Momo Challenge (wyzwanie Momo) – mistyfikacja internetowa i legenda miejska, która miała rozpowszechniać się za pośrednictwem mediów społecznościowych i innych kanałów jako rodzaj creepypasty. Według rozpowszechnianych relacji dzieci i nastolatki miały być nagabywane przez użytkownika o imieniu „Momo”, który nakłaniał je do wykonywania kolejnych niebezpiecznych zadań, obejmujących m.in. przemoc, samookaleczenie, krzywdzenie innych osób i samobójstwo. Chociaż w lipcu 2018 roku pojawiały się twierdzenia, że zjawisko osiągnęło skalę światową, rzeczywista liczba zgłoszeń była niewielka, a wiele organów ścigania nie potwierdziło, by ktokolwiek rzeczywiście ucierpiał bezpośrednio z tego powodu. Zjawisko wywołało jednak międzynarodową panikę moralną i skłoniło władze oraz organizacje zajmujące się bezpieczeństwem dzieci do publikowania pilnych ostrzeżeń.

Chronologia Internetowa panika Dyskusje prowadzone przez komentatorów w serwisie YouTube na temat nowego zjawiska internetowego, które miało zachęcać do samookaleczeń podobnie jak Niebieski wieloryb, pojawiły się w lipcu 2018 roku. W sierpniu media zaczęły podawać, że przypadki samookaleczeń dzieci w Ameryce Południowej i Indiach mogły być wywołane wiadomościami w WhatsAppie. Doniesienia opierały się na historiach o nastolatkach zaczepianych przez osoby podszywające się pod postać Momo i nakłaniające je do kontaktu przez telefon. Podobnie jak w przypadku Niebieskiego wieloryba i innych internetowych mistyfikacji przedstawianych jako „wyzwania”, rzekomi uczestnicy mieli następnie otrzymywać kolejne zadania, a odmowa ich wykonania miała skutkować groźbami i makabrycznymi obrazami.

We Francji grupa działająca przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Francji miała pod koniec lipca 2018 roku codziennie monitorować sytuację. W sierpniu i wrześniu ostrzeżenia publiczne wydały służby policyjne m.in. w Argentynie, Niemczech, Luksemburgu, Hiszpanii, Kanadzie, Meksyku oraz Stanach Zjednoczonych.

Wizerunek Momo pojawił się także w popularnej grze Minecraft w postaci tworzonych przez graczy skórek oraz nieoficjalnej modyfikacji. Policjant ze stanu Ohio wyrażał zaniepokojenie po zauważeniu postaci Momo w egzemplarzu gry należącym do jego syna, obawiając się, że modyfikacja może skłaniać dzieci do udziału w rzekomym wyzwaniu. Po nagłośnieniu związku między modem do Minecrafta a Momo Challenge firma Microsoft zapowiedziała działania mające ograniczyć dostęp do tej modyfikacji.

Po tygodniach doniesień o niepotwierdzonych przypadkach oraz po ostrzeżeniach wydanych przez policję Bengalu Zachodniego i policję Mumbaju, indyjskie Central Bureau of Investigation (CBI) w Bengalu Zachodnim oświadczyła 29 sierpnia 2018 roku, że medialne twierdzenia łączące śmierć dwojga nastolatków z Momo Challenge są „daleko idące i pozbawione jakichkolwiek dowodów”. CBI uznała, że duża część wiadomości związanych z Momo Challenge krążących w Indiach była lokalnie tworzonymi żartami mającymi wywołać panikę. Policja nie była też w stanie potwierdzić roli Momo Challenge w śmierci uczennicy dziesiątej klasy ani studenta inżynierii z Ćennaj. Policja stanu Orisa apelowała do mediów o powstrzymanie się od publikowania niepotwierdzonych doniesień łączących zgony nastolatków z tym zjawiskiem.

Minister technologii informacyjnych Pakistanu zapowiedział przygotowanie przepisów, które miałyby uznawać rozpowszechnianie Momo Challenge i Niebieskiego wieloryba za przestępstwo.

WhatsApp zachęcał użytkowników do blokowania numerów telefonów uczestniczących w tym procederze i zgłaszania ich firmie. Do września 2018 roku większość numerów rzekomo powiązanych z „Momo” była już nieaktywna, a zainteresowanie mediów zjawiskiem osłabło.

Na Filipinach policja ostrzegała rodziców, by uważnie obserwowali aktywność dzieci w Internecie po śmierci 11-letniego chłopca, który zmarł wskutek prawdopodobnego samobójstwa przez przedawkowanie narkotyków 11 stycznia 2019 roku; incydent ten zaczęto łączyć z wiralowym „wyzwaniem”, choć władze nie potwierdziły bezpośredniego związku. Po nagłośnieniu sprawy Raffy Tulfo i inni youtuberzy składali rodzinie kondolencje oraz apelowali o większy nadzór rodzicielski nad dziećmi; pojawiały się też porównania do Niebieskiego wieloryba. 10 marca 2019 roku odnaleziono ciało 16-letniej Christine Silawan, a główny podejrzany miał według doniesień pozostawać pod wpływem Momo Challenge.

Ogólnoświatowa panika moralna W lutym 2019 roku Police Service of Northern Ireland opublikowała na Facebooku ostrzeżenie publiczne, a amerykańska celebrytka Kim Kardashian zaapelowała na swoim Instagramie do YouTube'a o usuwanie rzekomych filmów z Momo. W tym okresie pojawiały się relacje, że Momo miała nagle pojawiać się na wielu platformach, m.in. w materiałach w YouTube, YouTube Kids oraz w filmach o Śwince Peppie i Fortnite. Mistyfikacja osiągnęła wówczas rangę światowej paniki moralnej. Kolejne ostrzeżenia publikowały policja, szkoły i organizacje zajmujące się bezpieczeństwem internautów, choć część z nich bardziej koncentrowała się na ryzyku kradzieży tożsamości przez cyberprzestępców niż na realnym zagrożeniu samookaleczeniem.

