mały|Model akropolu Pergamonu autorstwa H. Schleifa Hans Schleif (ur. 23 lutego 1902 w WiesbadenSzczepański 2009, s. 53., zm. 25 kwietnia 1945 w BerlinieSzczepański 2009, s. 55, 56.) – niemiecki architekt i archeolog, modelarz, wysoki funkcjonariusz nazistowski i esesman w randze standartenführera.
Kariera Był synem kupca Fritza i Luise z d. Ruppel. Do szkoły średniej uczęszczał w Berlinie w latach 1911–1920Lehmann 2012, s. 207.. Po maturze podjął studia architektoniczne na Drezdeńskim Uniwersytecie Technicznym, kontynuując je na Monachijskim Uniwersytecie Technicznym, a kończąc w roku 1924 na Berlińskim Uniwersytecie Technicznym, na którym uzyskał tytuł inżynieraLehmann 2012, s. 207, 208, 222.. Po studiach podjął pracę w zawodzie w jednej z berlińskich pracowni architektonicznych, gdzie był zatrudniony do 1927Lehmann 2012, s. 208.. Jednocześnie pasjonował się dawną architekturą, szczególnie starożytnej Grecji, i modelarstwem kartonowym. Łącząc oba zainteresowania, tworzył z papieru akwarelowego modele dawnych budowli lub miast. Początkowo robił to hobbistycznie, jednak wobec dużego uznania z jakim spotkały się w środowisku naukowym i muzealnym jego modele, postanowił w 1927 poświęcić się temu zajęciu pełnowymiarowo, rezygnując z pracy w biurze architektonicznym. W latach 1928–1929 stworzył wielki model Norymbergi z roku 1625, na którym umieścił przeszło 4 tysiące budowli. Pracę tę nabyło nowojorskie Metropolitan Museum. Wykonał też dwie rekonstrukcje starożytnej Olimpii, jedną dla Deutsche Hochschule für Leibesübungen (wyższej szkoły wychowania fizycznego), drugą dla Muzeum Archeologicznego w Olimpii. W kolejnych latach stworzył makiety szeregu innych antycznych budowli lub kompleksów, w tym PergamonuSzczepański 2009, s. 53, 54..
Wysoka ocena modeli antycznych obiektów doprowadziła do przyznania mu w 1927 przez Niemiecki Instytut Archeologiczny stypendium na badania śródziemnomorskiej architektury antycznejSzczepański 2009, s. 54.. Dzięki tym funduszom i zatrudnieniu go na stałe od następnego roku przez w/w instytut, od 1927 r. do 1933 prowadził badania terenowe na różnych stanowiskach archeologicznych w Grecji, ponadto w 1930 w Nubii, a w 1933 w Troi. W Grecji był asystentem badacza starożytnej Hellady, niemieckiego archeologa Wilhelma Dörpfelda. Na podstawie swoich badań w Olimpii obronił u schyłku 1933 roku doktorat na Politechnice Berlińskiej, poświęcony ołtarzowi Zeusa w tym mieścieLehmann 2012, s. 208, 222.. W 1936 (wg Szczepańskiego – w 1937Szczepański 2009, s. 54.) uzyskał habilitację za pracę nt. świątyni Ateny w TroiLehmann 2012, s. 208, 222.. Po powrocie do Niemiec pozostawał aż do kwietnia 1945 na etacie Instytutu, jednocześnie decydując się na karierę w strukturach nazistowskich. Jesienią 1935 został współzałożycielem Ahnenerbe, z ramienia tej organizacji kierował do 1939 wykopaliskami archeologicznymi w kilku miejscowościach w Niemczech, w tym w grodziskach w Starym Dzierzgoniu i Starym MieścieLehmann 2012, s. 208, 222.Szczepański 2009, s. 53.. W tym samym roku wstąpił do Allgemeine SS, a w 1936 r. do NSDAPLehmann 2012, s. 221.. W marcu 1936 znalazł się w sztabie Reichsführera SS Heinricha Himmlera, początkowo w biurze adiutanta naczelnego, a następnie jako dowódca sztabu osobistego Reichsführera. Służył tam do początku 1944Lehmann 2012, s. 222.. Jako doktor habilitowany otrzymał w roku 1937 etat wykładowcy archeologii na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie, a w roku następnym stanowisko profesora nadzwyczajnego tej uczelni, jednakże bez etatu profesorskiego (Szczepański 2009 podaje, że profesorem został jeszcze w 1937). Etat profesora uzyskał w 1939Szczepański 2009, s. 54.Lehmann 2012, s. 222..
