Busyfikacja (, busyfikacija) – neologizm określający kontrowersyjną metodę przymusowego poboru do Sił Zbrojnych Ukrainy podczas inwazji rosyjskiej, polegającą na zatrzymywaniu mężczyzn w wieku poborowym przez funkcjonariuszy i odwożeniu ich busem do centrów rekrutacji. W razie stawiania przez zatrzymanego oporu interwencje mają często brutalny przebieg.
Geneza słowa Neologizm pochodzi od nazwy bus, która w języku ukraińskim, tak samo jak w języku polskim, jest potocznym określeniem mikrobusu, z sufiksem -ifikacja od łacińskiego facio (robię).
Busyfikacja została słowem roku 2024 słownika neologizmów i slangu współczesnego języka ukraińskiego .
Tło 24 lutego 2022 rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę. W początkowej fazie wojny, na fali patriotyzmu, do centrów rekrutacji na ochotnika zgłosiło się setki tysięcy Ukraińców, co pomogło odeprzeć pierwsze ataki Rosjan. Jednak w miarę trwania wojny entuzjazm ten osłabł i pracownikom komisji poborowych coraz trudniej było znaleźć osoby chętne do wstąpienia do wojska.
W 2026 Ukraina mobilizowała 17–24 tysięcy osób miesięcznie, co nie wystarczało, aby prowadzić rotację żołnierzy i zastępować straty. W tym okresie Rosja mobilizowała 30 tysięcy osób miesięcznie. Liczba żołnierzy wielu jednostek frontowych ukraińskiej armii oscylowała wówczas wokół 30% planowanego stanu osobowego.
Na niekorzyść zdolności mobilizacyjnych Ukrainy wpływają również problemy demograficzne, spowodowane ofiarami wojny, wyjazdami obywateli za granicę lub pozostaniu na terytoriach okupowanych przez agresora (według szacunków ok. 800 tys. mężczyzn w wieku poborowym przebywa na Zachodzie, a kolejnych ok. 570 tys. na terytoriach kontrolowanych przez Rosję) i niską dzietnością.
Sytuację potęguję nieufność Ukraińców do nieprzejrzystego systemu mobilizacyjnego. Zaufanie do Terytorialnych Centrów Rekrutacji podważyły skandale związane z ich pracownikami. Ujawniono, że za łapówkę można było uzyskać fałszywe orzeczenie lekarskie o niezdolności do służby lub zezwolenie na wyjazd za granicę. Afery dotyczyły także znęcenia się nad poborowymi. Ujawniono również osoby związane z władzą, które fikcyjnie były zatrudniane w zawodach dających odroczenie od służby wojskowej. Wśród części ukraińskiego społeczeństwa utrzymuje się przeświadczenie, że ciężar wojny ponoszą uboższe i nieuprzywilejowane warstwy społeczne, natomiast osoby zamożne i związane z władzą mogą ominąć system mobilizacyjny. 11 sierpnia 2023 prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski odwołał wszystkich szefów Terytorialnych Centrów Rekrutacji.
W 2026 współczynnik mężczyzn poszukiwanych za niestawiennictwo do poboru, których udało się zmobilizować, wynosił 13% (licząc tylko osoby przebywające na terenie Ukrainy).
Historia Na początku wojny mobilizowano za pomocą wezwań rozdawanych w miejscach publicznych. Pojawiły się wówczas pierwsze nagrania ujawniające busyfikację mężczyzn.
Od 18 maja do 16 lipca 2024 trwała obowiązkowa procedura aktualizacji danych meldunkowych dla mężczyzn w wieku poborowym. W założeniu miała ona umożliwić wysyłanie wezwań pocztą i zakończyć zatrzymywanie ludzi na ulicy. Obowiązek nie został jednak dopełniony przez wszystkie osoby nim objęte.
W grudniu 2024 poseł do Rady Najwyższej Ukrainy (prezydencka partia Sługa Narodu), będący wiceprzewodniczącym Komisji Bezpieczeństwa Narodowego, Obrony i Wywiadu, poinformował, że komisja wielokrotnie wzywała przedstawicieli Ministerstwa Obrony w sprawie busyfikacji.
Mychajło Fedorow, minister obrony od stycznia do lipca 2026, prowadził pracę nad reformą systemu mobilizacyjnego, mającą m.in. rozwiązać problem busyfikacji. Projekt nie został jednak dokończony przed jego dymisją.
Busyfikacja rodzi agresje obywateli przeciwko funkcjonariuszom Terytorialnych Centrów Rekrutacji. W 2024 odnotowano ok. 100 napadów na funkcjonariuszy Terytorialnych Centrów Rekrutacji, 2025 miało ich miejsce 341, a od 1 stycznia do połowy lipca 2026 ponad 600. 8 lipca 2026 we Lwowie tłum zaatakował funkcjonariuszy Terytorialnego Centrum Rekrutacji dokonujących busyfikacji 30-letniego mężczyzny, a następnie przewrócił pojazd.
Następstwa Busyfikacja obniża zaufanie obywateli do instytucji państwowych, w tym do sił zbrojnych. Eksperci zauważają, że poborowi siłowo zmobilizowani, posiadają niskie morale i przygotowanie, co negatywnie wpływa na ogólną kondycję sił zbrojnych.
Opinie Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy skrytykował ten proceder oraz stwierdził, że Terytorialne Centra Rekrutacji dysponują wystarczającymi narzędziami do przeprowadzenia mobilizacji bez stosowania busyfikacji.
Według oficera 125. Brygady Operacji Specjalnych Andrija Dutkewycza busyfikacji na Ukrainie można było uniknąć, gdyby wszyscy poborowi przestrzegali prawa i terminowo aktualizowali swoje dane meldunkowe.
W opinii szefa Kancelarii Prezydenta Ukrainy Mychajło Podolaka przypadki mobilizacji za pomocą busyfikacji są nieproporcjonalne niskie w porównaniu do innych metod poboru, a nagłaśnianie busyfikacji w mediach jest wykorzystywane propagandowo przez Rosję.
Przewodniczący Rady Rezerwistów Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy broniąc procederu stwierdził, że busyfikowani są zazwyczaj mężczyźni nielegalnie uchylający się od mobilizacji, a kontrowersje na ten temat są promowane przez polityków, w celu zwiększenia własnej popularności.
Analityk wojskowy krytykujący busyfikacje, stwierdził Gdy potrzebnych jest kolejnych pięć tysięcy ludzi, zaczynają ich po prostu wyłapywać. Jeśli ktoś odmawia, często dochodzi do bójek.
Przypisy
Kategoria:Aktualne Kategoria:Inwazja Rosji na Ukrainę Kategoria:Siły Zbrojne Ukrainy Kategoria:Mobilizacja Kategoria:Neologizmy Kategoria:Memy internetowe związane z rosyjską inwazją na Ukrainę