thumb|Armia litewska w Kijowie z soborem Sofijskim w tle, na rysunku z natury Abrahama van Westervelda thumb|Armia litewska w Kijowie z zamkiem w tle, na rysunku z natury Abrahama van Westervelda thumb|Medal wybity w 1651 roku z okazji zdobycia Kijowa przez Janusza Radziwiłła Zdobycie Kijowa – zdobycie Kijowa w sierpniu 1651 roku przez armię litewską dowodzoną przez hetmana polnego litewskiego Janusza Radziwiłła, w czasie powstania Chmielnickiego.
Geneza Wykorzystując udział głównej części wojsk kozackich w wyprawie na zachód (bitwa pod Beresteczkiem) oraz słabość sił pozostałych do obrony Kijowa, książę Janusz Radziwiłł wyruszył na wyprawę. W bitwie pod Łojowem pokonał armię czernihowskiego pułkownika , „spalił i zniszczył” Czarnobyl i ruszył na Kijów. Pułkownicy Anton Żdanowycz i , którzy dowodzili obroną miasta, próbowali zorganizować obronę na brzegach Irpienia w pobliżu Dymera, ale okazało się to nieskuteczne. Kijowskie duchowieństwo, na czele z metropolitą Sylwestrem Kossowem, wezwało pułkowników, by nie walczyli z Radziwiłłem i pozwolili mu wkroczyć do miasta. Duchowni wysłali delegację do Radziwiłła z propozycją pokoju i prośbą o ocalenie Kijowa. W tym czasie w mieście zapanowała już panika, mieszkańcy masowo uciekali z Kijowa, zabierając ze sobą swój dobytek. Z powodu braku sił do oporu i stanowiska duchowieństwa, Żdanowycz i Harkusza wycofali się, nie licząc na pomoc hetmana Bohdana Chmielnickiego, który właśnie przegrał bitwę pod Beresteczkiem.
Zdobycie Kijowa Książę Janusz Radziwiłł wkroczył do Kijowa bez przeszkód 4 sierpnia, triumfalnie przekraczając ruiny Złotej Bramy. Początkowo armia litewska zachowywała się spokojnie, ale w krótkim czasie doszło do grabieży i rabunków. Splądrowano wiele kościołów, klasztorów i majątków mieszczańskich. Według autora : „I przybył Radziwiłł z Litwą do Kijowa i gdziekolwiek usłyszał o skarbach, zabierał je. A metropolita Sylwester Kossów był w Kijowie w tym czasie i dał Radziwiłłowi wiele skarbów. A w ławrze peczerskiej [Radziwiłł] zabierał, co chciał”. Wojska litewskie wyniosły dzwony kościelne, szaty liturgiczne, misy, krzyże i ikony. Po zniszczeniach w całym mieście wybuchły pożary, które osiągnęły apogeum w dniach 5–6 sierpnia. Spłonęły cerkiew św. Mikołaja Dobrego, cerkiew Trzech Świętych Hierarchów, cerkiew św. Eliasza, monaster Objawienia Pańskiego, a cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej Pyrohoszczy na Padole została zniszczona.
W sumie spłonęło ponad 2000 budynków, czyli większość Kijowa. Pożary tłumaczone są próbami maruderów z armii Radziwiłła zatarcia śladów rabunków. Istnieje również wersja, że w niektórych przypadkach inicjatorami podpaleń mogli być kozaccy sabotażyści, którzy chcieli „wykurzyć” Litwinów z miasta i pozbawić ich bazy operacyjnej. Kozacy zaporoscy wielokrotnie uciekali się do podobnej taktyki.
Podczas zdobywania Kijowa Litwinom udało się rozbić oddział pułkownika korsuńskiego w pobliżu przeprawy przez rzekę . Pod koniec sierpnia Janusz Radziwiłł wymaszerował z Kijowa, aby dołączyć do armii koronnej hetmanów polnych koronnych Mikołaja Potockiego i Marcina Kalinowskiego. Połączone armie Rzeczypospolitej Obojga Narodów starły się z wojskami Chmielnickiego w bitwie pod Białą Cerkwią, która zakończyła się bez rozstrzygnięcia i zawarciem ugody.
Sztuka W wojskach Janusza Radziwiłła które zdobyły Kijów, służył holenderski malarz i rysownik Abraham van Westerveld, który pozostawił po sobie szereg cennych rysunków ówczesnych budowli i ruin Kijowa.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kijów Kategoria:Historia Kijowa (I Rzeczpospolita) Kijów