thumb|Sara Rothé, na fragmencie portretu rodzinnego z 1735 roku, namalowanego przez Juriaana Buttnera thumb|Keizersgracht 474 w 2011 roku Sara Ploos van Amstel-Rothé (ochrzczona 16 sierpnia 1699 w Amsterdamie, zm. 9 września 1751 w Halfweg) – kolekcjonerka i kreatorka domków dla lalek, które stały się eksponatami muzealnymi oraz przedmiotem studiów i badań.

Życiorys Była córką Christoffela Rothé (1674–1725) i Sary (van) Ludick (1666–1738). Jej ojciec był z zawodu kasjerem w banku. Mieszkali przy w Amsterdamie. Miała starszą siostrę i młodszego brata, którzy zmarli w młodym wieku. Po ich śmierci Sara pozostała jedynym dzieckiem w domu. W wieku 22 lat wyszła za mąż za bogatego kupca Jacobusa Ploosa van Amstela (ur. 1695, zm. 1760). Małżeństwo zamieszkało przy ulicy Keizersgracht w kamienicy z wozownią (współcześnie numer 474). W lecie małżeństwo spędzało czas w wiejskiej posiadłości Klein Berkenrode w pobliżu Haarlemu, nad rzeką Spaarne. Nie doczekali się potomstwa.

W kwietniu 1743 roku Sara kupiła na aukcji trzy domki dla lalek za ponad 1000 guldenów. Dwa z nich około pięćdziesiąt lat wcześniej wykonała Cornelia van der Gon (ur. Harlem 1644, zm. Amsterdam 1701). Pochodzenie trzeciego domku jest nieznane, choć być może wykonała go poprzednia właścicielka, Rachel van Dantsich. Jeszcze zanim Sara dokonała tego zakupu, to już posiadała znaczną własną kolekcję miniaturowych przedmiotów dla lalek.

Sara Rothé przerobiła trzy dawne domki dla lalek na dwa nowe. W małych notatnikach zapisywała dane dotyczące przedmiotów, które kupowała do ich urządzania. Jeden z notatników znajduje się współcześnie w Muzeum Fransa Halsa, a drugi w Kunstmuseum w Hadze.

Mając 52 lata, 9 września 1751 roku, utonęła w kanale w wyniku nieszczęśliwego wypadku, gdy wiozący ją, jej męża i dwie kuzynki powóz, w drodze z Halfweg do letniej posiadłości Klein Berkenrode wpadł do wody razem ze spłoszonymi końmi. Jej męża i kuzynki udało się uratować. Ze względu na korpulentną budowę ciała ratownikom nie udało się wydostać jej na czas z powozu.

Domki dla lalek thumb|Dom dla lalek Sary Rothé – widok ogólny, muzeum w Haarlemie Siedemnasto- i osiemnastowieczne domki dla lalek stanowią rzadkość. W Holandii zachowało się zaledwie pięć obiektów tego typu; trzy z XVII wieku i dwa z XVIII wieku. Nie były one przeznaczone do zabawy dla dzieci. Ich właścicielkami były dorosłe kobiety. Urządzanie domków dla lalek było kosztownym hobby, na które było stać tylko najzamożniejsze Holenderki. Holenderskie domki dla lalek służyły też jako gabloty do eksponowania nadzwyczajnych przedmiotów, nadając im w związku z tym cechy gabinetu osobliwości. Od innych, powstałych gdzie indziej, zarówno wcześniejszych, jak i późniejszych domków dla lalek, różniły się znacząco pod kątem materiałów, postaci i ceny. Raczej zawierały oryginalnie wykonane przedmioty, a nie kopie czy repliki, często zrobione z tych samych materiałów, co ich pełnowymiarowe odpowiedniki, a w niektórych przypadkach wyprodukowane przez tych samych rzemieślników. Koszyczki były wyplatane z trzciny, jedwab czy len były prawdziwymi tkaninami, a książeczki były składane z powycinanych, złożonych fragmentów druku lub zawierały kartki z ręcznie pisanym, czytelnym tekstem.

