Most zsypowy Wojciech – stalowo-betonowy most zsypowy wzniesiony w latach 1910–1913, przebudowany w latach 1977–1978 w Zabrzu, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego. Służył do wyładowywania wagonów z piaskiem podsadzkowym przy szybie Wojciech kopalni węgla kamiennego Pstrowski do lat 70. XX wieku, a następnie, do grudnia 2020 r. dostarczał piasek do punktu sprzedaży, który utworzono w miejscu zlikwidowanego szybu. Jeden z kilku zachowanych tego typu obiektów w Polsce.

Historia mały|lewo|Widok z boku (2021) Kolej piaskowa, która dostarczała piasek na podsadzkę dla kopalń węgla kamiennego była do 1945 roku własnością przedsiębiorstwa Sandbahngesellschaft der Gräflich von Ballestremschen und A. Borsigschen Steinkohlenwerke. Po II wojnie światowej kolej ta była zarządzana przez Przedsiębiorstwo Materiałów Podsadzkowych Przemysłu Węglowego. Owa górnośląska kolej była w szczytowym okresie wyposażona w przeszło 100 mostów zsypowych; do 2020 roku zostało ich jedynie kilka. Most zsypowy „Wojciech” powstał w latach 1910–1913, wzniesiono go przy zgłębionym w 1870 roku szybie Euling (pierwotnie Holzschacht, późniejszy szyb Wojciech), który został dostosowany do pompowania podsadzki w 1913 roku. Stalowa konstrukcja zsypu została dostarczona przez hutę Laurahütte. Most stanowił element infrastruktury kopalni węgla kamiennego Hedwigswunsch), służyła do dostarczania piasku na potrzeby tejże kopalni (od 1945 roku pod nazwą Jadwiga, a od 1948 Pstrowski).

Obiekt został przebudowany w latach 1977–1978, pierwotna nitowana kratownica mostu została wówczas zastąpiona większą konstrukcją. Wynikało to z dostosowywania obiektu do obsługi wagonów kolei normalnotorowej. Szyb Wojciech został zlikwidowany na początku lat 70. XX wieku, co nie przeszkodziło w dalszym wykorzystaniu mostu zsypowego, gdyż utworzono w miejscu szybu punkt sprzedaży piasku. Most obsługiwała Kopalnia Piasku Kotlarnia. Kolej piaskowa, na szlaku której znajduje się most została zlikwidowana. Linia kolejowa na odcinku przebiegającym przez most była wykorzystywana do grudnia 2020 roku. Od tego czasu most nie jest użytkowany, a tory linii kolejowej na tym odcinku zostały rozebrane.

Most był przeznaczony do likwidacji w grudniu 2020 roku. Jego pocięta konstrukcja miała zostać zezłomowana. Towarzystwo Entuzjastów Kolei oraz stowarzyszenie Kolej na Śląsk walczyły o ochronę obiektu i wpisanie go do rejestru zabytków. 20 kwietnia 2022 roku wpisano go po raz pierwszy do rejestru zabytków województwa śląskiego pod numerem A/961/2022 (decyzja o wpisie została uchylona przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego). Drugi wpis nastąpił 7 lutego 2025 roku (decyzja o wpisie stała się ostateczna i obowiązująca 23 lutego 2025).

Architektura Obiekt jest położony przy ul. Drzymały w Biskupicach, na szlaku linii kolejowej nr 301 (zob. Zachodnia Magistrala Piaskowa). Tor mostowy i objazdowy znajdują się na sztucznym nasypie kolejowym na zachód od dawnego szybu Wojciech (szyb wentylacyjny i transportowy), który sąsiadował z wiaduktem nad linią kolejową Presußagu oraz wiaduktem nad ul. W. Drzymały.

Most został wzniesiony z betonu i stali, jest to obiekt jednotorowy i jednoprzęsłowy, rozpięty na dwóch przyczółkach z betonu. Pierwotna konstrukcja była nitowana.

Rozładunek wagonów zastosowany w tymże moście opracowało przedsiębiorstwo Van der Zypen & Charlier (zob. ), znane np. z wiszącej kolejki w Wuppertalu. Podłoga wagonu po najechaniu na prowadnice otwierała się i piasek rozładowywał się grawitacyjnie. W sąsiedztwie mostu znajdował się zbiornik piasku.

Przypisy

Linki zewnętrzne Most podczas wyładunku piasku (film w serwisie YouTube)

Zabrze Kategoria:Zabytki nieruchome w Zabrzu Kategoria:Zabytkowe mosty i wiadukty w Polsce Kategoria:Transport kolejowy w Zabrzu Kategoria:Mosty i wiadukty w Polsce oddane do użytku w latach 1910–1920