Mammut (wg. oznaczeń stosowanych w Luftwaffe FuMG 41/42 Mammut, w Kriegsmarine FuMO 51/52 Seetakt) – niemiecki radar wczesnego ostrzegania dalekiego zasięgu opracowany podczas II wojny światowej. Jeden z pierwszych radarów wykorzystujących antenę fazowaną.
Historia Konstrukcja została opracowana przez przedsiębiorstwo GEMA w 1941 r. jako jedno z rozwinięć rodziny radarów metrowych Freya i . Mammut pracował w paśmie 120–135 MHz (długość fali 2,2–2,5 m). Stanowił element tendencji do budowy wielkogabarytowych radarów metrowych, wynikającej z ograniczeń niemieckiej techniki radarowej oraz braku operacyjnych radarów centymetrowych opartych na magnetronie.
Radar Mammut był używany zarówno przez Luftwaffe, gdzie nosił oznaczenie FuMG 41/42, jak i przez Kriegsmarine jako FuMO 51/52 Seetakt. Instalowano go na specjalnych żelbetowych stanowiskach typu V143, mieszczących urządzenia radarowe, agregaty prądotwórcze oraz pomieszczenia obsługi. Zakłady GEMA wyprodukowały ok. 20 egzemplarzy radaru.
Zastosowanie thumb|left|Fundamenty przygotowane pod radar Mammut na przylądku , koło Fécamp w Normandii Mammut był elementem zintegrowanego systemu obrony przeciwlotniczej. Po wykryciu celu przez radar dalekiego zasięgu jego śledzenie przejmowały radary Freya, a następnie Würzburg-Riese, dostarczające danych do kierowania ogniem artylerii przeciwlotniczej. W związku z nieruchomą anteną radar obserwował dwa sektory po obu stronach anteny, pozostając niewidzący w sektorach bocznych o szerokości około 60°. Radary Mammut, w parze z radarami Wassermann, zostały zainstalowane przez Luftwaffe na wybrzeżu okupowanej Europy w celu wykrywania aktywności alianckiego lotnictwa.
Alianci podjęli szereg działań mających na celu zakłócenie funkcjonowania radarów Mammut. Wykorzystywano w tym celu samoloty Boulton Paul Defiant wyposażone w urządzenia zakłócające Mandrel, które miały powodować wyłączenie działających w tym samym zakresie częstotliwości radarów Freya, Mammut i Wassermann. Z racji konstrukcji modułowej uszkodzone elementy anteny radaru można było łatwo i szybko wymieniać. W trakcie ataków zaobserwowano, że połączenia kablowe pomiędzy poszczególnymi sekcjami radaru nie są w żaden sposób osłonięte i można je uszkodzić poprzez ostrzał z broni pokładowej. Ich naprawa wiązała się z uciążliwym i długotrwałym procesem kalibracji radaru. W dniach poprzedzających lądowanie w Normandii samoloty Royal Air Force w ten sposób wyeliminowały z funkcjonowania siedemdziesiąt sześć spośród dziewięćdziesięciu dwóch stanowisk radarowych, w tym wszystkie Mammuty.
Konstrukcja thumb|left|Schemat anteny radaru Pierwsza wersja radaru miała antenę o wymiarach 10 × 25 m i składała się z czterech zespołów anten. Całość była zamontowana na czterech masztach kratownicowych. W wersji drugiej antena radaru miała postać nieruchomej anteny ścianowej o wymiarach około 11 × 30 m, złożonej z czterech zespołów po 16 dipoli. Dwa górne zespoły tworzyły antenę nadawczą, a dwa dolne odbiorczą. Ze względu na brak możliwości mechanicznego obrotu anteny przeszukiwanie przestrzeni realizowano przez elektroniczne odchylanie wiązki z wykorzystaniem układu przesuwników fazowych, co umożliwiało zmianę kierunku obserwacji w zakresie około ±55° względem osi anteny. Dla zapewnienia obserwacji pełnego horyzontu stosowano co najmniej dwa radary ustawione w różnych kierunkach lub wersję dwustronną („Janus Bifrons”). Radar osiągał zasięg instrumentalny do 200 km, przy dokładności pomiaru odległości około ±300 m i dokładności wyznaczania azymutu około ±0,5°. Mógł również współpracować z urządzeniem Malaja, które umożliwiało wyznaczanie kąta elewacji celu metodą porównania faz sygnałów odbieranych przez górną i dolną część anteny.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Radary obserwacji przestrzeni powietrznej Kategoria:Niemieckie radary wojskowe z okresu II wojny światowej