W początku kwietnia 1938 powrócił do Olimpii, gdzie dzięki poparciu Heinricha Himmlera został razem z Emilem Kunzem kierownikiem wykopalisk, które finansował Adolf Hitler z własnych funduszyLehmann 2012, s. 208.. W 1939 wstąpił do Waffen-SS i od 10 września 1939 do listopada tego roku służył ochotniczo w Batalionie Zapasowym Artylerii SSLehmann 2012, s. 211.. W trakcie służby w SS sukcesywnie awansował i pod koniec 1944 lub w pierwszych miesiącach 1945 osiągnął najwyższy w karierze stopień standartenführeraLehmann 2012, s. 214.. 1 grudnia 1939 r. mianowano go „Głównym zarządcą ds. zabezpieczenia niemieckich dóbr kultury” na obszarze Okręgu Rzeszy PoznańSzczepański 2009, s. 54.. Na tym stanowisku zajmował się m.in. grabieżą polskich kolekcji muzealnych i naukowych w Wielkopolsce, przy czym oprócz konfiskat na rzecz niemieckich instytucji zlecał również niszczenie części zbiorów, np. zniszczono lub zagrabiono na jego polecenie przeszło 25% zbiorów biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Uczestniczył również w prześladowaniu pracowników polskich jednostek naukowych i kulturalnychSzczepański 2009, s. 55.. Ponadto w latach 1940–1942, z przerwami, badał Biskupin. W marcu i kwietniu 1941 r. służył w Leibstandarte SS Adolf HitlerLehmann 2012, s. 211.. Tuż po opanowaniu przez armię niemiecką kontynentalnej Grecji Schleif służył w maju 1941 w Atenach w Służbie Bezpieczeństwa SS w stopniu ObersturmbannführeraLehmann 2012, s. 211. oraz w ateńskim EinsatzkommandoLehmann 2012, s. 214.. 10 maja 1941 Schleif oprowadził Himmlera po zabytkach SpartyLehmann 2012, s. 214..
Od 10 listopada 1943 r. do 1945 był zatrudniony w Głównym Urzędzie Gospodarczo-Administracyjnym SS. Pracował tam w urzędzie C (zagadnienia budowlane), kierowanym przez gen. por. Waffen-SS Hansa Kammlera, u którego był od początku 1944 członkiem jego sztabu pełnił, wiosną tegoż roku pełnił funkcję szefa jego biura, potem też zastępcy KammleraLehmann 2012, s. 214..
We wrześniu 1944 otrzymał nominację profesorską na Katedrę Architektury Antycznej na Politechnice w BerlinieSzczepański 2009, s. 55., o którą ubiegał się jeszcze przed wojnąSzczepański 2009, s. 54.. Stanowisko to miał objąć dopiero po zwycięskim dla III Rzeszy zakończeniu wojnySzczepański 2009, s. 55.. Pod koniec oblężenia Berlina zabił swoją żonę i dwójkę niespełna rocznych synków, po czym popełnił samobójstwoSzczepański 2009, s. 56..
