. Jego ojciec pełnił obowiązki zakrystiana w parafii rzymskokatolickiej św. Andrzeja w Porąbce Uszewskiej. Nauki pobierał początkowo w szkole powszechnej w Brzesku, a następnie w gimnazjum w Bochni. 30 lipca 1859 roku wstąpił do klasztoru bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej z zamiarem zostania zakonnikiem. Nowicjat odbywał w Sokalu. Jednocześnie z przygotowaniami do ślubów uzupełniał wykształcenie gimnazjalne we Lwowie. Z pobudek patriotycznych porzucił szkołę i opuścił na pewien czas zakon. Udał się do Królestwa Polskiego. Wziął udział w powstaniu styczniowym. W bitwie pod Miechowem oddział Kacpra Mikulskiego został rozbity. Klęska ta spowodowała, że powrócił do Galicji i ponownie został członkiem zakonu bernardynów. Egzaminy maturalne złożył w Tarnowie. Był słuchaczem w studium teologicznym zakonu bernardynów we Lwowie, a następnie alumnem w seminarium duchownym w Tarnowie. W 1865 roku złożył profesję zakonną. 19 lutego 1866 roku przyjął święcenia kapłańskie we Lwowie.
Jako zakonnik Kacper Mikulski przyjął imię Kazimierz. W zgromadzeniu pełnił obowiązki księdza mszalnego, bibliotekarza klasztoru w Tarnowie oraz kierownika ufundowanej przez Mariannę Mikulską bursy dla biednych uczniów. Organizował kongregację braci i sióstr Trzeciego Zakonu św. Franciszka w Nowym Targu. W 1874 roku został gwardianem klasztoru bernardynów w Samborze. W 1875 roku został usunięty z zajmowanego stanowiska i wydalony z diecezji przemyskiej. Powodem kary kościelnej było zaangażowanie się ojca Kazimierza w sprawę suspendowanego księdza z diecezji tarnowskiej i przyjęcie go do klasztoru bez zgody ordynariusza miejsca.
Nie mogąc pogodzić się z polityką kościelną galicyjskich biskupów rzymskokatolickich Kacper Mikulski postanowił wystąpić z Kościoła katolickiego. Odszedł z zakonu, zrzekł się obywatelstwa austriackiego i wyjechał do Cesarstwa Niemieckiego. 11 maja 1875 roku w Czarnymlesie dokonał uroczystej konwersji na luteranizm. Do polskiego zboru Kościoła staroluterańskiego w Królestwie Prus przyjął go pastor Wilhelm Angerstein, którego Kacper Mikulski poznał w 1874 roku podczas prowadzonej przez bernardynów kwesty w Krakowie.
Dzięki patronatowi Wilhelma Angersteina Kacprowi Mikulskiemu udało się uzyskać poddaństwo rosyjskie i prawo osiedlenia w Królestwie Polskim. Zamieszkał w Płochocinie. Został asystentem pastora parafii luterańskiej w Wiskitkach. W latach 1875–1879 zajmował się prowadzeniem domu dla sierot oraz pisarstwem religijnym. Był w tym czasie płodnym autorem broszur kościelnych, a także tłumaczem z języka niemieckiego dzieł teologicznych i publicystą ewangelickim.
W 1879 roku otrzymał stypendium naukowe konsystorza warszawskiego. Pozwoliło mu ono na podjęcie studiów z teologii ewangelickiej na Uniwersytecie w Dorpacie. Studia te ukończył w 1880 roku. Uzyskanie dyplomu pozwoliło mu ubiegać się o przyjęcie do grona duchownych luterańskich Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Królestwie Polskim. W 1881 roku został diakonem przy parafii Świętej Trójcy w Warszawie, a niedługo po ordynacji pastorem parafii w Sobiesękach.
Jako administrator w Sobiesękach w szybkim czasie odbudował życie zborowe i zaktywizował miejscową ludność protestancką do prac społecznych. Jego staraniem w latach 1882–1884 wybudowano we wsi nowy kościół oraz pastorówkę. W 1884 roku objął funkcję pastora parafii luterańskiej w Łomży. Zaangażował się energicznie w remont kościoła popijarskiego, a użytkowanego do nabożeństw przez zbór luterański. Jego staraniem w latach 1889-1890 wybudowano Dom Pastora w Łomży. Poza pracą w mieście gubernialnym Kacper Mikulski przejął ciężar służby dla wspólnot ewangelików we wschodniej i północnej części Królestwa Polskiego. Był duszpasterzem w: Paproci Dużej, Grajewie, Jedwabnem, Ostrołęce, Płatkownicy, Sadolesiu, Szczuczynie i Węgrowie. Na pograniczu prusko-rosyjskim organizował nabożeństwa luterańskie w języku polskim dla Mazurów z Prus Wschodnich.
W czasie I wojny światowej pozostawał w jej pierwszych latach w Łomży. Nie zdecydował się na bieżeństwo w 1914 i 1915 roku. W 1916 roku, ze względu na swoją przedwojenną działalność wśród Mazurów, został przez niemieckie władze okupacyjne usunięty ze stanowiska pastora. Zamieszkał u rodziny w Płocku. Do pracy w Łomży powrócił w 1918 roku i ponownie objął wcześniej sprawowany urząd pastorski w Łomży, Paproci Dużej i Węgrowie. W 1921 roku zakończył administrowanie parafią w Węgrowie. W 1926 roku zrezygnował z probostwa w Paproci Dużej. W 1930 roku przeszedł na emeryturę. 27 kwietnia 1931 roku podczas uroczystości jubileuszowej z rąk starosty łomżyńskiego otrzymał Złoty Krzyż Zasługi.
