Elementarz () – baśń literacka autorstwa Hansa Christiana Andersena, wydana po raz pierwszy w Kopenhadze w marcu 1858 roku.
Publikacja Andersenowska baśń literacka pt. Elementarz (), powstała w okresie romantyzmu, została opublikowana przez kopenhaskie wydawnictwo 2 marca 1855 roku w antologii Nowe baśnie i opowieści. Pierwsza seria. Pierwsza kolekcja. 1858 (). W tomiku, obok Elementarza, znalazły się takie utwory jak Ostatni sen starego dębu, Coś, Szlafmyca starego kawalera, Zupa z kołka od kiełbasy oraz Szyjka od butelki. Autorem jednej z pierwszych ilustracji baśni był Lorenz Frølich. Baśń była wznawiana dwukrotnie za życia pisarza: 12 grudnia 1867 roku w zbiorze Femten Eventyr og Historier oraz 10 grudnia 1870 roku w antologii Eventyr og Historier. Tredie Bind. W katalogu dzieł H.C. Andersena autorstwa utwór ma numer 772; identyfikator wg w Odense – 130.
Przekłady Baśń „o elementarzu” została przetłumaczona na szereg języków europejskich, m.in. na: angielski, niemiecki, norweski, francuski i esperanto.
W 2006 roku andersenolożka Bogusława Sochańska opublikowała pierwsze polskie tłumaczenie utworu z języka duńskiego. Trzytomową antologię Baśnie i opowieści wydało poznańskie wydawnictwo Media Rodzina.
Fabuła Streszczenia dokonano na podstawie polskiego tłumaczenia B. Sochańskiej oraz wersji duńskiej z 1858 roku.
Pewien mężczyzna pisze nowe rymowanki do elementarza, po dwie linijki na każdą literę, bo uważa stare za zużyte. Jest przekonany, że dzieci potrzebują nowości, a on sam bardzo ceni własne utwory. Nowy elementarz to tylko rękopis stojący na regale obok starego drukowanego elementarza. Stary elementarz nie chce sąsiadować z nowym, więc zeskakuje z półki i strąca go na podłogę. Kartki rękopisu rozsypują się po całej podłodze.
Stary elementarz leży otwarty na pierwszej stronie. Widać alfabet, który stanowi podstawę wszystkich książek. Litery mają ogromną moc, bo odpowiednio zestawione potrafią tworzyć sens, wywoływać emocje i wpływać na świat. Na stronie wyróżnia się kogut w wielkiej literze „A”, dumny, bo jest jedyną istotą żywą wśród znaków. Kogut wyskakuje z książki, siada na krawędzi biblioteczki i głośno pieje. Jego pianie budzi wszystkie książki, które słyszą skargę na zniewagę wyrządzoną staremu elementarzowi. Ptak krytykuje modę na nowość oraz przekonanie, że dzieci potrafią czytać, zanim poznają litery. Zapowiada, że przeczyta nowe rymowanki bez pośpiechu, by wszyscy mogli się przekonać, że nie są one nic warte. Odczytuje rymowanki odpowiadające poszczególnym literom alfabetu: „A” – Ameryka, „B” – Broszka, „C” – Cielęta, itd.
Na koniec kogut ogłasza, że elementarz ma zostać wydrukowany i czytany zamiast starego, po czym pyta zgromadzonych o opinię. Książki i regał milczą, a kogut wraca do swojego wielkiego „A” i dumnie się rozgląda. Chełpi się swoim wystąpieniem i twierdzi, że nowy elementarz nie dorównuje staremu, bo brak w nim koguta.
Przypisy
Linki zewnętrzne Rękopis baśni
Kategoria:Baśnie Kategoria:Utwory Hansa Christiana Andersena Kategoria:Utwory literackie o ptakach Kategoria:Utwory literackie z 1858