Klasyk trzech znaków – księga chińska z XIII w., będąca rodzajem elementarza dla dzieci, propagującego treści konfucjańskie. Powszechnie używana do XX w., a ponieważ była bardzo popularna, w XIX w. stworzono w takim samym stylu wersje chrześcijańskie.
Księga Sanzijing (dosłownie Klasyk trzech znaków''') pochodziła z czasów dynastii Song. Przypisuje się ją uczonemu mieniem Wang Yinglin (王應麟; 1223–1296), autorowi licznych rozpraw z zakresu filozofii i edukacji (pełnił też funkcję ministra ds. rytuału). Księga była bardzo popularna, wielokrotnie wznawiana i komentowana. Do najlepszych wydań z komentarzami należą Wang Xianga (王相) z 1786 roku i He Xingsi (賀興思). Jest ułożona w 365 krótkich wersów, każdy liczący trzy ideogramy, stąd tytuł. Zawierała ok. 500 unikalnych znaków chińskich.
Był to rodzaj „elementarza”, służący do nauki czytania i pisania. Przekazywał też podstawy konfucjańskiej moralności. Na samym początku przekazywał doktrynę Mencjusza o wrodzonej, naturalnej dobroci natury ludzkiej, która jednak wymaga kształcenia, by nie ulec zepsuciu; przywołana jest też postać matki filozofa, która nie szczędziła wysiłków by dobrze wychować syna. W dalszej części opisywane są przykłady nabożności synowskiej, traktowanej jako podstawowa cnota konfucjańska, elementy świata przyrodniczego (najważniejsze zboża i zwierzęta) oraz społecznego (zależności społeczne). Rozmaite przykłady z historii Chin wykorzystywane były do nauczania moralności. Do wieku XX większość chłopców zaczynało naukę od Sanzijingu i znało go na pamięć.
Klasyk był podstawą edukacji za czasów dynastii Ming i Qing i był niezmiernie rozpowszechniony. Istniały wersje dwujęzyczne chińsko-mongolskie i chińsko-mandżurskie. Oprócz klasycznych cnót konfucjańskich jak ren (humanitarność), yi (prawość) czy zhi (mądrość), klasyk nauczał też wartości cenionych w okresie późnego cesarstwa jak staranność, wytrwałość i ambicja. O jego popularności mogą świadczyć nawiązujące do niego inne tytuły jak Geograficzny klasyk trzech znaków (Dili sanzijing) czy Klasyk trzech znaków studiów zachodnich (Xixue sanzijing). Ze względu na powszechność księgi jako medium wczesnego nauczania, misjonarze protestanccy i katoliccy opracowali na podstawie Nowego Testamentu swoje wersje, podobnie skonstruowane i o podobnym tytule, służące do propagowania ich wersji doktryny chrześcijańskiej. Także tajpingowie wydali swoją wersję Sanzijingu.
Wersja tajpingowska, autorstwa Hong Xiuquana, zastępowała wstępny wykład filozofii Mencjusza opisem stworzenia świata zaczerpniętym z Genesis, a zamiast elementów świata opisana jest historia zbawienia. Przykładów z historii Chin jest mniej i są odmiennie interpretowane, część z nich negatywnie, jako postacie, które odeszły od pierwotnej wiary w prawdziwego Boga, a zaczęły oddawać cześć bożkom np. buddyjskim. Ta historia upadku moralnego Chin, służy wprowadzeniu postaci odnowiciela moralności i społeczeństwa, czyli samego Honga jako młodszego brata Jezusa.Klasyk trzech znaków doczekał się licznych przekładów na języki europejskie. M.in. tłumaczyli go: na angielski Robert Morrison (w 1812) i Elijah Coleman Bridgman (1835), na francuski – Stanislas Julien (1864), na łacinę – Angelo Zottoli (1879). Herbert Allen Giles wydał angielskie tłumaczenie w 1873, które sam uznał za nieudane, dlatego w 1900 opublikował wersję poprawioną. Tajpingowską wersję przełożył na angielski Walter Henry Medhurst w 1853; polska retranslacja tekstu Medhursta ukazała się w 1854 w „Przeglądzie Poznańskim” pt. Klasyk trzymiarowy w tekście Michała Kleczkowskiego o tajpingach.
Także Medhurst był autorem protestanckiego „Chrześcijańskiego Klasyka Trzech Znaków” (), opublikowanego w 1823 roku, w oparciu o który ukazały się następnie liczne i różnorodne wersje, od poprawionych edycji Medhursta, po teksty innych autorów, opatrzone komentarzami, w wersji specjalnie dla dziewcząt itp. Protestancki Sanzijing'' był jednym z najważniejszych i najpowszechniej używanych traktatów misjonarskich w XIX w.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Konfucjanizm Kategoria:Chińskie teksty klasyczne