Clearing w strefie euro – proces rozliczania zobowiązań finansowych wynikających z transakcji zawieranych w walucie euro pomiędzy instytucjami finansowymi, poprzedzający ostateczny rozrachunek (settlement)European Central Bank, The payment system and financial market infrastructures of the euro area.Mishkin F., The Economics of Money, Banking and Financial Markets, Pearson, 2016, s. 281–283.. W ramach clearingu następuje weryfikacja transakcji, ustalenie zobowiązań uczestników rynku oraz kompensowanie wzajemnych należności (netting)Matthews K., Thompson J., The Economics of Banking, Wiley, 2014, s. 112–115.. Mechanizm ten pozwala ograniczyć liczbę rzeczywistych transferów pieniężnych w systemie finansowym oraz zmniejszyć ryzyko wynikające z prowadzenia rozliczeńBank for International Settlements, Principles for Financial Market Infrastructures, Basel 2012.. Clearing stanowi jeden z podstawowych elementów infrastruktury rynku finansowego strefy euro i jest realizowany przez wyspecjalizowane instytucje oraz systemy rozliczeniowe nadzorowane przez Europejski Bank Centralny oraz organy regulacyjne Unii EuropejskiejKokkola T., The Payment System: Payments, Securities and Derivatives, and the Role of the Eurosystem, European Central Bank, Frankfurt 2010, s. 45–52..
Charakterystyka Clearing polega na ustaleniu wzajemnych zobowiązań uczestników rynku na podstawie zawartych transakcji finansowych. Instytucja clearingowa gromadzi informacje o transakcjach, dokonuje ich weryfikacji oraz oblicza saldo netto poszczególnych uczestników systemu. Dopiero po zakończeniu tego procesu następuje rozrachunek, czyli ostateczne przekazanie środków pieniężnych lub instrumentów finansowych pomiędzy stronami transakcjiEuropean Central Bank, Payment systems in the euro area..
Jednym z kluczowych mechanizmów clearingu jest netting, czyli kompensowanie wzajemnych zobowiązań uczestników rynku. Dzięki temu liczba faktycznych transferów środków finansowych może zostać znacząco ograniczona. W rezultacie clearing zwiększa efektywność systemu płatniczego oraz ogranicza ryzyko operacyjne i płynnościowe w systemie finansowymHull J., Options, Futures and Other Derivatives, Pearson, 2018, s. 74–76..
W strefie euro clearing obejmuje m.in.:
płatności międzybankowe transakcje na rynkach pieniężnych i kapitałowychBank for International Settlements, Clearing, settlement and recording, BIS Quarterly Review., rozliczenia instrumentów pochodnych, rozliczenia papierów wartościowych. Szczególnym obszarem badań jest rynek repo w euro, w którym centralny clearing przez CCP odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ryzyka kontrahenta.Loriano Mancini, Angelo Ranaldo, Jan Wrampelmeyer, The Euro Interbank Repo Market, Review of Financial Studies, 2016
Infrastruktura clearingowa Clearing w strefie euro jest realizowany przez sieć instytucji infrastruktury rynku finansowego oraz systemów płatniczych i rozliczeniowych. Kluczową rolę odgrywa w tym zakresie Eurosystem, który odpowiada za funkcjonowanie i nadzór nad najważniejszymi systemami płatniczymi w strefie euro.
Do najważniejszych elementów infrastruktury clearingowej należą:
TARGET2 (do 2023 r.) – system rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym wykorzystywany przez banki centralne i banki komercyjne do rozliczeń w euroTARGET2 documentation, European Central Bank.. T2, który w marcu 2023 r. zastąpił TARGET2, jest systemem rozrachunku brutto w czasie rzeczywistym Eurosystemu wykorzystywanym do rozrachunku operacji polityki pieniężnej, transakcji międzybankowych i płatności komercyjnych w euroEuropean Central Bank, Successful launch of new T2 wholesale payment system, 21.03.2023. TARGET2-Securities – platforma umożliwiająca rozrachunek transakcji papierów wartościowych w EuropieTARGET2-Securities documentation, European Central Bank.. Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych – instytucja nadzorująca funkcjonowanie infrastruktury rynków finansowych w Unii EuropejskiejEuropean Securities and Markets Authority regulatory documentation..
Istotną rolę w procesie clearingu odgrywają również centralni kontrahenci (CCP)Simonetta Rosati, Francesco Vacirca, Interdependencies in the euro area derivatives clearing network: A multi-layer network approach, ECB Working Paper Series, 2019 , czyli wyspecjalizowane izby rozliczeniowe. Instytucje te wchodzą pomiędzy strony transakcji jako pośrednik, stając się formalnie kupującym dla sprzedającego i sprzedającym dla kupującegoDuffie D., How Big Banks Fail and What to Do about It, Princeton University Press, 2011, s. 35–40.. Rozwiązanie to ogranicza ryzyko niewywiązania się jednej ze stron z zobowiązań finansowych.
W Europie do największych izb rozliczeniowych obsługujących transakcje w euro należą m.in. Clearing oraz Murphy D., OTC Derivatives: Bilateral Trading and Central Clearing, Palgrave Macmillan, 2013, s. 87–95.Sven Van Kerckhoven, Jed Odermatt, Euro clearing after Brexit: shifting locations and oversight, Journal of Financial Regulation and Compliance, 2021.
Regulacje prawne Funkcjonowanie clearingu w Unii Europejskiej regulowane jest przez przepisy prawa unijnego oraz poprzez regulacje instytucji nadzorczych. Jednym z najważniejszych aktów prawnych w tym zakresie jest rozporządzenie () przyjęte przez Unię Europejską w 2012 rokuEuropean Union, Regulation (EU) No 648/2012 on OTC derivatives, central counterparties and trade repositories (EMIR)..
Rozporządzenie wprowadziło m.in.:
obowiązek centralnego clearingu dla wybranych instrumentów pochodnych wymogi dotyczące funkcjonowania izb rozliczeniowych (CCP), obowiązek raportowania transakcji do repozytoriów danych.
Regulacje te zostały wprowadzone w odpowiedzi na globalny kryzys finansowy z lat 2007–2009. Ich celem było zwiększenie przejrzystości rynków finansowych oraz ograniczenie ryzyka systemowego w sektorze finansowymGorton G., Metrick A., Regulating the Shadow Banking System, Brookings Papers on Economic Activity.Yves Mersch, Euro clearing – the open race, ECB/BIS, 2018.
Znaczenie w systemie finansowym Clearing stanowi jeden z kluczowych elementów infrastruktury finansowej strefy euro. Umożliwia on sprawne funkcjonowanie systemów płatniczych i rynków finansowych poprzez ograniczenie liczby rzeczywistych transferów pieniężnych oraz zmniejszenie ryzyka rozliczeniowego.
Po globalnym kryzysie finansowym znaczenie centralnego clearingu znacznie wzrosłoCharles Boissel, François Derrien, Evren Örs, David Thesmar, Systemic risk in clearing houses: Evidence from the European repo market, Journal of Financial Economics, 2017. Władze regulacyjne zaczęły promować rozliczanie transakcji poprzez centralnych kontrahentów jako narzędzie zwiększające stabilność systemu finansowegoBank for International Settlements, Central clearing and financial stability, BIS reports.André Ebner, Falko Fecht, Alexander Schulz, How central is central counterparty clearing? A deep dive into a European repo market during the crisis, Deutsche Bundesbank Discussion Paper, 2016.
Przypisy
Kategoria:Finanse międzynarodowe