HMCS Cayuga

HMCS Cayuga – kanadyjski niszczyciel typu Tribal z wczesnego okresu zimnej wojny. Zbudowany w Halifaksie, został zwodowany w 1945 roku. Nosił numery burtowe R04 i DDE 218. Służył w Royal Canadian Navy od 1947 do 1964 roku. Walczył w wojnie koreańskiej.

Wyporność standardoa okrętu po ostatniej modernizacji wynosiła 2200 ton, pełna 2800 ton, a długość ok. 115 m. Napędzały go turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości do 36 węzłów. Uzbrojenie początkowo stanowiło osiem dział uniwersalnych kalibru 102 mm, uzupełniane przez lżejsze działka przeciwlotnicze, cztery wyrzutnie torped i broń przeciwpodwodną.

Budowa

Po wybuchu II wojny światowej Kanada, będąca wówczas dominium brytyjskim, rozpoczęła poszukiwanie nowoczesnych niszczycieli dla wzmocnienia swojej marynarki. Wybór padł na najsilniejsze brytyjskie jednostki tej klasy – wielkie niszczyciele typu Tribal. Pierwsze cztery zamówiono w latach 1940–1941 w brytyjskiej stoczni Vickers-Armstrong w Newcastle upon Tyne, natomiast kolejne miały być budowane w Kanadzie. W lutym 1941 roku zamówiono w stoczni w Halifaksie pierwsze dwa niszczyciele, a wiosną 1942 roku ostatnie dwa okręty: „Cayuga” i „Athabaskan”. Ich imiona podążały za wzorem brytyjskim, odzwierciedlając rdzenne ludy Kanady. Z powodu małego doświadczenia stoczni kanadyjskich, które wcześniej nie budowały tak skomplikowanych okrętów tej wielkości, budowa ich trwała około dwa razy dłużej niż w Wielkiej Brytanii i okręty budowy kanadyjskiej weszły do służby już po wojnie. W konstrukcji Tribali budowanych dla Kanady wprowadzono ulepszenia, wynikające z dotychczasowej służby brytyjskich okrętów. Dodatkowo ostatnia para okrętów czerpała z doświadczeń wojennych i wprowadzono w niej dalsze zmiany, polegające przede wszystkim na zamianie całej artylerii głównej kalibru 120 mm na działa uniwersalne kalibru 102 mm kierowane radarowo i ulepszeniu małokalibrowej artylerii przeciwlotniczej oraz systemu kierowania ogniem.

Stępkę pod budowę „Cayugi” położono 7 października 1943 roku. Kadłub wodowano 28 lipca 1945 roku. Okręt ukończono 20 października 1947 roku, jako siódmy z kanadyjskich Tribali. Jego nazwa pochodziła od plemienia . Otrzymał początkowo numer burtowy R04.

Opis techniczny

Skrócony opis ogólny Niszczyciele typu Tribal miały architekturę typową dla niszczycieli, z podniesionym pokładem dziobowym na ok. 40% długości kadłuba, lekko wznoszącym się ku dziobowi. Artyleria główna była rozmieszczona w czterech dwudziałowych stanowiskach umieszczonych na pokładzie i piętrze nadbudówek na dziobie i rufie w superpozycji. Spaliny z kotłów były odprowadzane przez dwa kominy – przy czym drugi komin na kanadyjskich niszczycielach od początku był obniżony o 1,2 m dla polepszenia pola ostrzału artylerii przeciwlotniczej. Niszczyciele budowane w Kanadzie od razu otrzymały wysoki kratownicowy maszt, jak na modernizowanych Tribalach budowy brytyjskiej. Przed 1954 rokiem „Cayuga” otrzymała kołpaki kominówWedług miało to miejsce w późnych latach 50., ale na zdjęciu z Korei z 1954 (podczas tury rozpoczętej w 1953 roku) na s. 69 „Cayuga” już ma kołpaki.. Stalowy kadłub dzielił się na 16 poprzecznych przedziałów wodoszczelnych. Budowane pierwotnie okręty kanadyjskie miały wyporność standardową 1927 ts (ton angielskich), a pełną 2519 ts. Po modernizacji w latach 50. wyporność standardowa wzrosła do ok. 2200 ts, a pełna do 2800 ts. Długość całkowita okrętów wynosiła 114,9 m, a szerokość 11,12 m. Zanurzenie przy wyporności pełnej w toku wojny sięgało 4,1 m.

