Sādhana-pāda (sanskryt: साधनपाद; pol. Księga praktyki lub Księga o praktyce) – druga z czterech ksiąg Jogasutr Patańdżalego, fundamentalnego tekstu klasycznej jogi indyjskiej. W odróżnieniu od pierwszej, bardziej teoretycznej Samādhi-pādy, ta część koncentruje się na praktycznym aspekcie ścieżki duchowej (sadhana), opisując metody przezwyciężania cierpienia i przygotowania świadomości do wyższych stanów skupienia.

Struktura i główne tematy Księga składa się z 55 sutr i przedstawia systematyczną analizę przyczyn cierpienia (kleśa) oraz praktyczne narzędzia służące ich eliminacji. Jej struktura prowadzi adepta od diagnozy problemu egzystencjalnego do konkretnych rozwiązań. Główne tematy poruszane w Sādhana-pādzie to:

Wprowadzenie do kriyā-yogi (jogi działania) jako wstępnej praktyki.

Analiza pięciu kleś – fundamentalnych przyczyn cierpienia.

Wyjaśnienie mechanizmu karmy i jej związku z kleśami.

Opis pierwszych pięciu stopni ośmiostopniowej ścieżki jogi (aṣṭāṅga-yoga).

Kriyā-yoga: joga działania Patańdżali rozpoczyna księgę od przedstawienia kriyā-yogi (jogi działania), praktyki przygotowawczej, której celem jest osłabienie przyczyn cierpienia (kleśa) i ułatwienie osiągnięcia samādhi. Składa się ona z trzech elementów:

Tapas – ascetyczna dyscyplina, zapał, wysiłek w praktyce. Svādhyāya – samopoznanie, studiowanie świętych tekstów, introspekcja. Īśvara-praṇidhāna – oddanie się Īśwarze (Panu), działanie bez przywiązania do owoców. Pięć przyczyn cierpienia (kleśa) Centralnym punktem Sādhana-pādy jest analiza pięciu kleś – fundamentalnych „uciążliwości” świadomości, które są korzeniem wszelkiego cierpienia (duhkha). Ich wykorzenienie jest głównym celem jogi. Patańdżali wymienia pięć kleś:

Avidyā (niewiedza) – pierwotna przyczyna, polegająca na myleniu tego, co nietrwałe, z tym, co wieczne; nieczystego z czystym; cierpienia ze szczęściem; oraz tego, co nie jest jaźnią, z prawdziwą jaźnią (puruṣą). Asmitā (utożsamienie) – błędna identyfikacja czystej świadomości (puruṣy) z narzędziami poznania (np. intelektem, buddhi). Rāga (przywiązanie) – lgnięcie do przyjemności i pożądanie jej. Dveṣa (awersja) – niechęć i odraza wobec cierpienia i jego przyczyn. Abhiniveśa (lęk przed śmiercią) – instynktowne przywiązanie do życia, obecne nawet u mędrcówPatańdżali, Jogasutry. Klasyczna joga indyjska, tłum. i komentarz Leon Cyboran, PWN, Warszawa 1986, sutry II.3-9.. Ośmiostopniowa ścieżka jogi (aṣṭāṅga-yoga) Najbardziej znaną częścią Sādhana-pādy jest wykład na temat ośmiu członów jogi, czyli praktycznej ścieżki prowadzącej do wyzwolenia. W tej księdze Patańdżali szczegółowo omawia pięć pierwszych, „zewnętrznych” stopni:

Yama – uniwersalne zasady moralne, regulujące relacje ze światem: ahiṃsā (niekrzywdzenie) satya (prawdomówność) asteya (niekradzenie) brahmacarya (wstrzemięźliwość) aparigraha (niezachłanność).

Niyama – zasady dyscypliny indywidualnej: śauca (czystość ciała i umysłu) santoṣa (zadowolenie) tapas (asceza, zapał) svādhyāya (samopoznanie) īśvarapraṇidhāna (oddanie się Īśwarze).

Āsana – stabilna i wygodna postawa medytacyjna, osiągana poprzez rozluźnienie napięcia i skupienie na nieskończoności. Prāṇāyāma – świadoma regulacja oddechu (prāṇa), prowadząca do uspokojenia umysłu i przygotowująca do koncentracji. Pratyāhāra – wycofanie zmysłów z ich zewnętrznych obiektów, co pozwala skierować świadomość do wewnątrzPatańdżali, Jogasutry. Klasyczna joga indyjska, tłum. i komentarz Leon Cyboran, PWN, Warszawa 1986, sutry II.29-55.. Pozostałe trzy, „wewnętrzne” stopnie – dhāraṇā (koncentracja), dhyāna (medytacja) i samādhi (skupienie) – są szczegółowo omawiane w księdze trzeciej (Vibhūti-pāda).

Zobacz też

Jogasutry Samadhipada

Przypisy

Bibliografia

Leon Cyboran, Klasyczna Joga Indyjska. Jogasutry. Przekład z sanskrytu, wstęp i komentarz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1986.

Kategoria:Joga Kategoria:Filozofia indyjska Kategoria:Indyjskie utwory literackie