Chorągiew pancerna koronna Stanisława Oleśnickiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej drugiej połowy XVII wieku (okresu powstania Chmielnickiego, okresu wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667 i II wojny północnej i wojny polsko-tureckiej 1672–1676).
Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
Wiadomość o klęsce pod Batohem wywarła piorunujące wrażenie w całej Rzeczypospolitej. Sejmiki wojewódzkie 11 czerwca 1652 podjęły uchwały w sprawie gotowości do pospolitego ruszenia i reorganizacji wojska zaciężnego. Ostatecznie sprawę systemu organizacji nowej armii rozstrzygnął sejm, który zebrał się w Warszawie 23 lipca. Poza odtwarzaniem jednostek zniszczonych pod Batohem, w trzecim i czwartym kwartale 1652 wystawiono wiele nowych jednostek: 4 chorągwie arkebuzerskie, 21 kozackich, 4 wołoskie, 1 tatarską, 2 jednostki rajtarii, 5 dragonii, 7 piechoty cudzoziemskiej i 16 piechoty polskiej. Armia koronna liczyła w tym czasie 37 388 koni i porcji, czyli około 34 000 żołnierzy. Był to jej największy stan liczebny w okresie wojen z Kozakami. W czwartym kwartale 1652 do komputu koronnego została powołana chorągiew pancerna (kozacka) podkomorzego sandomierskiego Jana Oleśnickiego, której etat ustalono na 150 koni.
W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew podkomorzego sandomierskiego Jana Oleśnickiego licząca 147 koni.
Z dniem 1 kwietnia 1657 starosta radziejowski Stanisław Oleśnicki przejął szefostwo chorągwi od podkomorzego sandomierskiego Jana Oleśnickiego
Zrujnowana prowadzeniem walk na kilku frontach w latach 50. XVII wieku Rzeczypospolita podjęła jeszcze jeden wysiłek i wystawiła siły zbrojne liczące około 60 000 koni i porcji. Przygotowania czynione w 1660 do kampanii przeciw Rosji cechowało tworzenie wielu nowych jednostek. W kompucie wojsk koronnych z 1660 występowała 140 konna chorągiew pancerna starosty radziejowskiego Stanisława Oleśnickiego.
W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna podkomorzyca sandomierskiego Stanisława Oleśnickiego. W czasie bitwy liczyła 119 koni.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie potopu szwedzkiego Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Oleśniccy herbu Dębno