Siłownia okrętowa była w układzie liniowym i mieściła się w trzech kotłowniach i jednej maszynowni. Okręty napędzane były przez dwa zespoły turbin parowych systemu Parsonsa z reduktorami, mieszczące się we wspólnej maszynowni. Maszyny były wyprodukowane w firmie John Inglis & Co z Halifaksu. Turbiny poruszały dwie trzyłopatowe śruby o średnicy 3120 mm. Parę dostarczyły trzy trójwalczakowe kotły parowe wodnorurkowe typu Admiralicji z przegrzewaczami, o ciśnieniu roboczym 21,2 at. Moc projektowa siłowni wynosiła 44 000 KM. Prędkość projektowa wynosiła 36 węzłów przy niepełnym obciążeniu, a 32,5 węzła przy pełnej wyporności. Zapas paliwa na okrętach kanadyjskich wynosił 505 ton mazutu. Zasięg sięgał 5700 mil morskich przy prędkości 15 w, 3200 mil morskich przy 20 w lub 1200 mil morskich przy prędkości maksymalnej (dane dla okrętów brytyjskich).

Załoga okrętów tego typu liczyła według pierwotnego projektu etatowo 190 osób, lecz ulegała zwiększeniu do 260–300 osób pod koniec wojny. Po modernizacji w latach 50. załoga etatowo liczyła 259 osób, w tym 14 oficerów.

Kanadyjskie niszczyciele po II wojnie światowej miały burty malowany na kolor ciemny szaroniebieski, a nadbudówki na jasnoszary, a na drugim kominie nosiły znak przynależności państwowej w postaci czerwonego liścia klonu. Pod koniec lat 50. zmieniono malowanie na w całości kolor jasnoszary.

Uzbrojenie i jego zmiany Główną artylerię niszczycieli „Cayuga” i „Athabaskan”, w odróżnieniu od poprzednich okrętów typu, stanowiło początkowo osiem brytyjskich dział uniwersalnych kalibru 102 mm Mk XVI na podwójnych podstawach Mk XIX z maskami ochronnymi. Szybkostrzelność dział 102 mm wynosiła do 20 strz./min, kąt podniesienia luf od -10° do +85°.

Małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza obejmowała przede wszystkim sześć armat Bofors 40 mm, z tego cztery podwójnie sprzężone w dwóch nowych podstawach Mk 5 z celownikami tachometrycznymi na nadbudówce rufowej. Pozostałe dwie armaty były na pojedynczych podstawach Mk 7 z napędem mechanicznym, na platformie między kominami podaje ogólnie, że na niszczycielach budowanych w Kanadzie zamontowano dwie podstawy pojedynczych Boforsów Mk V, ale według „Athabaskan” i „Cayuga” otrzymały nowsze podstawy Mk 7.. Na skrzydłach nadbudówki dziobowej umieszczono cztery działka 20 mm Oerlikon w dwóch podwójnie sprzężonych stanowiskach Mk V z napędem mechanicznym (podobnie jak na niszczycielach brytyjskich z końca wojny).

Uzbrojenie torpedowe okrętów składało się z jednego poczwórnego aparatu torpedowego QR Mk IX kalibru 533 mm z czterema torpedami parogazowymi Mk IX, o masie materiału wybuchowego 340 kg trotylu. Osiągały one zasięg 12 350 m z prędkością 30 węzłów lub 9600 m z prędkością 36 węzłów, a torpedy Mk IX* miały zasięg większy o ok. 450 m. Aparaty torpedowe niszczycieli budowy powojennej różniły się zakrytym stanowiskiem operatora wyrzutni. Brak jest konkretnych informacji o uzbrojeniu przeciwpodwodnym niszczycieli budowanych w Kanadzie, jednakże oryginalnie według projektu składało się ono z jednej zrzutni bomb głębinowych i dwóch miotaczy Thornycroft Mk II. Miotacze bomb głębinowych na okrętach kanadyjskich umieszczone były na pokładzie rufowym. Zapas bomb typowo pod koniec wojny wynosił 46.

Między 1949 a 1950 rokiem niszczyciel zamiast ostatniej rufowej podstawy dział („Y”) otrzymał na pokładzie dwa trzylufowe miotacze bomb głębinowych Squid kalibru 305 mm, z przedłużoną nadbudówką rufową dla pomieszczenia amunicji podaje ogólnie, że na kanadyjskich niszczycielach podstawę dział „Y” zamieniano na dwa miotacze Squid w latach 1949–1953, ale według miało to miejsce do 1951 roku, natomiast już w 1949 roku „Cayuga” została przeklasyfikowana na niszczyciel eskortowy (DDE), a w lipcu 1950 wysłana do Korei ().. Około 1950 roku też rufową podstawę armat na nadbudówce („X”) zamieniono na amerykańską podwójnie sprzężoną armatę przeciwlotniczą kalibru 76 mm L/50 Mk 33 (3 inch/50 cal.) podaje ogólnie, że na niszczycielach kanadyjskich działa kalibru 76 mm montowano dopiero w latach 1953–1955, ale według działa kalibru 76 mm zamontowano na wszystkich do około 1951 roku, a w lipcu 1950 roku „Cayuga” została wysłana do Korei, przebywając tam z krótką przerwą do 1952 ().. Pozostałe małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze ograniczono do czterech pojedynczych armat 40 mm Boforsa na podstawach Mk 7 na platformie między kominami i nadbudówce rufowej. Na przełomie lat 50/60 stanowisko dział 76 mm zostało wyposażone w osłonę z włókna szklanego.

