Stefania Drabarek

Stefania Drabarek z domu Janiszewska, 1⁰ voto Janiszewska-Brożek, 2⁰ voto Janiszewska-Drabarek, 3⁰ voto Drabarek-Woltańska (ur. 1 września 1919 w Warszawie, zm. 7 lutego 1999 tamże) – polska chemiczka, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, specjalistka w zakresie chemii organicznej i biochemii, pionierka badań nad peptydami na UW.

Życiorys Urodziła się w 1919 r. warszawskiej rodzinie robotniczej. Po zdaniu matury w Państwowym Gimnazjum i Liceum Nr 10 im. Królowej Jadwigi w Warszawie (ob. X Liceum Ogólnokształcące im. Królowej Jadwigi) i po egzaminie wstępnym na Uniwersytet Warszawski (wówczas Uniwersytet Józefa Piłsudskiego) w 1937 została studentką Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego tej uczelni (Sekcja Chemiczna). Wybuch II wojny światowej uniemożliwił jej kontynuowanie studiów. Po wrześniu 1939 podjęła pracę w sekcji opieki nad dziećmi i młodzieżą Rady Opiekuńczej Miejskiej w Warszawie. Od 1941 r. była pracownikiem fizycznym w Zakładach Farmaceutycznych „ASID” (przed wojną „KLAWE”, po 1946 r. „POLFA”) w Warszawie. Należała do Szarych Szeregów. W sierpniu 1944 wkrótce po wybuchu Powstania Warszawskiego trafiła do niemieckiego transportu do obozu koncentracyjnego, zdołała jednak uciec. Znalazła się w Żyrardowie, gdzie wzięła udział w akcji Tajnego Nauczania. Tuż po wojnie uczyła w żyrardowskim Gimnazjum i Liceum im. Stefana Żeromskiego, ale od października 1945 podjęła też przerwane studia na Uniwersytecie Warszawskim. Dyplom magistra filozofii w zakresie chemii uzyskała 13 lipca 1948 r. (na nim nazwisko Janiszewska-Brożek).

Jeszcze podczas studiów, w roku 1946, została asystentem w Katedrze Chemii Fizjologicznej na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Przeniesiona rok później służbowo do Zakładu Chemii Organicznej Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UW, pozostała w nim na całą resztę zawodowego życia. W Zakładzie tym przekształconym w 1955 w Wydział Chemii UW uzyskała 4 czerwca 1956 stopień doktora (nazwisko na dyplomie Janiszewska-Drabarek; według ówczesnego nazewnictwa doktor to Kandydat Nauk Chemicznych). W 1961 r. otrzymała stypendium w ramach Programu Edukacyjnego Rządu Stanów Zjednoczonych oraz stypendium Fulbrighta na podróże, co zaowocowało jej stażem w latach 1961–1963 w laboratorium noblisty Vincenta du Vigneaud w Cornell Medical University w Nowym Jorku.

Po habilitacji w 1964 r. uzyskała stopień docenta na Wydziale Chemii UW. Od początku (aż do przejścia na emeryturę) kierowała utworzonym w 1966 r. Zakładem Peptydów przy Katedrze Chemii Organicznej, przekształconym w istniejącą do dzisiaj Pracownię Peptydów Wydziału Chemii UW. W latach 1969–1973 oraz 1978-80 była kierownikiem Zakładu/Katedry Chemii Organicznej, a w latach 1967–1972 prodziekanem Wydziału Chemii UW. Oprócz pracy na Uniwersytecie Warszawskim działała też w Instytucie Badań Jądrowych (lata 1958–1961) i w Katedrze Biochemii Akademii Medycznej w Warszawie, gdzie pełniła obowiązki kierownika Katedry (lata 1965–1970).

