Awiastar (ros. Авиастар) – rosyjski zakład lotniczy zlokalizowany w Uljanowsku (obwód uljanowski), wywodzący się z Uljanowskiego kompleksu lotniczo-produkcyjnego (ros. Ульяновский авиационный промышленный комплекс УАПК). Współcześnie funkcjonuje jako zakład produkcyjny podporządkowany przedsiębiorstwu Iljuszyn w strukturze Zjednoczonej Korporacji Lotniczej (ros. Объединённая авиастроительная корпорация ОАК) i specjalizuje się w produkcji oraz obsłudze ciężkich samolotów transportowych oraz wojskowych statków powietrznych.
Historia thumb|left|Dmitrij Miedwiediew w hali zakładów Awiastar-SP Decyzję o budowie Uljanowskiego Lotniczego Kompleksu Przemysłowego podjęto w kwietniu 1975 r., kiedy Rada Ministrów ZSRR dekretem № 299102 zatwierdziła lokalizację dużego zakładu przemysłu lotniczego w Uljanowsku, a Ministerstwo Przemysłu Lotniczego wydało rozporządzenie №175 dotyczące kompleksu przemysłowego składającego się z trzech zakładów: lotniczego, agregatowego i przyrządowego. Za formalną datę rozpoczęcia działalności przyjmuje się 10 czerwca 1976 r., kiedy rozpoczęto zasadnicze prace budowlane przyszłego przedsiębiorstwa.
Pierwszym dyrektorem generalnym nowo tworzonego kompleksu został Apollon Sycow, wcześniej główny inżynier Taszkenckiego Lotniczego Zjednoczenia Produkcyjnego im. W. Czkałowa. W kolejnych latach funkcję kierowniczą pełnili m.in. Fen Abdullin, Michaił Pilnik oraz Wiktor Michajłow, a zakład rozwijano jako jeden z głównych ośrodków produkcji ciężkich samolotów transportowych na potrzeby sił zbrojnych ZSRR.
30 października 1985 r. odbył się pierwszy lot pierwszego egzemplarza ciężkiego samolotu transportowego An-124, wyprodukowanego w Uljanowsku, co stanowiło kluczowy moment dla rozwoju zakładu i potwierdziło jego zdolności produkcyjne w segmencie największych samolotów wojskowych. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych przedsiębiorstwo osiągnęło pełną zdolność produkcyjną w ramach programu An-124. Zatrudnienie osiągnęło wówczas poziom 30 000 pracowników. Rozpad ZSRR i wycofanie zamówień przez Ministerstwo Obrony wymusiło reorganizację zakładu.
W 1992 r. Uljanowski Lotniczy Kompleks Przemysłowy im. Dmitrija Ustinowa został przekształcony w spółkę akcyjną Awiastar. Dwa lata później z jej struktury wydzielono jednostkę skoncentrowaną bezpośrednio na produkcji samolotów, funkcjonującą następnie jako Awiastar-SP. Równolegle rozpoczęto uruchamianie produkcji średniodystansowych samolotów pasażerskich Tu-204, co miało umożliwić dywersyfikację działalności w warunkach gospodarki rynkowej. Na MAKS-2001 zaprezentowano samolot Tu-204-100 jako flagowy produkt cywilny.
W 2006 r. Awiastar-SP został włączony w strukturę Zjednoczonej Korporacji Lotniczej, a następnie podporządkowany przedsiębiorstwu Iljuszyn. W XXI w. zakład był określany jako jedno z najnowocześniejszych rosyjskich przedsiębiorstw lotniczych, realizujące pełny cykl produkcyjny – od obróbki i montażu, po próby, odbiory oraz obsługę posprzedażową statków powietrznych. W 2022 r., w wyniku reorganizacji strukturalnej w ramach Zjednoczonej Korporacji Lotniczej, Awiastar-SP utracił status samodzielnej spółki akcyjnej i został formalnie przekształcony w zakład produkcyjny funkcjonujący jako filia przedsiębiorstwa Iljuszyn.
W latach 2010-2020 priorytetowymi programami produkcyjnymi stały się zmodernizowane wersje ciężkiego samolotu transportowego Ił-76MD-90A oraz samolotu-tankowca Ił-78 M-90A. Zakład realizował również prace kooperacyjne przy innych programach lotniczych, w tym w zakresie wytwarzania komponentów oraz obsługi technicznej eksploatowanych statków powietrznych.
W ramach kooperacji przemysłowej w strukturze Zjednoczonej Korporacji Lotniczej zakład Awiastar wytwarza duże elementy konstrukcyjne płatowca, obejmujące m.in. sekcje kadłuba, drzwi oraz luki technologiczne. Prace te realizowane są przez zakład jako wyspecjalizowanego uczestnika kooperacji i polegają na dostarczaniu gotowych zespołów strukturalnych do dalszego montażu końcowego w zakładach integrujących poszczególne programy. Produkcja prowadzona jest na potrzeby kilku programów lotniczych, w tym średniodystansowego samolotu pasażerskiego Irkut MC-21, regionalnego samolotu pasażerskiego Ił-114-300 oraz lekkiego wojskowego samolotu transportowego Ił-112W.
Integralną częścią infrastruktury przedsiębiorstwa była lotnicza stacja doświadczalna, przekształcona w port lotniczy Uljanowsk-Wostoczny. W latach 2008–2021 funkcjonował on jako wydzielona jednostka Awiastar-SP, a następnie jako struktura podporządkowana podmiotom Ił/Awiastar.
Inwazja Rosji na Ukrainę przyczyniła się do wzrostu zamówień na nowe samoloty, co przełożyło się na wzrost zatrudnienia oraz pensji pracowników. W 2025 r. zatrudnionych w zakładzie było 12 tys. osób, a średnie wynagrodzenie wynosiło 90 tys. rubli miesięcznie.
Sankcje W marcu 2022 r. Awiastar-SP został objęty sankcjami rządu Stanów Zjednoczonych w związku z rosyjską agresją na Ukrainę. Spółka została wpisana na listę sankcyjną OFAC Departamentu Skarbu USA na podstawie rozporządzenia wykonawczego 14024, obejmującego podmioty rosyjskiego sektora obronnego i lotniczego.
W grudniu 2023 r. Awiastar, występujący w dokumentach jako filia przedsiębiorstwa Iliuszyna oraz jako Awiastar-SP, został objęty sankcjami Unii Europejskiej wobec Federacji Rosyjskiej, obejmujących zakaz udostępniania środków finansowych i zasobów gospodarczych oraz ograniczenia współpracy technologicznej.
Produkowane samoloty W zakładzie realizowano i realizuje się produkcję następujących typów samolotów: An-124 (produkcja zakończona w 2000 r.), Tu-204, Ił-76MD-90A, Ił-78M-90A.
Przypisy
Kategoria:Przemysł w Rosji Kategoria:Uljanowsk