Dolomedidae – rodzina pająków z infrarzędu wyższych i parworzędu płytkowców. Kosmopolityczna. Obejmuje 128 opisanych gatunków.
Morfologia Pająki te mają dłuższy niż szerszy, w zarysie gruszkowaty, w widoku bocznym nie wystający ku przodowi karapaks. Ośmioro oczu rozmieszczonych jest w dwóch szeregach, przy czym te w tylnym są większe niż te w przednim. W widoku przednim oczy przednio-środkowe leżą mniej więcej na tej samej wysokości co oczy przednio-boczne lub znacznie poniżej tychże. Oczy tylno-boczne leżą znacznie bardziej z tyłu niż tylno-środkowe i daleko od przednio-bocznych. Spośród par odnóży najkrótsza jest trzecia, a najdłuższa ostatnia. Wszystkie stopy mają trzy pazurki.
Opistosoma (odwłok) jest dłuższa niż szersza i pozbawiona siteczka przędnego. Kądziołki przędne mają niewydłużone, zwyczajnie wykształcone człony.
Samcze nogogłaszczki cechują się obecnością na goleni apofizy retrolateralnej (tylno-bocznej) i apofizy wentralnej (spodniej) oraz obecnością apofizy nasadowej u podstawy cymbium. Charakterystyczną cechą rodziny jest obecność w tegulum okrągłej, zesklerotyzowanej płytki zwanej siodełkiem zamiast apofizy tegularnej dystalnej. Poniżej fulkrum, na przednim końcu odsiebnej rurki zesklerotyzowanej leży bocznie umieszczona apofiza subterminalna. Do rurki tej przyłączone jest też samo fulkrum oraz embolus. Wyrostek tegularny jest duży i ku przodowi wydłużony, tworząc U-kształtny pierścień tegularny, na którym to umieszczony jest trójkątny konduktor.
Genitalia samicy pozbawione są żeberka na płytce płciowej i zwykle mają podługowatą, rurkowatą wulwę. Zarówno przewód zapłodnieniowy jak i przewód kopulacyjny łączą się z podstawą spermateki. Niewielkie główka i szypułka seprmateki tworzą razem zaokrąglony lub guzkowaty bulbus dodatkowy (bulbus accessorius) połączony z podstawą spermateki. Zarówno ta podstawa, jak i światło spermateki są sprężynowato lub spiralnie skręcone. Na końcu przewodu zapładniającego znajdują się szerokie, płaskie, umięśnione walwy nasienne (valvae seminales).
Rozprzestrzenienie Rodzaj Dolomedes ma zasięg kosmopolityczny, natomiast pozostałe rodzaje są ograniczone zasięgiem do krainy australijskiej, przy czym cztery są endemitami Australii, a dwa endemitami Nowej Kaledonii. W faunie europejskiej, w tym w Polsce rodzinę tę reprezentują tylko bagnik przybrzeżny i bagnik nadwodny.
Taksonomia i ewolucja Takson ten pojawił się po raz pierwszy w 1864 roku w publikacji Eugène’a Simona pod nazwą Dolomediens, ale nazwa ta nie jest uznawana ze względu na użycie francuskiej końcówki. Jako podrodzinę Dolomedinae w obrębie pogońcowatych wprowadził go Simon w 1876 roku. W 1898 roku Simon umieścił go pod nazwą Dolomedeae w obrębie rodziny darownikowatych. W 1884 roku Simon wprowadził ponadto rodzinę Bradystichidae, którą później zsynonimizowano z pogońcowatymi.
W 1967 roku Pekka T. Lehtinen na podstawie wyników badań morfologicznych wyniósł omawiany takson do rangi osobnej rodziny Dolomedidae, a także usunął Bradystichidae z synonimów pogońcowatych. Późniejsi autorzy zwykle nie przyjmowali tego pierwszego kroku i omawiany takson klasyfikowano powszechnie w darownikowatych. Z kolei Bradystichidae zsynonimizowane zostały z darownikowatymi w 1993 roku przez Normana I. Platnicka i Raymonda R. Forstera.
W XXI wieku monofiletyzm tak definiowanych darownikowatych zaczął być podważany przez wyniki molekularnych analiz filogenetycznych, takich jak te Steffena Bayera i Axela L. Schönhofera z 2013 roku, Majida Moradmanda i innych z 2014 roku, Daniele Polotow i innych z 2015 roku, Nicole L. Garrison i innych z 2016 roku, Marii J. Albo i innych z 2017 roku, Siddhartha Kulkarniego i innych z 2023 roku czy Nicolasa A. Hazziego i Gustava Hormigi z 2023 roku. Pojawiały się jednak także wyniki analiz molekularnych potwierdzające ich monofiletyzm, jak te Warda Wheelera i innych z 2017 roku, Rosy Fernández i innych z 2018 roku, Cheng Dongqianga i Williama H. Piela z 2018 roku, Luisa N. Piacentiniego i Martína J. Ramíreza z 2019 roku czy Roberta J. Kallala i innych z 2021 roku. Żadne z tych badań nie obejmowało jednak więcej niż ćwierci tradycyjnie zaliczanych do darownikowatych rodzajów. W 2025 roku bardziej szczegółowe analizy przeprowadziły zespoły Yu Kuangpinga i innych oraz Sary A. Morris i innych. Na podstawie uzyskanych wyników oba niezależnie dokonały wyniesienia Dolomedinae do rangi osobnej rodziny oraz przeniesienia Bradystichidae z synonimów darownikowatych do synonimów Dolomedidae.
Do rodziny należy 128 opisanych gatunków sklasyfikowanych w siedmiu rodzajach: Bradystichus Simon, 1884 Caledomedes Raven et Hebron, 2018 Dolomedes Latreille, 1804 Mangromedes Raven, 2018 Megadolomedes Davies et Raven, 1980 Ornodolomedes Raven et Hebron, 2018 Tasmomedes Raven, 2018
W wynikach analizy Morris i innych na drzewie uzyskanym metodą największej wiarygodności przy połączeniu dwóch metod sekwencjonowania Dolomedidae zajęły pozycję siostrzaną dla kladu obejmującego Trechaleidae, pogońcowate i rodzaj Hygropoda, a klad tworzony przez wszystkie te taksony zajął pozycję siostrzaną dla darownikowatych. W wynikach analizy Yu i innych Dolomedidae zajęły pozycję siostrzaną dla kladu złożonego z Trechaleidae, pogońcowatych i rodzaju Blandinia, a klad tworzony przez wszystkie te taksony zajął pozycję siostrzaną dla darownikowatych. Czas rozejścia się linii ewolucyjnych Dolomedidae i kladu Trechaleidae+Lycosidae+Blandinia oszacowano na przełom eocenu i oligocenu.
Przypisy
Kategoria:Dolomedidae