Gospodarka cyfrowa – część gospodarki oparta na wykorzystaniu technologii cyfrowych i danych. Obejmuje działalność gospodarczą, społeczną i instytucjonalną, która jest prowadzona lub przekształcana z użyciem internetu, systemów informatycznych i innych technologii cyfrowych.

Rozwój gospodarki cyfrowej jest związany z upowszechnieniem technologii umożliwiających gromadzenie, przesyłanie, przetwarzanie i wykorzystywanie danych. Należą do nich m.in. internet, urządzenia połączone z siecią, chmura obliczeniowa oraz sztuczna inteligencja. Technologie te są wykorzystywane w działalności przedsiębiorstw, instytucji publicznych i użytkowników.

Do zjawisk często wiązanych z gospodarką cyfrową należą datafikacja, czyli przekształcanie różnych działań i procesów w dane, oraz platformizacja, rozumiana jako wzrost znaczenia platform cyfrowych w organizowaniu wymiany, komunikacji i pracy.

Gospodarka cyfrowa wpływa m.in. na funkcjonowanie rynków, przedsiębiorstw, pracy, konsumpcji i przepływów międzynarodowych. Jej rozwój wiąże się także z problemami dotyczącymi koncentracji rynkowej, zależności od infrastruktury cyfrowej, automatyzacji pracy, nierówności kompetencyjnych i regulacji danych. Gospodarka cyfrowa nie ogranicza się do sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych ani do handlu elektronicznego. Obejmuje szersze przemiany gospodarcze związane z wykorzystaniem danych, algorytmów, sieci cyfrowych i platform internetowych.

Geneza pojęcia Pojęcie gospodarki cyfrowej wykształciło się na gruncie wcześniejszych koncepcji gospodarki wiedzy, gospodarki informacyjnej, gospodarki sieciowej i gospodarki internetowej. Koncepcje te podkreślały rosnące znaczenie informacji, wiedzy oraz technologii komunikacyjnych w procesach gospodarczych.

Termin „gospodarka cyfrowa” został spopularyzowany przez Dona Tapscotta w książce The Digital Economy: Rethinking Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence z 1995 roku. W latach 90. XX wieku był początkowo wiązany przede wszystkim z rozwojem internetu, handlu elektronicznego i cyfryzacji informacji. Późniejsze ujęcia rozszerzyły zakres tego pojęcia. OECD wskazywała m.in. na znaczenie danych, aktywów niematerialnych i platform cyfrowych. Międzynarodowy Fundusz Walutowy odnosił cyfryzację do produkcji, konsumpcji, inwestycji, finansów i przepływów transgranicznych. UNCTAD akcentował rolę automatyzacji, robotyzacji, chmury obliczeniowej, big data i sztucznej inteligencji.

Definicje Gospodarka cyfrowa jest definiowana w różnym zakresie. W ujęciu wąskim obejmuje sektor technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym produkcję sprzętu i oprogramowania, telekomunikację, przetwarzanie danych, hosting oraz usługi cyfrowe. W ujęciu szerszym odnosi się do działalności gospodarczej zależnej od technologii cyfrowych. Najszersze definicje obejmują procesy gospodarcze przekształcane przez dane, sieci cyfrowe, algorytmy i infrastrukturę cyfrową.

W tym znaczeniu gospodarka cyfrowa nie stanowi odrębnego sektora, lecz obejmuje zmiany zachodzące w wielu dziedzinach gospodarki i życia publicznego, m.in. w przemyśle, usługach, finansach, handlu, administracji, edukacji, ochronie zdrowia, transporcie i kulturze. Sektor ICT tworzy jej zaplecze technologiczne, natomiast jej skutki wykraczają poza samą branżę cyfrową.

Główne mechanizmy Gospodarka cyfrowa jest często opisywana przez trzy powiązane procesy: datafikację, algorytmizację i platformizację.

Datafikacja polega na przekształcaniu działań, relacji i procesów w dane cyfrowe, które mogą być gromadzone i analizowane. Dane są następnie wykorzystywane m.in. do planowania, prognozowania, personalizacji i automatyzacji.

Algorytmizacja oznacza wykorzystanie algorytmów do analizy danych oraz wspierania lub automatyzowania decyzji. Obejmuje m.in. klasyfikowanie, rekomendowanie, przewidywanie i optymalizację procesów gospodarczych.

Platformizacja odnosi się do wzrostu znaczenia platform cyfrowych, które pośredniczą w relacjach między różnymi grupami użytkowników, np. konsumentami, przedsiębiorstwami, pracownikami i dostawcami usług. Platformy wykorzystują dane, algorytmy i efekty sieciowe do organizowania wymiany i dostępu do rynków.

Procesy te wzajemnie się uzupełniają: datafikacja dostarcza danych, algorytmizacja umożliwia ich wykorzystanie, a platformizacja organizuje relacje i transakcje w środowisku cyfrowym.

Znaczenie Gospodarka cyfrowa wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw, rynków, pracy, konsumpcji, administracji publicznej i współpracy międzynarodowej. Jej rozwój wiąże się z powstawaniem nowych produktów, usług i modeli działalności, a także ze zmianami w organizacji procesów gospodarczych.

W literaturze wskazuje się również na związane z nią wyzwania, m.in. koncentrację rynku, zależność od dostawców technologii i platform cyfrowych, ochronę prywatności, nierówności w dostępie do technologii i kompetencji oraz potrzebę dostosowania regulacji publicznych.

