Hruboskalskie skalne miasto () lub Hruboskalsko – rezerwat przyrody ustanowiony 22 kwietnia 1998. Z powierzchnią 219,2 ha należy do największych miast skalnych w obszarze chronionego krajobrazu Czeski Raj. Głównym celem ochrony jest rozległe miasto skalne z zachowanymi reliktowymi borami sosnowymi.
Rezerwat składa się z setek masywów skalnych oraz pojedynczych wież, które osiągają wysokość do 60 metrów. Ze względu na niewielką odporność piaskowca i ciągłe działanie różnych czynników, skały te obfitują w różnorodne formy, takie jak tafone, okna czy mosty. Hruboskalsko jest częścią Geoparku Český ráj, który został włączony do sieci europejskich geoparków w październiku 2005.
Lokalizacja Rezerwat przyrody Hruboskalsko znajduje się w kraju libereckim, 3 kilometry od miasta Turnov. Położony jest pomiędzy miejscowościami Sedmihorky, Hrubá Skála i Kacanovy. Wysokość nad poziomem morza waha się tutaj od 265 do 420 metrów.
Historia Powstanie miast skalnych z piaskowca Powstanie miast skalnych dzieli się na cztery fazy. Pierwsza to faza przygotowawcza, w której ciało piaskowcowe znajduje się poniżej poziomu terenu. Pod wpływem działania wód podziemnych tworzą się twardsze jądra piaskowca, otoczone miększym piaskowcem. W tej fazie kluczowy wpływ miały epoki lodowcowe, podczas których dochodziło do zamarzania wypełnionych wodą szczelin.
Następna to faza początkowa, charakteryzująca się wypiętrzeniem tektonicznym i erozją. Efektem jest płaska rolnicza kraina Płyty Czeskiej z piaskowcowymi wąwozami. Trzecia faza to faza dojrzała, która następuje po zakończeniu wypiętrzenia tektonicznego. W tej fazie dochodzi do różnych typów wietrzenia, powstawania skorup ochronnych i odłupywania się łusek eksfoliacyjnych, które kopiują krawędzie ścian skalnych i mogą osiągać grubość do 1 metra. Ostatnia faza to faza starzenia, w której dochodzi do destrukcji formacji skalnych, a na brzegach piaskowcowych płyt odsłaniają się nowe. Destrukcja jest najczęściej spowodowana ruchami masowymi, osuwaniem się bloków skalnych i ostatecznie rozpadaniem miast skalnych. Na miasto skalne można zatem patrzeć jak na mozaikę powierzchni o różnym wieku. To miasto skalne, podobnie jak inne w regionie, rozwijało się przez 18–20 milionów lat.
Historia ochrony Rezerwat przyrody Hruboskalsko został ustanowiony rozporządzeniem Administracji Obszaru Chronionego Krajobrazu Český ráj z dnia 22 kwietnia 1998.
Geomorfologia i geologia Hruboskalsko należy do Vyskeřskiej vrchoviny, która jest częścią Turnovskiej pahorkatiny. Wszystko to wchodzi w skład Płyty Północnoczeskiej. Formacja Hruboskalska jest tektonicznym kręgiem, ograniczonym Libuňským zlomem oraz uskokami w dolinach rzek Jordánka i Žehrovka. Podstawy miasta skalnego powstały w późnym plejstocenie, natomiast mikroformy, takie jak tafone, okna, skalne półki i wnęki, zostały ukształtowane w holocenie. Najbardziej charakterystycznymi masywami są Maják, grupa Kapelníka i Dračí skály. Można tu również zobaczyć wiele jaskiń, skalnych bram i tuneli. Hruboskalsko zbudowane jest ze słabo zlityfikowanych piaskowców kwarcowych. Miąższość piaskowców wynosi 120 metrów, a niektóre odsłonięcia skalne osiągają wysokość do 60 metrów.
Fauna i flora Fauna Występują tu dwa gatunki gadów: padalec zwyczajny i zaskroniec zwyczajny, oraz dwa gatunki płazów: ropucha szara i żaba brunatna. Miasto skalne tworzy korzystne warunki do gniazdowania ptaków. Dotychczas stwierdzono tu 73 gatunków ptaków, z czego 62 gatunki gniazduje. Do najliczniejszych należą pustułka zwyczajna, puszczyk zwyczajny, zięba zwyczajna, rudzik, sójka zwyczajna, szczygieł, sroka zwyczajna, wróbel polny, dzięcioł zielony i dzwoniec zwyczajny. Do chronionych ptaków należą jaskółka dymówka, jerzyk zwyczajny, puchacz zwyczajny, kawka zwyczajna, wrona siwa i muchołówka mała.
Stwierdzono tu 14 gatunków ssaków: borsuk, kret europejski, kuna leśna, kuna domowa, lis rudy, muflon, mysz leśna, nornica ruda, dzik, ryjówka aksamitna, sarna europejska, wiewiórka pospolita, zając szarak i podkowiec mały, który jest tu krytycznie zagrożony. Jego populacja liczy 150–300 osobników. Do najczęściej występujących bezkręgowców w tym obszarze należą: sieciarz jaskiniowy, trzyszcz polny, szczerklina piaskowa, mrówkolew pospolity, kłopotek czarny i tycz cieśla. Rzadko można tu spotkać motyla krasopanię poziomkówkę.
Flora Prawie cały obszar miasta skalnego porośnięty jest lasami (97%). Typowymi zbiorowiskami są reliktowe bory sosnowe, które zachowały się jedynie rozproszone, głównie na szczytach skalnych wież lub masywów. Można tu również znaleźć dąbrowy sosnowe, ale z mniejszym udziałem dębu. Kolejnym typowym zbiorowiskiem miasta skalnego są buczyny kwaśne, które pokrywają wilgotne wąwozy między skałami.
Charakterystycznymi gatunkami runa zielnego są: borówka jagoda, wrzos zwyczajny, borówka brusznica, śmiałek pogięty, orlik pospolity i kosmatka owłosiona W wilgotnych wąwozach często można znaleźć nerecznicę krótkoostną i nerecznicę szerokolistną. Typowe jest również występowanie turzyc i trzciny pospolitej, zwłaszcza wokół małych leśnych stawów. W dolinach przy źródłach strumieni powszechny jest skrzyp olbrzymi. Jednym z chronionych gatunków roślin jest często występujący włosocień delikatny. Najbardziej problematycznym gatunkiem inwazyjnym jest sosna wejmutka, która może zagrażać ekosystemom reliktowych borów. Sadzono tu również inne szybko rosnące drzewa, takie jak dąb czerwony, modrzew europejski i jodła olbrzymia.
Przypisy
Kategoria:Rezerwaty przyrody w Czechach Kategoria:Utwory skalne Czech Kategoria:Powiat Semily