Wyposażenie i jego zmiany thumb|Mostek „Cayuga” ok. 1951, z widocznym dalocelownikiem Mk 6 i oryginalnym wysokim masztem „Cayuga” i „Athabaskan” otrzymały najnowsze brytyjskie wyposażenie kierowania ogniem w postaci wieży dalocelownika Mk 6 z dwoma parabolicznymi antenami radaru artyleryjskiego Type 275 po bokach, umieszczonej na dachu nadbudówki dziobowej, odróżniającej je wizualnie od wcześniejszych okrętów. Kanadyjskie niszczyciele budowy powojennej od początku miały wysoki maszt kratownicowy z radarem wykrywania celów nawodnych Type 293 na fale decymetrowe (z anteną w obudowie w formie krążka, potocznie określaną jako „ser” – cheese). Na krótkim maszcie rufowym instalowano starszy radar dozoru ogólnego Type 291 na fale metrowe z anteną w formie litery „X”. Standardowo niszczyciele typu Tribal miały hydrolokator (Asdic) typ 144.

Po modernizacji przeprowadzonej do 1953 roku na „Cayuga” zamieniono maszt kratownicowy na niższy i bardziej masywny podaje, że na niszczycielach kanadyjskich nowy maszt montowano dopiero w latach 1953–1955, lecz na zdjęciu z 1954 roku, podczas tury w Korei rozpoczętej w listopadzie 1953 roku, „Cayuga” ma już nowy maszt ().. Wyposażenie radioelektroniczne i kierowania ogniem wówczas stanowiły: amerykański radar dozoru powietrznego SPS-6C, brytyjski radar dozoru nawodnego Type 293Q i radar nawigacyjny Sperry HDWS Mk 2. „Cayuga” i „Athabaskan” w odróżnieniu od pozostałych zachowały swój unikalny dalocelownik Mk 6 z radarem artyleryjskim Type 275 oraz nie otrzymały radarów artyleryjskich AN/SPG-34 na stanowiskach dział. Okręty otrzymały też nowsze stacje hydrolokacyjne: brytyjskie Type 164B i Type 162 (lub amerykańską SQS-501) i amerykańską SQS-10.

Służba thumb|„Cayuga” w Kure, 1951 rok HMCS „Cayuga” wszedł do służby po ukończeniu i próbach odbiorczych 20 października 1947 roku. Został następnie skierowany wraz z bliźniaczym „Athabaskanem” do służby na zachodnim wybrzeżu Kanady. Podczas przejścia na Ocean Spokojny do bazy doszło do awarii przewodów pary w jednej turbinie, ale okręt doszedł do celu z prędkością 8 węzłów na drugiej turbinie. Po modernizacji został przeklasyfikowany na niszczyciel eskortowy, otrzymując w listopadzie 1949 roku nowy numer taktyczny DDE 218 (zapisywany jako numer burtowy w formie samej liczby: 218).

Po wybuchu wojny koreańskiej Kanada dołączyła do sojuszniczych sił ONZ wspierających zaatakowaną Koreę Południową. „Cayuga” i „Athabaskan” zostały tam wysłane jako pierwsze kanadyjskie okręty 5 lipca 1950 roku, docierając do bazy w japońskim Sasebo 30 lipca. Dowódcą „Cayugi” i zarazem dywizjonu kanadyjskiego był komandor J. Brock. Okręty sojuszników między innymi ostrzeliwały wybrzeże Korei Północnej i eskortowały lotniskowce. Kanadyjskie niszczyciele podczas pierwszej tury bojowej operowały tam często razem z dwoma australijskimi tego samego typu (HMAS „Bataan” i „Warramunga”). Wszystkie cztery wchodziły w skład zespołu przykrycia TF.91 podczas desantu w Inczon w połowie września 1950 roku. Okręty stykały się tam z zagrożeniem minowym – 19 października 1950 roku właściwa reakcja operatora stacji hydrolokacyjnej uchroniła okręt przez wpłynięciem na zagrodę minową. 4 listopada 1950 roku okręt odniósł niewielkie uszkodzenia od tajfunu „Clara”. Na przełomie listopada i grudnia 1950 roku cztery niszczyciele typu Tribal (wraz z i ) osłaniały ewakuację wojsk sprzymierzonych z portu Nampo na rzece Taedong-gang, po czym niszczyły urządzenia portowe. Od 9 do 21 grudnia „Cayuga” strzegła przed atakiem portu Inczon, po czym od końca grudnia do stycznia 1951 roku została skierowana na niewielki remont w Sasebo. 17 maja 1951 roku „Cayuga” i „Athabaskan” wróciły do Kanady po pierwszej turze operacyjnej.

thumb|„Cayuga” w 1958 roku thumb|„Cayuga” (w głębi), i „Athabaskan” podczas wizyty kanadyjskich okrętów w Rotterdamie 27 września 1962