Muzeum Kościuszki w Solurze – muzeum w Solurze (Solothurn) w Szwajcarii, funkcjonujące od 1936 roku w domu przy Gurzelngasse 12, w którym zmarł polski bohater narodowy Tadeusz Kościuszko. Zbiory muzeum zostały wpisane jako „Dobro kultury o znaczeniu regionalnym” (obiekt kategorii B) pod numerem KGS 4719 do Szwajcarskiego Inwentarza Dóbr Kultury.
Historia Inicjatywa utworzenia muzeum powstała w 1932 roku, gdy firma Chocolat Villars AG zakupiła dom przy Gurzelngasse 12 i przebudowała parter na lokal sklepowy. Z propozycją ratowania ostatniego mieszkania Tadeusza Kościuszki wystąpił ówczesny ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie Jan Modzelewski, wraz z attaché kulturalnym Alfonsem Bronarskim. W 1933 roku powołano Honorowy Komitet Organizacyjny, którego przewodniczącym został Max Obrecht, kantonalny radca stanu.
Muzeum zostało uroczyście otwarte 27 września 1936 roku w sali Rady Kantonalnej solurskiego ratusza, pod patronatem honorowym radców federalnych Giuseppe Motty i Hermanna Obrechta, ministra spraw zagranicznych RP Józefa Becka oraz ambasadora Stanów Zjednoczonych Hugh R. Wilsona. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele stowarzyszeń polonijnych w Szwajcarii oraz reprezentanci szwajcarskiego świata kultury. Tego samego dnia powstało Towarzystwo Kościuszkowskie, które objęło opiekę nad muzeum oraz polskim miejscem pamięci w Zuchwilu.
W 1937 roku światowej sławy polski pianista Ignacy Jan Paderewski dał koncert, z którego dochód przeznaczono na odtworzenie oryginalnego wyglądu pokoju śmierci Kościuszki na podstawie akwareli Antoniego Brodowskiego. Muzeum otrzymało od polskich instytucji i osób prywatnych liczne obrazy i grafiki ilustrujące czyny Kościuszki, a rodzina Gassmann oraz włoscy spadkobiercy Emilii Zeltner przekazali pamiątki po bohaterze.
Reorganizacja W 1978 roku stwierdzono, że muzeum nie odpowiada wymogom współczesnego muzealnictwa. Realizacja projektu modernizacji wymagała zebrania 90 tysięcy franków szwajcarskich, które uzyskano dzięki dotacjom miasta i kantonu Solura oraz licznych firm i osób prywatnych. W latach 1981–1983 pod kierownictwem Zygmunta Stankiewicza i Nicolo Vitala urządzono placówkę na nowo, powiększając ją o trzecie pomieszczenie. Ponowne otwarcie nastąpiło 15 września 1984 roku.
W 2006 roku na aukcji broni zakupiono oryginalny pistolet, który Kościuszko nosił przy sobie podczas pobytu w Paryżu. W kwietniu 2018 roku muzeum rozszerzono o dotychczas zajmowany prywatnie gabinet generała, zawierający oryginalną, prawdopodobnie 230-letnią szafę z drzewa orzechowego, używaną przez Naczelnika. Umowę najmu podpisano dzięki wsparciu Polskiej Grupy Kapitałowej SOLBET. W latach 2020–2022 przeprowadzono renowacje finansowane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych poprzez fundację Pomoc Polakom na Wschodzie. W dniu 26 września 2021 roku muzeum obchodziło swoje 85-lecie.
Towarzystwo Kościuszkowskie Organizacją prowadzącą muzeum jest założone w 1936 roku Towarzystwo Kościuszkowskie (Kosciuszko-Gesellschaft). Oprócz utrzymania muzeum towarzystwo opiekuje się „Polenanlage” (Pomnikiem Polskim) w Zuchwilu, w tym kaplicą polską poświęconą 1 listopada 1942 roku, oraz pielęgnuje przyjaźń między Polakami a Szwajcarami. Tradycyjnie prezes i wiceprezes towarzystwa pochodzą z kręgów władz miejskich lub rządowych kantonu Solura. W latach osiemdziesiątych XX wieku towarzystwo liczyło około 700 członków z całego świata.
Od 2016 roku prezesem towarzystwa jest Remo Ankli, a od 2022 roku wiceprezydentką Stefanie Ingold. Funkcję prezesa pełnili kolejno Max Obrecht, Robert Kurt, Urs Dietschi, Franz Josef Jeger, Alfred Rötheli i Thomas Wallner.
