Maria Jadwiga Skowronkowa

Maria Jadwiga Skowronkowa (ur. 9 lipca 1892 w Berlinie, zm. 2 listopada 1983 w Strzelcach Opolskich) – działaczka społeczna i narodowa w Poznańskiem oraz na Górnym Śląsku.

Życiorys

Była córką Władysława i Jadwigi z Maleczyńskich Żmidzińskich. Jej dziadek był uczestnikiem powstania styczniowego, zaś ojciec w początku lat 90. XIX wieku był przewodniczącym Polonii w Berlinie.

Rodzina przeprowadziła się z Berlina do Akwizgranu, gdzie Żmidzińska spędziła dzieciństwo i młodość. W latach 1906–1908 uczyła się w pensjonacie sióstr urszulanek w Childoneck (Belgia). Gdy w 1908 umarł ojciec, rodzina wyemigrowała do Poznania.

W 1912 wyszła za mąż za Tomasza Skowronka z Królewskiej Huty. Wyjechali do Berlina. Mąż trafił do obozu jenieckiego we Francji, a potem był w armii Hallera. Do Poznania wróciła więc pod koniec I wojny światowej sama z dziećmi. Wówczas mąż walczył na froncie bolszewickim. Od razu zaczęła pracę społeczną.

Przeprowadziła się na Górny Śląsk po tym, jak mąż, po zwolnieniu z wojska, w 1920 zaczął pracę w Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej. Gdy w listopadzie 1920 zgłosiła się do Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu, została przydzielona do sekcji kobiecej. Skierowano ją do działalności w Towarzystwie Polek (oddziały w Królewskiej Hucie i okolicy). Powstał specjalny wydział (z siedzibą w Królewskiej Hucie przy ul. Sobieskiego 8), do którego należały dwa oddziały w Królewskiej Hucie oraz oddziały w Wielkich Hajdukach, Nowych Hajdukach, Świętochłowicach i Piaśnikach. Korespondowały z Polskim Komisariatem Plebiscytowym w Bytomiu, odbierały pisma i materiały propagandowe, a Skowronkowa im radziła, organizowała comiesięczne zebrania i gromadziła osoby referujące lub czasem sama wygłaszała odczyty i pogadanki.

W grudniu 1920 została członkinią zarządu nowego oddziału Towarzystwa Polek w Królewskiej Hucie (mimo że w mieście od 1909 istniał oddział). Zamieszkała w kamienicy przy ul. Wolności 16. Jako żona polskiego doradcy powiatowego pełniła obowiązki towarzyskie, m.in. goszcząc w swoim domu rodziny członków Komisji Międzysojuszniczej oddziału w Królewskiej Hucie. Wykorzystywała znajomość języka francuskiego. Była gospodynią np. przyjęcia w dniu uroczystego przejęcia miasta przez władze polskie 23 czerwca 1922, które zgromadziło m.in. gen. Stanisława Szeptyckiego, gen. Kazimierza Horoszkiewicza, oficerów, zagranicznych parlamentarzystów i dziennikarzy oraz śląskich urzędników na czele z wojewodą śląskim Józefem Rymerem i delegatem biskupim ks. Józefem Kapicą.

Po 1922, gdy Towarzystwo Polek rozbiło się na przybudówki różnych partii politycznych, zaczęła działać w Narodowej Organizacji Kobiet na Górnym Śląsku. W 1924 zorganizowała spotkanie założycielskie NOK w Królewskiej Hucie pod przewodnictwem Janiny Omańkowskiej. W grudniu 1926 dołączyła do Sodalicji Pań w Katowicach. Była jej prezydentką Solidacji Pań przy parafii św. Jadwigi w Królewskiej Hucie.