Tytuł profesora nadzwyczajnego nauk chemicznych otrzymała 23 września 1971. W latach 1972–1973 była profesorem wizytującym u Karla Hofmanna w Laboratorium Badań nad Białkami na Wydziale Medycznym Uniwersytetu w Pittsburghu (Pittsburgh, USA). Tytuł profesora zwyczajnego nauk chemicznych nadano Stefanii Drabarek-Woltańskiej (nazwisko na dokumencie Rady Państwa) 21 maja 1980. Rok później przeszła na emeryturę i wkrótce z powodów osobistych przeniosła się do Chicago (Chicago, USA). Zmarła w Warszawie w wieku 79 lat. Pochowana jest na warszawskich Powązkach (kwatera B2, rząd 5, grób 19).

Zainteresowania naukowe i działalność zawodowa W początkach kariery naukowej zajmowała się chemią barwników i z tej tematyki obroniła w 1956 r. pracę doktorską „Tautomeryzm pochodnych 2,4-pirononów” (promotor prof. Wiktor Lampe). Jednak staż naukowy odbyty przez nią w latach 1961–1963 w nowojorskim laboratorium prof. Vincenta du Vigneaud, laureata Nagrody Nobla za prace nad peptydami biologicznie czynnymi, skierował na trwałe jej działalność ku chemii peptydów. Na stażu tym uczestniczyła w badaniach nad syntezą analogów oksytocyny i uzyskała jej nowe pochodne. Zostało to przedstawione w publikacjach w Journal of Biological Chemistry i Journal of American Chemical Society, które posłużyły jej za fundament przedstawionej po powrocie do Polski pracy habilitacyjnej „Badania zależności pomiędzy budową chemiczną a działaniem biologicznym hormonu peptydowego oksytocyny”. W 1965 r. pod kierunkiem doc. Drabarek rozpoczął pracę zespół chemików, który był początkiem Pracowni Peptydów – jednostki organizacyjnej zajmującej się nieuprawianą dotąd na UW chemią peptydów.

W latach 1972–1973 przebywała w Protein Research Laboratory, Medical School, University of Pittsburgh. Została tam zaproszona przez prof. do projektu syntezy rybonukleazy T1 – białka składającego się ze 104 reszt aminokwasowych. Podczas pobytu w tym laboratorium przeprowadziła syntezę 39-aminokwasowego fragmentu tego enzymu (66-104).

Po jej powrocie z Pittsburgha rozpoczęto w Pracowni Peptydów pierwsze w Polsce badania nad na podłożu stałym oraz prace syntetyczne nad analogami peptydów opioidowych – związkami zdolnymi do modulowania bodźca bólowego. Pod jej kierunkiem powstało wiele opracowań tyczących syntezy związków o potencjalnym znaczeniu medycznym. Dzięki jej kontaktom z naukowymi ośrodkami w USA, były to badania w tej dziedzinie chemii na światowym poziomie, a jej uczniowie odbywali zagraniczne staże naukowe w placówkach przodujących na świecie.

W latach 1974–1980 wypromowała 12 doktorów chemii, z których czworo zostało potem profesorami: Andrzej W. Lipkowski, , Krystyna Midura-Nowaczek i Aleksandra Misicka-Kęsik. Była współautorką podręczników chemii i tłumaczką literatury chemicznej.

Wybrane publikacje Artykuły naukowe

Książki

Tłumaczenia książek

Nagrody 1965: Nagroda indywidualna trzeciego stopnia Ministra Szkolnictwa Wyższego przyznana doc. dr Stefanii Drabarek za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych za pracę habilitacyjną pt. „Badania zależności pomiędzy budową chemiczną a działaniem biologicznym hormonu peptydowego oksytocyny” 1971: Nagroda Indywidualna trzeciego stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznana docent dr h. Stefanii Drabarek za szczególne osiągnięcia w dziedzinie dydaktyczno-wychowawczej, organizacji procesu dydaktycznego oraz prac związanych z kształceniem młodej kadry naukowej 1977: Nagroda Indywidualna drugiego stopnia Ministra Nauki Szkolnictwa Wyższego i Techniki przyznana prof. dr hab. Stefanii Drabarek za osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych w zakresie chemii aminokwasów i peptydów

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polscy chemicy Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 1999