Strefa ograniczonego ruchu (SOR) – obszar miasta, w którym ruch pojazdów jest zakazany albo ograniczony do określonych kategorii użytkowników, pojazdów, godzin lub celów przejazdu. Strefy tego typu są stosowane przede wszystkim w centrach miast, na obszarach zabytkowych oraz w miejscach o dużym natężeniu ruchu pieszego.
Zasady wjazdu do strefy ograniczonego ruchu mogą zależeć m.in. od posiadania zezwolenia lub identyfikatora, miejsca zamieszkania, dojazdu do posesji, prowadzenia dostaw, wykonywania usług komunalnych albo statusu pojazdu uprzywilejowanego. W polskiej praktyce lokalnej spotykany jest skrót SOR, używany m.in. w komunikatach miejskich Krakowa.
Komisja Europejska zalicza strefy ograniczonego ruchu do szerszej grupy miejskich regulacji dostępu pojazdów, określanych jako urban vehicle access regulations (UVAR).
Charakterystyka Strefa ograniczonego ruchu ogranicza możliwość wjazdu lub przejazdu przez wybrany obszar, ale nie musi opierać się na kryteriach emisyjnych. Różni ją to od strefy czystego transportu, której zasady dotyczą przede wszystkim emisji zanieczyszczeń przez pojazdy. W wytycznych projektu ReVeAL wskazano, że strefa niskiej emisji ma przede wszystkim wykluczać pojazdy najbardziej emisyjne, natomiast strefa ograniczonego ruchu ogranicza dostęp do niezbędnych podróży zmotoryzowanych lub zmniejsza ruch wewnątrz strefy.
Ograniczenia mogą obowiązywać stale, sezonowo albo w określonych godzinach. Wyjątki od zakazu wjazdu są ustalane lokalnie. Mogą obejmować m.in. mieszkańców, pojazdy dojeżdżające do posesji lub garaży, pojazdy zaopatrzenia, służby miejskie, pojazdy uprzywilejowane, taksówki, rowery albo pojazdy posiadające zezwolenie.
W literaturze dotyczącej miejskich regulacji dostępu pojazdów wskazuje się, że rozwiązania tego typu mogą przyjmować formę interwencji przestrzennych, instrumentów cenowych albo regulacji administracyjnych.
Zasady dostępu i kontrola Dostęp do strefy ograniczonego ruchu może być kontrolowany przez oznakowanie, zezwolenia, identyfikatory, kontrolę manualną albo systemy elektroniczne. W wytycznych ReVeAL wskazano, że w takich strefach pojazd może wjechać po uzyskaniu pozwolenia lub wyjątku, np. w formie identyfikatora, transpondera albo wpisu do bazy pojazdów uprawnionych.
W Polsce do oznaczania takich ograniczeń wykorzystywany jest m.in. znak B-1 „zakaz ruchu w obu kierunkach” z tabliczkami określającymi wyjątki. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie znaków i sygnałów drogowych znak B-1 oznacza zakaz ruchu na drodze pojazdów, kolumn pieszych oraz jeźdźców i poganiaczy, a tabliczka „Nie dotyczy” wskazuje kategorie wyłączone spod zakazu.
Przykłady na świecie
Włochy We Włoszech powszechnie stosowaną formą ograniczania ruchu w centrach miast są strefy zona a traffico limitato (ZTL). W artykule dotyczącym wpływu stref ograniczonego ruchu na lokalną aktywność gospodarczą Lucia Biggiero wskazywała, że takie obszary są wprowadzane w wielu historycznych centrach miast, a dostęp do nich jest zwykle ograniczony do określonych kategorii pojazdów, m.in. autobusów, pojazdów służb, karetek i mieszkańców.
Włoskie Ministerstwo Infrastruktury i Transportu publikuje wykazy gmin upoważnionych do elektronicznej kontroli dostępu do stref ZTL.
Francja Pierwsza francuska strefa ograniczonego ruchu powstała w roku 2012 w Nantes.
W Paryżu 5 listopada 2024 roku wprowadzono strefę zone à trafic limité w centrum miasta. Obejmuje ona Paris Centre, czyli 1., 2., 3. i 4. dzielnicę, z wyłączeniami określonymi przez władze miasta. W strefie dozwolony jest ruch docelowy, natomiast zakazany jest przejazd tranzytowy przez jej obszar.
Polska
Kraków W Krakowie funkcjonują dwie strefy ograniczonego ruchu: na Starym Mieście oraz na Kazimierzu. Wjazd do tych obszarów jest co do zasady zabroniony, a wyjątki dotyczą m.in. mieszkańców, dojazdu do posesji, zaopatrzenia, taksówek, rowerów, hulajnóg oraz służb miejskich i specjalnych.
Zarząd Dróg Miasta Krakowa prowadzi procedurę wydawania zezwoleń na wjazd do stref ograniczonego ruchu. Krakowska praktyka była także przedmiotem opracowania w czasopiśmie „Transport Miejski i Regionalny”, dotyczącego monitoringu strefy ograniczonego ruchu i wydzielonych pasów autobusowych.
Warszawa W Warszawie przykładem obszaru wyłączonego z ruchu jest Trakt Królewski. Zarząd Dróg Miejskich wydaje identyfikator TK, który pozwala poruszać się po obszarze Traktu Królewskiego oznakowanym znakiem B-1. Warszawski serwis miejski 19115 opisuje również strefy na Starym Mieście, Nowym Mieście i Placu Zamkowym jako obszary objęte zakazem ruchu i ograniczeniami postoju.
Gdańsk W Gdańsku na Głównym Mieście funkcjonuje Strefa Ograniczonej Dostępności. W 2025 roku miasto informowało o jej sezonowym rozszerzeniu na okres wakacyjny. Do poruszania się i parkowania w strefie uprawnieni byli kierowcy posiadający identyfikator IGM wydawany przez Gdański Zarząd Dróg i Zieleni.
Zobacz też strefa czystego transportu strefa piesza strefa ruchu strefa zamieszkania uspokojenie ruchu
Przypisy
Kategoria:Prawo o ruchu drogowym Kategoria:Uspokojenie ruchu