Uwzględniając znajomości w środowiskach ziemian w Poznańskiem, przy pomocy finansowej Polskiego Czerwonego Krzyża i władz Królewskiej Huty, w 1921, 1922 i 1924 zorganizowała wyjazdy dzieci miejskich do Wielkopolski. We współpracy z członkiniami NOK i pomocy władz miasta przekształciła lokalne Poradnie Matek w Stacje Opieki nad Matką i Dzieckiem (na wzór placówek w Warszawie). mały|Reklama księgarni Marii Jadwigi Skowronkowej w „Polsce Zachodniej”, 1928 W Królewskiej Hucie od 1927 (wpis w rejestrze handlowym Sądu Powiatowego w Królewskiej Hucie A. nr. 921 z 23 maja 1928) prowadziła księgarnię, która do 1947 mieściła się przy ul. Wolności 16. Księgarstwem zajęła się z braku innych źródeł utrzymania licznej rodziny, ponieważ mąż, działacz narodowy, poseł na Sejm RP I kadencji (1922–1927) z ramienia chadecji (okrąg wyborczy nr 38), przez jakiś czas był bezrobotny. Podczas przetargu licytacyjnego zakupiła filię upadającego Towarzystwa Akcyjnego Księgarń Polskich na Śląsku. Zostawiła nazwę „Księgarnia Polska”. Według niektórych źródeł firmę prowadziła z mężem. Rejestrując ją, udzieliła mężowi prokury. Księgarnia cieszyła się popularnością i miała szeroki asortyment. Skowronkowa prowadziła sprzedaż książek, artykułów papierniczych i zabawek oraz introligatornię. Drukowała wizytówki, ogłoszenia, zaproszenia ślubne, druki okolicznościowe. Sprowadzała specjalistyczną i obcojęzyczną literaturę z Londynu, Paryża i Lipska. Przez jakiś czas prowadziła wypożyczalnię książek, ale zrezygnowała z powodu konkurencji ze strony oddziału Towarzystwa Czytelni Ludowych. Jako właścicielka księgarni uczestniczyła w konkursach (np. wygrała konkurs na najlepszą witrynę), wystawach książek itp. Zatrudniała kilkanaście osób, w tym córki Wandę i Janinę. W latach 1929–1939 należała do zarządu Śląskiego Koła Księgarzy Polskich.

W przeddzień wybuchu II wojny światowej zaczęła podróż do Warszawy, gdzie mieszkały córki, ale dojechała tylko do Strzemieszyc. W końcu września wróciła do Chorzowa. Uratowała dom, księgarnię zaś przejęła już lokalna placówka Haupttreuhandstelle Ost grabiąca polskie mienie. Córka Janina, powróciwszy z Warszawy, pracowała w dawnej księgarni matki do momentu aresztowania i wywiezienia do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. W 1941 Tomasz Skowronek został uwięziony w obozie koncentracyjnym Dachau. Córka Bożena została wywieziona na roboty przymusowe w głąb III Rzeszy. Skowronkowa, by się utrzymać, zatrudniła się jako księgowa w fabryce pilników.

W 1945, gdy Tomasz Skowronek wrócił z obozu, został mianowany burmistrzem Strzelec Opolskich. Skowronkowa otworzyła w mieście filię swojej chorzowskiej księgarni, którą odzyskała i prowadziła z córkami Bożeną oraz Teresą. Chorzowską firmę przejęła najstarsza córka Wanda. Księgarnie zostały zlikwidowane w 1947, w czasie tzw. bitwy o handel. Skowronkowa zakończyła wówczas pracę zawodową.

Ofiarowała Muzeum w Chorzowie pamiątki historyczne.

Wychowała pięcioro własnych (Wanda – ur. 1914, Jan – ur. 1915, Witold – ur. 1921, Feliks – ur. 1923, Bożena – ur. 1925, Teresa – ur. 1927) i jedno adoptowane dziecko (Janina, członkini dalszej rodziny, przysposobiona jako jedenastolatka po śmierci syna Jana w 1929).

Jej malarski wizerunek, na podstawie fotografii, stworzyła plastyczka Maria Skuza jako część cyklu portretów 17 zasłużonych chorzowianek.

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Ludzie związani z Bytomiem Kategoria:Ludzie związani z Chorzowem Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Polscy działacze narodowi na Śląsku Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Ludzie związani ze Strzelcami Opolskimi Kategoria:Polscy księgarze