Cechy gospodarki cyfrowej Do cech gospodarki cyfrowej zalicza się m.in. znaczenie danych i aktywów niematerialnych, niskie koszty kopiowania dóbr cyfrowych, efekty sieciowe, automatyzację procesów, personalizację produktów i usług oraz rozwój platform cyfrowych. Wiąże się ona także z szerokim wykorzystaniem infrastruktury, usług i technologii cyfrowych przez przedsiębiorstwa, instytucje publiczne i konsumentów.

Charakterystycznym zjawiskiem jest łączenie produktów fizycznych z oprogramowaniem, danymi i komunikacją sieciową. Dotyczy to m.in. samochodów połączonych z internetem, inteligentnych urządzeń domowych, systemów przemysłowych i aplikacji zdrowotnych. W takich przypadkach produkt może jednocześnie pełnić funkcje towaru, usługi cyfrowej i źródła danych.

Gospodarka cyfrowa sprzyja szybkiemu zwiększaniu skali działalności. Wytworzenie oprogramowania lub platformy cyfrowej może być kosztowne, jednak ich udostępnianie kolejnym użytkownikom wiąże się zwykle z niewielkim dodatkowym kosztem. W połączeniu z efektami sieciowymi sprzyja to rozwojowi modeli platformowych.

Wpływ na rynki i przedsiębiorstwa Gospodarka cyfrowa wpływa na funkcjonowanie rynków, m.in. przez obniżenie kosztów wyszukiwania informacji, porównywania ofert, dopasowywania podaży do popytu i zawierania transakcji. Może też prowadzić do powstawania nowych barier wejścia, związanych np. z zależnością od platform, kosztami zmiany dostawcy, standardami technicznymi, interoperacyjnością oraz dostępem do danych i klientów.

W przedsiębiorstwach cyfryzacja obejmuje nie tylko wdrażanie technologii informatycznych, lecz także zmiany modeli biznesowych, procesów organizacyjnych, zarządzania, relacji z klientami i organizacji pracy. Wiąże się również z rosnącym znaczeniem kompetencji w zakresie przetwarzania danych, integracji systemów, cyberbezpieczeństwa oraz dostosowania do regulacji dotyczących danych i sztucznej inteligencji.

Wpływ na pracę i konsumpcję Gospodarka cyfrowa wpływa na rynek pracy poprzez automatyzację, rozwój pracy platformowej oraz gromadzenie danych o wykonywanych zadaniach. Automatyzacja obejmuje zarówno czynności fizyczne, jak i poznawcze. Platformy cyfrowe pośredniczą w świadczeniu pracy i usług, natomiast analiza danych może być wykorzystywana do monitorowania aktywności, organizowania zadań i wspierania decyzji kadrowych.

Zmiany dotyczą także konsumpcji. Upowszechniają się dobra cyfrowe, usługi subskrypcyjne, platformy zakupowe, płatności elektroniczne, systemy rekomendacyjne i produkty połączone z siecią. Dane wytwarzane przez użytkowników są wykorzystywane m.in. do personalizacji ofert, ustalania cen i projektowania usług.

Państwo i regulacje Rozwój gospodarki cyfrowej wiąże się ze wzrostem znaczenia regulacji publicznych. Państwo uczestniczy w tworzeniu infrastruktury cyfrowej, wspieraniu kompetencji cyfrowych, zapewnianiu cyberbezpieczeństwa, ochronie danych i regulowaniu konkurencji. Obejmuje to również zasady wykorzystywania sztucznej inteligencji.

Regulacje dotyczą m.in. przepływu i przenoszalności danych, standardów technicznych, przejrzystości algorytmów, odpowiedzialności platform cyfrowych oraz cyberbezpieczeństwa. Wpływają one na funkcjonowanie rynków krajowych, a także na handel międzynarodowy i współpracę gospodarczą.

Gospodarka cyfrowa a globalizacja Rozwój gospodarki cyfrowej wiąże się ze wzrostem znaczenia transgranicznych przepływów danych, usług cyfrowych, pracy zdalnej, oprogramowania oraz infrastruktury chmurowej. Istotne znaczenie mają przy tym standardy techniczne, interoperacyjność systemów, regulacje dotyczące danych i cyberbezpieczeństwa oraz dostęp do infrastruktury cyfrowej.

W literaturze stosuje się także pojęcie dystansu cyfrowego, odnoszące się do różnic między państwami lub podmiotami gospodarczymi w zakresie infrastruktury cyfrowej, kompetencji, regulacji i wykorzystania technologii. Różnice te mogą utrudniać współpracę gospodarczą oraz wzmacniać zależność od zewnętrznych dostawców technologii i platform cyfrowych.

Pomiar gospodarki cyfrowej Pomiar gospodarki cyfrowej utrudnia ujmowanie w statystykach m.in. danych, usług cyfrowych, aktywów niematerialnych, oprogramowania, własności intelektualnej oraz transgranicznych przepływów cyfrowych. Tradycyjne wskaźniki produkcji, handlu i produktywności nie zawsze odzwierciedlają również wartość usług nieodpłatnych, finansowanych pośrednio, ani zmiany jakości i zakresu produktów cyfrowych.

Z tego powodu do analizy gospodarki cyfrowej wykorzystuje się zarówno wskaźniki makroekonomiczne, jak i dane dotyczące infrastruktury ICT, dostępu do internetu, handlu elektronicznego, kompetencji cyfrowych, cyfryzacji administracji, wykorzystania chmury obliczeniowej, sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa.

Przypisy

Kategoria:Technologia cyfrowa Kategoria:Gospodarka