Rodzina Koniecznych – polska rodzina rolnicza z Dzierążni odznaczona medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za pomaganie Żydom podczas II wojny światowej.
Życiorysy
Maciej (ur. 1888) i Marianna (ur. 1890) Konieczni wraz z trójką dzieci – Piotrem (ur. 1919), Honoratą (ur. 1922) i Mieczysławem (ur. 1925) – prowadzili gospodarstwo rolne w kolonii Dzierążnia (w części wsi zwanej Ameryka), w gminie Działoszyce.
W czasie II wojny światowej i okupacji, w pobliskich Działoszycach okupanci niemieccy utworzyli getto. Jego likwidacja nastąpiła 2 października 1942 roku. Wówczas około 1500 miejscowych Żydów pognano do Miechowa, a stamtąd deportowano do obozu zagłady w Bełżcu. Około 500 osób uznanych za niezdolnych do transportu, głównie starców, Niemcy zamordowali na miejscu.
W czasie okupacji niemieckiej rodzina Koniecznych udzieliła schronienia grupie Żydów, którzy zdołali uciec z getta w Działoszycach; byli wśród nich znajomi Koniecznych, z którymi przed wojną mieli powiązania handlowe. Jako pierwsi, w listopadzie 1942 roku, o schronienie poprosili szewc Chaim Frenkel z synem Zeligiem (ur. 1935). Wkrótce, w tym samym miesiącu, dołączyli do nich członkowie rodzin Olmerów (piekarze), Ikowiczów i Lauferów: Lola (Laja) Olmer z domu Ikowicz (ur. 1907) z mężem Sydneyem (Symchą, ur. 1909), ich syn Lenart (Loke, Lolek, Lejbus), siostra Symchy Tonia (Tobcia, Tola; po mężu Krystal); Manie Laufer (ur. 1914) i jej mąż Morysa (Mońka, ur. 1912), oraz Uszer (Aszer) Rafałowicz (ur. 1910); najpóźniej, w marcu 1943, dołączył do grupy brat Toli, złotnik Borys Ikowicz (Ickowicz, ur. 1915). Początkowo przebywali oni w zabudowaniach gospodarczych należących do gospodarstwa Koniecznych, następnie przygotowano dla nich dwa specjalne schrony (ziemianki, jedną pod domem, drugą pod stodołą).
Opiekę nad ukrywanymi sprawowała przede wszystkim córka gospodarzy, Honorata Konieczna, przy wsparciu pozostałych członków rodziny (Honorata zajmowała się gotowaniem i praniem, Marianna odbierała z kryjówek wiadra z nieczystościami, a Piotr przynosił ukrywanym różne przedmioty, w tym gazety). Aby nie wzbudzać podejrzeń sąsiadów, prace w gospodarstwie wykonywano głównie nocą, a ukrywający się mogli jedynie wtedy na krótko opuścić kryjówkę. Mężczyźni z rodziny pełnili nocne warty.
Z biegiem czasu mieszkańcy okolicy zaczęli domyślać się, że w gospodarstwie mogą przebywać osoby pochodzenia żydowskiego, zwracając uwagę na zwiększone zużycie żywności i częste wypieki chleba. W lecie 1943 roku do niemieckiej żandarmerii w Działoszycach dotarło doniesienie o możliwym ukrywaniu Żydów w gospodarstwie Koniecznych. Podczas rewizji Niemcy zastali w domu jedynie Honoratę i jej ojca, Macieja. Żandarmi grozili im bronią, domagając się wydania ukrywanych osób. Dzięki stanowczej postawie Honoraty, która zaprzeczyła oskarżeniom, i po bezskutecznym poszukiwaniu okolicy, Niemcy odjechali.
Konieczni kilkakrotnie przechowywali, przez krótsze okresy, również innych żydowskich zbiegów.
W 1943 Chaim Frenkel opuścił kryjówkę, został złapany i rozstrzelany. Pozostała dziewiątka ukrywanych Żydów przetrwała wojnę, pozostając u Koniecznych do stycznia 1945 roku, kiedy do wsi wkroczyła Armia Czerwona. Po zakończeniu działań wojennych ocaleni Żydzi na krótko powrócili do Działoszyc; później po pobycie w Gliwicach wyemigrowali do Izraela i Stanów Zjednoczonych, utrzymując kontakt listowny z rodziną Koniecznych.
W uznaniu za udzieloną pomoc i narażenie życia, 28 grudnia 1988 roku instytut Jad Waszem w Jerozolimie nadał Maciejowi i Mariannie Koniecznym oraz ich dzieciom – Honoracie Rosze-Koniecznej, Mieczysławowi i Piotrowi – tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Według niektórych źródeł, rodzinie pomagała też córka Maria Ostrowska z d. Konieczna (1928-1977); nie została jednak odznaczona.
Przypisy
Konieczni Konieczni Konieczni Kategoria:Dzierążnia (powiat pińczowski)