Życie prywatne Ożenił się w roku 1926 z Gizelą z d. LehmannSzczepański 2009, s. 53., z którą miał córkę Edith, urodzoną w 1933Szczepański 2009, s. 54.. Rozwiódł się w czasie wojny i w 1944 ożenił z poznaną w Ahnenerbe Leonorą z d. Thomass. Małżeństwu urodziło się w tymże roku dwóch bliźniaków, Alexander i KonstantinSzczepański 2009, s. 55.. Pochowany wraz z rodziną na cmentarzu Friedhof Berlin Lichterfelde-Ost, płyty nagrobne zachowały sięLehmann 2012, s. 220..
Ocena postaci Lehmann uważa Schleifa za zbrodniarza wojennegoLehmann 2012, s. 218., ze względu m.in. na wysokie funkcje i stanowiska w urzędzie C Głównego Urzędu Gospodarczo-Administracyjnego SS, który to urząd prowadził szereg działań związanych z ludobójstwem (szef biura Hans Kammler po wojnie został skazany na karę śmierci, podobnie jak podwładny Schleifa, Franz Eirenschmal, który pracując dla biura C zaprojektował urządzenie do masowego gazowania ludzi w obozach koncentracyjnych i odpowiadał za ich stan do końca wojnyLehmann 2012.).
Metodyka prac archeologicznych Schleifa w Olimpii była znakomita i bardzo nowoczesna, a uzyskane przez niego rezultaty są ważne naukowo także w XXI wiekuLehmann 2012, s. 210.. Również badania prowadzone przez niego w Starym Dzierzgoniu dostarczyły istotnych odkryć, chociaż jednocześnie ich interpretacja była prowadzona w duchu nieumotywowanym naukowo i na potrzeby propagandy nazistowskiej o odwiecznej walce Germanów o obronę swych granic w PrusachSzczepański 2009, s. 58..
Ordery, odznaczenia, nagrody Ehrendegen des Reichsführer-SS (Szpadę honorową SS Reichsführera SS)Lehmann 2012, s. 221. Ehrenring des Reichsführer-SS (Honorowy Pierścień Reichsführera SS)Lehmann 2012, s. 221. SS Julleuchter des Reichsführer-SS (Świecznik Reichsführera SS)Lehmann 2012, s. 221. Krzyż Zasługi Wojennej I Klasy z Mieczami (nadany 1 września 1944 r.)Lehmann 2012, s. 221.
Hans Schleif w sztuce Wnuk Hansa, aktor Matthias Neukirch, wspólnie z reżyserem Juliana Kleinem przeprowadzili studia nad życiem i działalnością Hansa Schleifa, po czym napisali sztukę teatralną pt. Hans Schleif, której premiera miała miejsce w październiku 2011 na deskach Deutsches Theater Berlin. Później sztukę wystawiano w innych miastach Niemiec, a także w Edynburgu, Linz, Paryżu, Pradze, Poznaniu i Wenecji. W sezonie teatralnym 2015/2016 spektakl włączył do stałego repertuaru Schauspielhaus ZürichKlein J., 2017: Stationen der Biographie eines Bauforschers im Nationalsozialismus. Ergebnisse der Recherche zur Theaterproduktion »Hans Schleif« am Deutschen Theater Berlin. „Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts”, Band 131, s. 274..
Przypisy
Bibliografia , 2012: Hans Schleif (1902–1945). W: Brands G., Maischberger M. (red.): Lebensbilder Klassische Archäologen und der Nationalsozialismus, Band 1. Rahden/Westf., Leidorf (Menschen – Kulturen – Traditionen; ForschungsCluster 5; Bd. 2, 1). ISBN 978-3-86757-382-5. , 2009: Hans Schleif (1902–1945) i jego badania nad germańską przeszłością Prus Wschodnich. „Szkice Humanistyczne”, tom IX, nr 1 (vol. 18), s. 51–62.
Kategoria:Niemieccy archeolodzy Kategoria:Niemieccy architekci Kategoria:Modelarze Kategoria:Niemieccy naziści Kategoria:Członkowie SS Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Zmarli w 1945