Bogato urządzone domki dla lalek Sary Rothé stanowią źródło wiedzy o codziennym życiu bogatej klasy wyższej w XVIII wieku, o wnętrzach domów i o gospodarstwie domowym. Nadal zachowały się w nich delikatne tkaniny, obrazy, srebrne naczynia i porcelana, które zostały wykorzystane do dekoracji. Pomimo upływu czasu są w dobrym stanie, co pozwala przypuszczać, że nigdy nie były używane przez dzieci jako zabawka.

Domek dla lalek z Kunstmuseum w Hadze Ten domek dla lalek Sara Rothé wykonała jako pierwszy około 1744 roku. Domek mieści się w kabinecie z fornirem z drewna orzechowego, który ma 255 cm wysokości, 210 cm szerokości i 73,5 cm głębokości. Umieszczanie domków dla lalek w specjalnych szafach, podobnych do tych służących do przechowywania pościeli, było charakterystyczne dla holenderskich domków dla lalek, czym różniły się od egzemplarzy niemieckich, stąd też w języku polskim są określane mianem domków kredensowych.

Podobnie jak późniejszy domek dla lalek, charakteryzuje się dużą zgodnością w proporcjach i materiałach z rzeczywistością, dostarczając informacji o pomieszczeniach w bogatych niderlandzkich domach z tego okresu. W notatniku dotyczącym tego domku dla lalek Rothé odnotowała zamówienia i zlecenia dla artystów malarzy, fabrykantów mebli i innych rzemieślników wraz z kwotami, które zapłaciła.

Obecnie jest eksponowany w Kunstmuseum Den Haag.

Domek dla lalek z Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie thumb|Pokój matczyny (w XVII i XVIII wieku w wielu zamożnych domach był specjalny pokój dla matki i niemowlęcia, tu odbywał się poród i matka z dzieckiem spędzała pierwsze 6 do 8 tygodni po porodzie) thumb|left|Pokój van Ludemana Dom dla lalek Sary Rothé, będący eksponatem w Muzeum Fransa Halsa w Haarlemie, pochodzi z około 1745 roku. Najprawdopodobniej Sara nie tylko umeblowała go, ale także sama wykonała prace związane z szyciem i haftowaniem.

W szafce z lakierowanego drewna, o wysokości 227,5 cm, szerokości 173 cm i głębokości 72,5 cm, o fasadzie typowego domu przy amsterdamskim kanale wodnym, znajduje się 12 pokoi, dokładnie urządzonych zgodnie z ówczesną modą, z meblami wykonanymi z różnych materiałów w skali 1:10. Licząc od góry do dołu tymi pomieszczeniami są: pokój dla dziecka z bedstede; pokój do krochmalenia, suszenia i składania prania; spiżarnia, którą w XIX wieku przemieniono na sypialnię; pokój do przyjmowania gości i wspólnego muzykowania; klatka schodowa; pokój dla matki z łożem z baldachimem; salon, czyli najbardziej bogato urządzony ze wszystkich pokoi; hol; „gabinet lekarski” albo „pokój van Ludemana”, nazwany nazwiskiem słynnego astrologa i szarlatana Johanna Christophorusa Ludemana (1683–1757), w którym znajdują się apteczne butelki, słoiki z wysuszonymi owadami i miniaturowe prawdziwe książki; robocza kuchnia; wejście dla domowników, służby i dostawców; jadalnia z nakrytym stołem i ukrytą z tyłu toaletą.

Umeblowanie liczy prawie 1000 miniaturowych przedmiotów, odtworzonych tak realistycznie, jak tylko było to możliwe. Miniaturowe meble, obrazy i srebrne przedmioty zostały zrobione na zamówienie przez wykwalifikowanych rzemieślników, którzy produkowali takie same przedmioty do użytkowania przez ludzi.

Po zamknięciu drzwiczek szafka nie zdradzała, że w środku mieści się w niej domek dla lalek. Drzwi do domku dla lalek zamykano, gdy w domu nie było gości, którzy przyszli, by go podziwiać.

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1699 Kategoria:Zmarli w 1751