Pałac Gravisi-Barbabianca w Koprze (, ) – barokowy pałac miejski położony przy ulicy Gallusovej, na południowym obrzeżu placu Brolo w historycznym centrum Kopru. Obecną formę uzyskał w wyniku rozbudowy przeprowadzonej w 1710 roku z inicjatywy Giovanniego Nicolò Gravisiego. Był główną miejską rezydencją rodziny Gravisi, której przedstawiciele nosili tytuł markizów Pietrapelosa. Współcześnie mieści się w nim Szkoła Muzyczna w Koprze.
Pałac jest wpisany do słoweńskiego rejestru nieruchomego dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 250. Należy do najważniejszych zachowanych przykładów barokowej architektury rezydencjonalnej w Koprze.
Położenie Pałac znajduje się w zwartej zabudowie starego miasta, pomiędzy ulicą Gallusovą a placem Brolo. Jego reprezentacyjna fasada zamyka perspektywę krótkiej ulicy prowadzącej od południowej części placu. Takie usytuowanie umożliwiało wyeksponowanie fasady mimo ograniczonej przestrzeni średniowiecznego układu urbanistycznego Kopru.
W sąsiedztwie znajdują się m.in. Fontico, pałac biskupi, pałac Bruti oraz dawny kościół św. Jakuba. Zespół tych budowli dokumentuje administracyjne, kościelne i rezydencjonalne funkcje placu Brolo w średniowieczu oraz okresie nowożytnym.
Historia Rezydencja rodziny Gravisi Pałac powstał przez rozbudowę wcześniejszego, skromniejszego domu należącego do rodziny Tacco. Starszą budowlę włączono do południowego skrzydła nowej rezydencji. Rozległą przebudowę ukończono w 1710 roku na zlecenie Giovanniego Nicolò Gravisiego, co upamiętnia łacińska inskrypcja na fasadzie: .
Rodzina Gravisi należała do najważniejszych rodów szlacheckich weneckiego Kopru. W 1440 roku otrzymała od Republiki Weneckiej lenno Pietrapelosa oraz związany z nim tytuł markizowski. Znaczenie polityczne, gospodarcze i kulturalne rodu znalazło odzwierciedlenie w reprezentacyjnej formie pałacu oraz jego wystroju.
Nazwa Gravisi-Barbabianca wiąże się z małżeństwem Girolama Gravisiego z Chiarą Barbabiancą, zawartym w 1745 roku. Po wygaśnięciu męskiej linii Barbabianców ich majątek przeszedł do rodziny Gravisi, która zaczęła używać połączonego nazwiska. W pałacu znalazły się również portrety członków obu rodzin, podkreślające ich związki genealogiczne i pozycję społeczną.
Działalność kulturalna Pałac był nie tylko siedzibą rodową, lecz także jednym z ośrodków życia intelektualnego osiemnastowiecznego Kopru. W 1739 roku Giacomo Gravisi i jego kuzyn utworzyli , zrzeszającą miejscowych uczonych i przedstawicieli środowiska oświeceniowego.
Działalność akademii obejmowała literaturę, historiografię i filozofię. Jej członkowie nawiązywali do oświeceniowych ideałów rozumu, aktywności intelektualnej i społecznej użyteczności nauki. Spotkania oraz księgozbiór rodziny Gravisi przyczyniły się do kształtowania życia kulturalnego Kopru w XVIII wieku.
Losy w XX wieku Po zmianach politycznych i własnościowych związanych z I i II wojną światową pałac przestał pełnić funkcję rodzinnej rezydencji. W okresie powojennym budynek został przeznaczony na cele publiczne. Koperska szkoła muzyczna, utworzona w 1948 roku w Portorožu i przeniesiona do Kopru w 1951 roku, otrzymała pomieszczenia w pałacu w 1955 roku.
Przystosowanie budynku do funkcji edukacyjnych prowadzono z zachowaniem jego najważniejszych elementów zabytkowych. W 1984 roku pałac przeszedł gruntowną renowację. W sali reprezentacyjnej odbywają się koncerty, wydarzenia szkolne i inne przedsięwzięcia kulturalne.