Zmarł w 1935 roku. Pochowany został w grobie rodzinnym na Cmentarzu Katedralnym w ŁomżyŹródło: BIP IPN. Grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski: Karol Kacper Mikulski. Cmentarz Katedralny w Łomży. Sekcja VII m, rząd II, miejsce nr 4..
Działacz społeczny Zaangażowany od młodości w różnego rodzaju akcje społeczne, oświatowe, narodowe i niepodległościowe. Jako neoprezbiter rzymskokatolicki organizował pomoc dla byłych powstańców styczniowych uciekających przed zsyłką z Królestwa Polskiego, a próbujących osiedlić się w Cesarstwie Austrii. Prowadził bursę szkolną dla niezamożnych uczniów z galicyjskiej prowincji, a uczących się w Tarnowie. Apelował u władz o rozwój oświaty pozaszkolnej. Na krótko przed suspensą wystąpił z wnioskiem stworzenia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Tarnowie, a prowadzącego biblioteki, czytelnie i organizującego otwarte wykłady dla małopolskiego drobnomieszczaństwa i chłopstwa.
W latach 1884–1930 był nauczycielem gimnazjum męskiego w Łomży. Od 1906 roku był ponadto współzałożycielem i nauczycielem prywatnej Szkoły Handlowej w Łomży, a powstałej w wyniku strajku młodzieży na fali rewolucji 1905 roku. Należał do członków zarządu większości organizacji społecznych w Łomży takich jak: Polska Biblioteka Publiczna, Stowarzyszenie Spożywcze Chleb, Polska Macierz Szkolna, Towarzystwo Wstrzemięźliwości Alkoholowej Przyszłość, Towarzystwo Opieki nad Sierotami, Towarzystwo Kultury Polskiej, Towarzystwo Opieki nad Osobami Uwolnionymi z Więzień Guberni Łomżyńskiej Patronat.
Kacper Mikulski uważany był za sympatyka programu niepodległościowego Polskiej Partii Socjalistycznej. W łomżyńskim domu pastora ukrywali się bojownicy PPS. Był on miejscem do przechowywania nielegalnej prasy, broszur i innych materiałów partyjnych. Duchowny znał osobiście Józefa Piłsudskiego, któremu w 1899 roku udzielił pomocy w zalegalizowaniu związku z Marią z Koplewskich Juszkiewiczową.
Wspierał i rozwijał polską świadomość narodową wśród pruskich Mazurów. W okresie nasilenia Kulturkampfu i Hebungspolitik z terenu guberni łomżyńskiej kolportował do Niemiec nielegalnie literaturę w języku polskim. W swoim domu w Łomży urządził magazyn książek, a także drukarnię wydawnictw politycznych skierowanych do Mazurów. Przemycał te materiały przez sieć zaufanych ludzi, których miał w Grajewie i Wincencie. Po I wojnie światowej aktywnie włączył się w działania na rzecz sprawy polskiej podczas plebiscytu na Warmii, Mazurach i Powiślu. Współpracował z Adamem Chętnikiem i Emilią Sukertową-Biedrawiną.
Pisarz, tłumacz, wydawca i publicysta Jako bernardyn był autorem tekstów do czasopisma ludowego Dzwonek, na potrzeby którego używał pseudonimu Kaźmirz z Sambora. Od 1875 roku jako luteranin zaangażował się w misję tłumaczenia na język polski licznych prac teologicznych i broszur o treści biblijnej, a powstałych w języku niemieckim. Materiały te były kolportowane na terenie Królestwa Polskiego i w Prusach Wschodnich. Jego wielkim sukcesem była książka Pójdź do Jezusa, która miała kilka wydań i osiągnęła nakład stu tysięcy egzemplarzy. W latach 1877–1908 redagował kalendarz ludowy Przyjaciel Domu. Kalendarz dla ewangelików. W latach 1884–1890 publikował artykuły w dwutygodniku Głosy Kościelne. Ponadto pisał do czasopism polonijnych: Gazeta Mazurska, Nowiny, Nowiny Śląskie, Mazur.
Życie prywatne Przyjmując luteranizm Kacper Mikulski zrezygnował z życia w celibacie. Był żonaty z Marią Kotszy (Kotschy), krewną Józefa Orwida. Poślubił ją przed wyjazdem na studia do Dorpatu. Para doczekała się trzech synów i trzech córek. Jego najstarszy syn Kazimierz Mikulski był pastorem Synodu Missouri, a zięć Robert Gundlach pastorem Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Tartu Kategoria:Bernardyni (biografie) Kategoria:Członkowie Polskiej Macierzy Szkolnej Kategoria:Ludzie związani z Łomżą Kategoria:Ludzie związani z Tarnowem Kategoria:Ludzie związani z Węgrowem Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Pochowani na cmentarzu Katedralnym w Łomży Kategoria:Polscy duchowni luterańscy Kategoria:Polscy działacze narodowi Kategoria:Polscy działacze oświatowi Kategoria:Polscy działacze społeczni okresu zaborów Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Powstańcy styczniowi Kategoria:Urodzeni w 1840 Kategoria:Zmarli w 1935