W marcu eksperci, w tym Children's Commissioner for England, zaczęli apelować do mediów i władz, by nie wzmacniały narracji coraz wyraźniej przypominającej panikę moralną. Władze nie potwierdziły żadnych szkód fizycznych wynikających z tego zjawiska ani nawet tego, że dochodziło do trwałej wymiany wiadomości między postacią Momo a jakimikolwiek osobami. W reakcji na tabloidowe publikacje przedstawiające challenge jako autentyczny, National Society for the Prevention of Cruelty to Children (NSPCC), Samaritans i UK Safer Internet Centre uznały Momo Challenge za mistyfikację. Matka, która wcześniej alarmowała prasę o Momo Challenge, później wyjaśniła, że jej dziecko nie otrzymało żadnych wiadomości od „Momo”, lecz jedynie usłyszało o sprawie podczas rozmowy z innymi dziećmi na szkolnym placu zabaw.

Analiza Eksperci do spraw bezpieczeństwa w sieci oraz folkloryści badający miejskie legendy oceniali, że zjawisko było prawdopodobnie przykładem paniki moralnej – sensacyjnej mistyfikacji napędzanej przez niezweryfikowane relacje medialne. Benjamin Radford stwierdził, że „Niebieski wieloryb i Momo Challenge mają wszystkie cechy klasycznej paniki moralnej”, napędzanej przez lęk rodziców, którzy chcą wiedzieć, co robią ich dzieci w internecie.

Założyciel serwisu weryfikującego fakty Snopes, David Mikkelson, wątpił, by ktokolwiek rzeczywiście doznał z tego powodu krzywdy, i uznał całą historię za zjawisko tworzone głównie przez prześladowców i żartownisiów, którzy wykorzystywali wygodny pretekst do straszenia podatnych na to młodych ludzi, a nie za autentyczny element konkretnego wyzwania internetowego.

W odpowiedzi na doniesienia z początku 2019 roku YouTube oświadczył, że „nie otrzymał żadnych linków do filmów pokazujących lub promujących Momo Challenge w serwisie YouTube”, ale dopuszcza materiały informacyjne i edukacyjne poświęcone temu rzekomemu zjawisku. Serwis zdemonetyzował wszystkie filmy wspominające o Momo, w tym materiały przygotowane przez redakcje informacyjne, twierdząc, że tego rodzaju treści naruszają zasady przyjazności dla reklamodawców. Na części filmów umieszczono również ostrzeżenia dotyczące „nieodpowiednich lub obraźliwych” treści.

Wizerunek Wczesne doniesienia medialne błędnie twierdziły, że wizerunek Momo przedstawia rzeźbę autorstwa japońskiej artystki Midori Hayashi. Sama Hayashi zaprzeczyła temu, a internauci ustalili, że faktycznym twórcą pracy była japońska firma zajmująca się efektami specjalnymi, Link Factory.

Przedstawiająca kobietę rzeźba ma bladą, zdeformowaną skórę oraz długie, nieuczesane włosy. Jej pozbawione powiek oczy są wyłupiaste, co przywodzi na myśl ptaka nocolota, a szeroko otwarte usta z odsłoniętymi zębami wzmacniają jej upiorny wygląd. Zdjęcia rzeźby po raz pierwszy pojawiły się w Internecie w 2016 roku, gdy była publicznie wystawiana. Firma zaprzeczyła, jakoby miała jakikolwiek związek z mistyfikacją. W marcu 2019 roku japoński artysta Keisuke Aiso, autor rzeźby, potwierdził, że dzieło zostało wyrzucone w 2018 roku po rozkładzie materiałów, z których zostało wykonane, m.in. kauczuku naturalnego i olejów roślinnych.

W kulturze popularnej 9 marca 2019 roku program Saturday Night Live sparodiował mem w materiale wideo przedstawiającym Kate McKinnon jako przerażającą maskotkę fast foodu w kostiumie kurczaka o imieniu „Bok Bok”. Narrator stwierdzał, że postać „wykazuje pewne podobieństwo do internetowej miejskiej legendy Momo”, po czym zapewniał, że „Bok Bok na pewno nie jest Momo w stroju kurczaka”, mimo że jednocześnie określano ją jako „hybrydę człowieka i ptaka, która uwielbia towarzystwo dzieci”. Na końcu narrator przyznaje: „Tak, to chyba jednak Momo”.

Fabuła młodzieżowego horroru Grimcutty z 2022 roku stanowi bezpośrednie nawiązanie do Momo Challenge.

W lipcu 2019 roku wytwórnia Orion Pictures poinformowała, że rozwija filmową adaptację tej historii; producentami mieli zostać Roy Lee wraz ze swoją firmą Vertigo Entertainment oraz Taka Ichise.

Zobacz też Niebieski wieloryb, podobna rzekoma „gra samobójcza” związana z Internetem Panika moralna

Przypisy

Linki zewnętrzne How Much of a Threat Is the Purported 'Momo Challenge' Suicide Game? Momo Is Not Trying to Kill Children

Kategoria:Miejskie legendy Kategoria:Creepypasta Kategoria:YouTube Kategoria:Mistyfikacje