Kościuszko w Solurze mały|Tablica pamiątkowa na budynku muzeum
Tadeusz Kościuszko mieszkał w Solurze w latach 1815–1817, wynajmując od lipca 1815 roku mieszkanie na pierwszym piętrze kamienicy należącej do Ksawerego Franciszka Zeltnera przy ulicy Gurzelngasse 12. Zmarł w tym domu 15 października 1817 roku w wieku 71 lat po upadku z konia, w wyniku którego rozwinęła się gorączka, a kilka dni później doszło do udaru.
Po śmierci ciało Kościuszki zostało zabalsamowane, a jego narządy wewnętrzne (z wyjątkiem serca) zostały pochowane przez Franciszka Ksawerego Zeltnera na cmentarzu w pobliskim Zuchwilu. W 1820 roku wzniesiono tam duży pomnik nagrobny obok polskiej kaplicy pamiątkowej, znany jako „Polenanlage” (Pomnik Polski). Serce Kościuszki przechowywano początkowo w urnie w Muzeum Polskim w Rapperswilu, a w 1927 roku zostało repatriowane do Warszawy, gdzie obecnie spoczywa w kaplicy na Zamku Królewskim. Zabalsamowane ciało złożono początkowo w krypcie kościoła pojezuickiego w Solurze, a następnie w 1818 roku przewieziono do Krakowa i pochowano w krypcie na Wawelu.
Ekspozycja Zbiory muzealne są prezentowane w trzech pomieszczeniach. Zgromadzono w nich osobiste pamiątki po Kościuszce, obrazy oraz grafiki z nim związane. Sercem ekspozycji jest alkowa z wiernie zrekonstruowanym łóżkiem, na którym zmarł Kościuszko. W sypialni umieszczono kopię tego łóżka oraz szereg oryginalnych obrazów, w tym słynną „Przysięgę Kościuszki na Rynku w Krakowie” autorstwa Wojciecha Kossaka. W saloniku znajduje się symboliczna urna z brązu wykonana przez Wincentego Trojanowskiego dla Mauzoleum Kościuszki w Muzeum Polskim w Rapperswilu – kopia oryginału, który do 1927 roku zawierał serce Naczelnika.
Do zachowanych pamiątek należą dwa siodła do jazdy konnej, dwie kabary na pistolety, szachownica, złoty zegarek oraz złoty pierścień pamiątkowy z 1794 roku z włosami Naczelnika. Muzeum posiada dwa popiersia wykonane z natury w 1800 roku przez Pankracego Eggenschwitera – pierwsze przedstawiające Kościuszkę w todze rzymskiej, drugie Pierre’a Zeltnera, gospodarza domu. W zbiorach znajduje się również komplet banknotów polskich z okresu insurekcji kościuszkowskiej oraz 11 pieczęći pułkowych z czasów kościuszkowskich.
Archiwum Zbiory archiwalne muzeum powstały wraz z założeniem placówki w 1936 roku. Należą do nich dwie księgi pamiątkowe z 1832 i 1865 roku założone przez weteranów powstań narodowych, księga zawierająca nazwiska polskich żołnierzy internowanych i zmarłych w Szwajcarii, testamenty „solurskie” Kościuszki z 1816 i 1817 roku oraz dwa listy do Kościuszki od dzieci Zeltnera z końca grudnia 1816 roku. Zbiory archiwalne zostały opracowane i zinwentaryzowane w 2021 roku dzięki dotacji z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Wspierania Archiwów, Bibliotek i Muzeów Polskich na Zachodzie”.
Wybitni goście W ciągu kilkudziesięciu lat istnienia muzeum odwiedziło je wielu wybitnych przedstawicieli narodu polskiego. Wśród gości znaleźli się generał Władysław Anders, były Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych, kardynał Karol Wojtyła (późniejszy papież Jan Paweł II), Władysław Bartoszewski (późniejszy minister spraw zagranicznych), prezydent Lech Wałęsa oraz kardynał Józef Glemp, Prymas Polski. W dniu 20 września 2018 roku muzeum odwiedził wicepremier i minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński w towarzystwie Jacka Millera, dyrektora Departamentu Dziedzictwa Kulturowego.
Zobacz też Muzeum Polskie w Rapperswilu Thaddeus Kosciuszko National Memorial Xaver Zeltner
Przypisy
Kategoria:Muzea w Szwajcarii Kategoria:Muzea biograficzne Kategoria:Tadeusz Kościuszko Kategoria:Stosunki polsko-szwajcarskie