Architektura Pałac jest trzykondygnacyjną budowlą o symetrycznej, dziewięcioosiowej fasadzie. Centralna część elewacji została podwyższona o dodatkową kondygnację i zwieńczona trójkątnym frontonem wspartym optycznie na wolutach. Układ ten silnie akcentuje główną oś budynku.
Poszczególne kondygnacje zostały zróżnicowane pod względem wielkości oraz dekoracji okien. Otwory parteru są stosunkowo niewielkie i umieszczone wysoko. Najbogatszą oprawę otrzymały monumentalne okna pierwszego piętra, odpowiadającego reprezentacyjnemu . Okna drugiego piętra mają skromniejszą dekorację.
W środkowej osi parteru znajduje się kamienny portal prowadzący do obszernej sieni. Ponad nim umieszczono balkon z bogato dekorowaną kamienną balustradą oraz trójdzielnym otworem okiennym. Podobny, lecz skromniej opracowany układ balkonu i triforium powtórzono na wyższej kondygnacji.
Portal i otwory centralnej osi dekorują kamienne głowy lwów. W wyższej części fasady znajdują się reliefowe przedstawienia smoków, natomiast w polu frontonu umieszczono herb rodziny Gravisi. Dekorację uzupełniają profilowane obramienia okienne, wydatny gzyms koronujący i woluty.
Wnętrza Z głównej sieni reprezentacyjna klatka schodowa prowadzi na pierwsze piętro. Jej dekorację tworzą sztukaterie oraz niewielkie rzeźby ustawione na balustradzie. Pierwotnie trzy figury symbolizowały architekturę, malarstwo i rzeźbę; zachowały się przedstawienia architektury i malarstwa, natomiast figura personifikująca rzeźbę zaginęła.
Ściany klatki schodowej zdobiły portrety Nicolò i Leandra Gravisich oraz Giann’Andrei Barbabianki. Towarzyszyły im cztery wielkoformatowe portrety konne przedstawiające króla Polski Jana III Sobieskiego, cesarza Leopolda I, księcia Karola V Lotaryńskiego oraz Eugeniusza Sabaudzkiego. Dobór postaci odwoływał się do zwycięstw nad Imperium Osmańskim i podkreślał związki ideowe rodziny z dworem habsburskim.
Portrety konne zostały usunięte z pałacu w drugiej połowie XX wieku. Są przechowywane w zbiorach Muzeum Regionalnego w Koprze oraz jednostki słoweńskiego instytutu ochrony zabytków w Piranie. Dekoracja klatki schodowej stanowiła spójny program dynastyczny i polityczny, łączący dzieje właścicieli z wydarzeniami europejskimi końca XVII wieku.
Na pierwszym piętrze znajduje się reprezentacyjna sala pałacowa. Zachowała ona część dawnego wystroju architektonicznego, natomiast malowidło sufitowe dodano w XIX wieku. Jego autorstwo wiązane jest z triesteńskim malarzem , a kompozycja przedstawia Apollina na rydwanie.
Szkoła muzyczna Pałac jest główną siedzibą Szkoły Muzycznej w Koprze. Zabytkowe wnętrza zaadaptowano na sale lekcyjne, pomieszczenia administracyjne oraz przestrzenie koncertowe. Reprezentacyjna sala pierwszego piętra jest wykorzystywana do organizacji koncertów i uroczystości.
Ograniczona powierzchnia historycznego budynku nie pozwala pomieścić całej działalności szkoły, dlatego część zajęć jest prowadzona również w innych obiektach. Adaptacja pałacu zachowała jednak jego podstawowy układ komunikacyjny i reprezentacyjne elementy wystroju.
Ochrona zabytku Ochroną konserwatorską objęto bryłę i fasady pałacu, układ wnętrz, sień, klatkę schodową, reprezentacyjną salę, kamienną dekorację architektoniczną oraz zachowane sztukaterie i malowidła. Budynek stanowi także część chronionego zespołu historycznego centrum Kopru.
Przypisy
Kategoria:Zabytki w Koprze Kategoria:Pałace w Koprze Kategoria:Architektura barokowa w Słowenii