Ambona w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie – barokowa ambona bogato zdobiona intrasjami, rzeźbami i malowodłami, usytuowana przy trzecim z południowych filarów nawy świątyni (obecnie bazylika mniejsza), wykonana w 1659, zniszczona wraz ze zburzeniem kościoła w 1945 roku.
Historia lewo|mały|Usytuowanie ambony na tle świątyni mały|Ambona królewiecka, podobna do braniewskiej Ambona została ufundowana przez urzędnika Starego Miasta Braniewa Laurentiusa Maaßa, o czym informował napis na belce: „L : M : S : Anno 1659”, czyli Laurentius Maaß Senator i rok wykonania. Fundator zmarł pod koniec 1858 roku, więc mógł ją ufundować u kresu życia bądź zapisem testamentalnym. Umieszczona została przy trzecim filarze lewej strony nawy, przy ołtarzu Świętego KrzyżaStanisław Achremczyk Braniewo. Warmińska metropolia, Braniewo 2025, s. 63. Wykonana została przez warsztat elbląski lub gdański. Był to najstarszy znany przykład manierystycznej ambony kościelnej na Warmii. Wykonanie ambony odznaczało się wysokim poziomem artystycznymFranz Buchholz Führer durch die St. Katharinenkirche zu Braunsberg – Braniewo 1940, s. 25–28. Obiekt odznaczał się bogatą dekoracją rzeźbiarską i malarską, obejmującą maski, putta oraz intarsje. Architekturę rozdzielało osiem korynckich kolumienek na osiem pól. W poszczególnych kwaterach znajdowały się wizerunki Chrystusa Zbawiciela oraz czterech Ewangelistów, natomiast na stopniach przedstawiono czterech łacińskich Ojców Kościoła. Drzwiczki do ambony zdobił kunsztowny obraz olejny ukazujący biblijną Drabinę Jakubową, ujęty pomiędzy dwiema korynckimi kolumienkami ozdobionymi festonami. Na zaplecku znajdował się obraz z przedstawieniem Najświętszej Marii Panny w towarzystwie dwóch Świętych: Piotra i Pawła. Nad całością wznosił się bogato dekorowany baldachim wsparty na konsolach, ozdobiony figurami aniołów, narzędziami Męki Pańskiej oraz sceną koronacji św. Jana Chrzciciela. Ponad drzwiczkami, na bramce, znajdowały się rzeźby dwóch półleżących aniołów oraz świętych Piotra i Pawła, a w zwieńczeniu umieszczona była figura Marii Królowej Niebios. Postać św. Pawła z długą brodą i wyrazistym licem przedstawiono w sposób dynamiczny, natomiast św. Piotr, na zasadzie kontrastu, został ukazany w sposób stonowany i statycznyPiotr Gursztyn Braniewska fara Świętej Katarzyny (zarys historyczny). Rozdział IV – Zniszczone i zaginione wyposażenie kościołaAdolf Boetticher, Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen. Heft 4, Die Bau- und Kunstdenkmäler in Ermland, Königsberg 1894, s. 52, 54.
Widocznym mankamentem spójności i harmonijności całej kompozycji były zbyt duże figury aniołów, które zaburzały proporcje względem pozostałych rzeźb. Mimo bardzo starannie dopracowanych twarzy poszczególnych postaci, grupa rzeźbiarska umieszczona na bramce nie tworzyła w pełni harmonijnej całości.
Wykonana w podobnym czasie, bo w 1648 roku, ambona przedstawiająca bardzo zbieżne cechy architektoniczne znajdowała się w w KrólewcuGeorg Dehio Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler,.: Deutschordensland Preussen, Deutscher Kunstverlag, 1952, s. 173.
Lorenz Maaß tuż przed śmiercią ufundował również wraz z żoną Katarzyną (córką burmistrza Szymona Wichmanna) w kościele farnym św. Katarzyny w Braniewie obraz św. Jakuba do ołtarza pod tym samym wezwaniem oraz ścienne tabernakulum przeznaczone do prezbiterium. Po śmierci Lorenz Maaß został pochowany w tym kościele, jego płyta nagrobna znajdowała się w okolicy drzwi pod wieżą dzwonniczą kościołaGrzegorz Świderski Płyty nagrobne z kościoła pw. św. Katarzyny w Braniewie, Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski, R. 7 (2015), s. 65–66..
Przypisy
Kategoria:Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie Kategoria:Sztuka średniowiecza Kategoria:Ambona (architektura) Kategoria:Architektura gotyku w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Architektura manierystyczna w Polsce