Kościół zamkowy św. Ottona – nieistniejący kościół protestancki () z 2. połowy XVI wieku, który znajdował się dawniej na szczecińskim Zamku Książąt Pomorskich. Zniszczony podczas II wojny światowej, w jego miejscu znajduje się sala koncertowa im. ks. Bogusława X.

Historia i architektura Kościół powstał jako kaplica domu książęcego w trakcie wykonanej w latach 1575–1577 z inicjatywy księcia Jana Fryderyka przebudowy północnego skrzydła zamku w jego zachodniej części. Wzniesiono go z cegły na gruzach rozebranego, XIV-wiecznego kościoła kolegiackiego św. Ottona. Kaplica od samego początku służyła jako kościół miejski, dostęp do niego mieli bowiem szczecińscy mieszczanie. Świątynia zaprojektowana została przez mistrza murarskiego Wilhelma Zachariasa. Kościół miał formę prostokątnej sali, o wymiarach oryginalnie 100 na 43 stóp. Wkomponowany był w skrzydło północne zamku, na jego zachodnim krańcu wznosiła się zamkowa wieża na planie kwadratu, przez którą wchodziło się z zewnątrz do wnętrza kościoła, było to wejście dla wiernych (wejście po odbudowie niezachowane, znajduje się tam dzisiejsza scena), książę wchodził do kościoła na emporę ze swoich komnat na pierwszym piętrze. Nawa kościelna nakryta była sklepieniem kolebkowym z lunetami. Ściany obiegały dwa rzędy sklepionych empor, trzeci rząd empor znajdował się poniżej sklepienia. Salowa przestrzeń z dwoma rzędami empor to bezpośrednie nawiązanie do architektury oraz w , zastosowano jednak więcej elementów o włoskiej proweniencji, skąd miał pochodzić mistrz Zacharias. Pierwotne organy kościelne zostały zamówione w 1578 roku w warsztacie Fabiana Peta.

We wschodniej części kaplicy, w centralnej części prezbiterium znajdował się pochodzący z około 1580 roku ołtarz (pentaptyk), w którym umieszczone były obrazy wykonane przez włoskiego artystę Giovanniego Battistę Perina. W centralnej części ołtarza znajdował się obraz ze sceną Pokłonu Trzech Króli (jeden z przedstawionych na obrazie królów miał twarz fundatora ołtarza – księcia Jana Fryderyka). Przy otwartych skrzydłach ołtarza widoczne były także sceny Ukrzyżowania (z lewej strony) i Zmartwychwstania Chrystusa (po prawej). Po zamknięciu pary skrzydeł ukazywały się cztery sceny (od lewej): Narodziny Chrystusa, Zwiastowanie, Dziewica Maria, Odwiedziny Marii u Elżbiety. W predelli przedstawiona została scena Ostatniej Wieczerzy, a w zwieńczeniu znajdował się wizerunek Boga Ojca.

Z tego samego okresu, co ołtarz, pochodziły także ambona i chrzcielnica.

Przed 1945 rokiem w kościele znajdowało się bogate wyposażenie malarskie i rzeźbiarskie, w tym m.in. pochodzące z dawnego kościoła kolegiackiego figura św. Ottona (kopia figury znajduje się na zamku, oryginał przechowuje Muzeum Narodowe w Szczecinie) i płyta nagrobna Heninga von Rehberg z 1370 roku oraz epitafium księcia Bogusława X.

Po wygaśnięciu książęcego rodu Gryfitów kościół przestał pełnić funkcję kaplicy rodowej, na początku XVIII wieku utworzona została parafia św. Ottona, która istniała do 1944 roku. Od 1726 roku na mocy zarządzenia króla Fryderyka Wilhelma I należeli do niej wszyscy urzędnicy królewscy. Od 1727 roku swoje nabożeństwa w kościele odprawiali także członkowie francuskiej gminy ewangelicko-reformowanej. W 1731 roku na rozkaz króla wywieziono do Berlina znajdujące się w kościele zbroje i chorągwie książąt pomorskich. Od 1789 roku z kościoła korzystali wierni należący wcześniej do parafii przy zniszczonym kościele Mariackim.

W 1862 roku miał miejsce kapitalny remont kościoła. W jego trakcie zlikwidowano wstawione w okresie baroku stiukowe kotary, powiększono okna, dodano 3 empory na ścianie północnej, na sklepieniu nałożono sieć żeber i listew, odnowiono ołtarz (odsuwając go jednocześnie od ściany), przesunięto ambonę w pobliże ołtarza. Oczyszczone ściany udekorował malowidłami H. Loescher. Założono także ogrzewanie i oświetlenie. Podczas remontu zamontowano w kościele nowe organy, wykonane w szczecińskim warsztacie Barnima Grüneberga. Po pracach remontowych kościół miał 31,4 m długości, 14,5 m szerokości i 20 m wysokości. Liczba miejsc dla wiernych wzrosła z 650 do 1050. Koszt prac wyniósł 13 tysięcy talarów.

W 1908/1909 roku wnętrze kościoła zostało odmalowane przez berlińskiego artystę Paula Kutschmanna. Przed 1945 rokiem część obrazów z kościoła przeniesiono do Muzeum Miejskiego.

Kościół spłonął wraz z całym zamkiem podczas nalotów bombowych w 1944 roku. Podczas odgruzowywania obiektu w 1946 roku odkryto kryptę książąt pomorskich, część sarkofagów odrestaurowano w Krakowie, siedem cynowych trumien w najgorszym stanie przetopiono z polecenia partii, a sarkofagi po konserwacji umieszczono w podziemiach zachodniego, a następnie wschodniego skrzydła zamku; szczątki Gryfitów częściowo spalono, a pozostałe pochowano w Bazylice Archikatedralnej św. Jakuba Apostoła w Szczecinie w 1995 roku. Po odbudowie północnego skrzydła zamku w latach 1948–1956 w pomieszczeniu dawnego kościoła urządzono salę koncertową im. ks. Bogusława X. W ścianie wschodniej, gdzie pierwotnie stał ołtarz, znajdują się dziś dwa wejścia.

Architektoniczna koncepcja szczecińskiego kościoła została wykorzystana przy przebudowie pocysterskiego kościoła we Franzburgu, dawnej kaplicy zamkowej.

Galeria

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w Szczecinie Kategoria:Zniszczone kościoły w Szczecinie Szczecin Kategoria:Stare Miasto (Szczecin) Szczecin, Ottona