Kościół Chrystusa w Hallstatt (niem. Christuskirche Hallstatt, także Evangelische Pfarrkirche Hallstatt) – ewangelicko-augsburski kościół parafialny w Hallstatt, w kraju związkowym Górna Austria. Należy do parafii Hallstatt–Obertraun funkcjonującej w strukturach Kościół Ewangelicki Wyznania Augsburskiego w Austrii. Świątynię wzniesiono w latach 1859–1863 według projektu niemieckiego architekta Ludwiga Langego.
Kościół położony jest przy historycznym rynku, bezpośrednio nad brzegiem Hallstätter See. Jego wieża stanowi jeden z charakterystycznych elementów panoramy miejscowości. Budynek jest objęty ochroną zabytkową jako obiekt o numerze 17032.
Historia Wspólnota ewangelicka i dom modlitwy Po wydaniu przez cesarza Józefa II patentu tolerancyjnego w 1781 roku mieszkańcy Hallstatt i Obertraun mogli oficjalnie deklarować wyznanie ewangelickie. Do miejscowej wspólnoty przystąpiło wówczas około 130 rodzin, liczących łącznie ponad 500 osób.
W 1784 roku rozpoczęto budowę ewangelickiego domu modlitwy na północnym brzegu ujścia potoku Mühlbach do Hallstätter See. Budynek wzniesiono z kamienia łamanego, a jego część od strony jeziora oparto na drewnianych palach. Zgodnie z ograniczeniami wynikającymi z patentu tolerancyjnego obiekt nie miał wieży, dzwonów ani reprezentacyjnego wejścia od strony drogi. Mieścił 355 osób i został poświęcony 30 października 1785 roku przez duchownych z Goisern i Gosau.
Początkowo wspólnota w Hallstatt i Obertraun podlegała parafii w Bad Goisern, a nabożeństwa z udziałem duchownego odprawiano raz w miesiącu. W pozostałe niedziele nabożeństwa czytane prowadził miejscowy nauczyciel i organista Mathias Hinterer. Samodzielna parafia powstała w 1837 roku dzięki fundacji księżnej Therese von Thurn und Taxis, która przekazała środki umożliwiające zatrudnienie pierwszego pastora, Konrada Ludwiga von Sattlera. W 1840 roku oddano do użytku plebanię.
Budowa kościoła W połowie XIX wieku dotychczasowy dom modlitwy okazał się zbyt mały dla wspólnoty liczącej w Hallstatt i Obertraun około 800 wiernych. Dodatkowym impulsem do wzniesienia pełnoprawnej świątyni było wydanie w 1861 roku przez cesarza Franciszka Józefa I patentu protestanckiego, który zrównał austriackich ewangelików w prawach kościelnych i politycznych.
W 1859 roku parafia zakupiła dwa domy należące do pracowników zajmujących się transportem i handlem solą, a następnie rozebrała je, przygotowując miejsce pod budowę na południowym brzegu Mühlbachu. Projekt wykonał profesor architektury w Monachium Ludwig Lange. Prace trwały pięć lat, a znaczna część kosztów została pokryta z darowizn członków parafii, rodzin Hohenzollern-Hechingen i Thurn und Taxis oraz stowarzyszenia Gustav-Adolf-Verein.
Kościół poświęcono 15 października 1863 roku podczas nabożeństwa, w którym uczestniczyło ponad tysiąc osób. Według aktu fundacyjnego budowa, bez kosztu dzwonów, pochłonęła 37 tys. guldenów. W chwili otwarcia świątynia mieściła około 550 osób.
Stary dom modlitwy został po oddaniu kościoła sprzedany i rozebrany. Na jego miejscu urządzono park i przystań żeglugi po Hallstätter See.
Architektura Kościół jest budowlą historyzującą wzniesioną z ciosów wapiennych. W jego architekturze połączono formy neoromańskie, widoczne przede wszystkim w półkolistych arkadach i otworach, z elementami neogotyckimi. Bryłę tworzy poprzecznie ustawiony korpus z niewielką apsydą oraz asymetrycznie usytuowana wieża o wysokości 53 m.
Jedynie elewację wschodnią zaprojektowano symetrycznie. Nieregularne położenie wieży wpłynęło na kompozycję pozostałych elewacji. Wejście główne znajduje się pośrodku południowej ściany bocznej, urozmaiconej trzema wystawkami dachowymi. Nad portalem umieszczono niemieckojęzyczny cytat z Psalmu 84, odnoszący się do umiłowania domu Bożego.
Wnętrze zaprojektowano jako kościół poprzeczny, odpowiadający potrzebom liturgii protestanckiej. Ołtarz umieszczono w niewielkiej apsydzie pośrodku północnej ściany. Półkolista arkada dzieli płasko nakryte wnętrze na szerszą część północną oraz węższą południową, zajętą przez emporę. Układ ten kieruje uwagę zgromadzonych ku ołtarzowi i ambonie, a jednocześnie ogranicza odczuwalność asymetrycznego usytuowania wieży.
Wyposażenie Ołtarz wykonano z drewna dębowego według projektu dyrektora Bölleritzera w miejscowej szkole przemysłu drzewnego. Umieszczony w nim barwny obraz ołtarzowy był darem malarza określanego w źródłach jako von Binzer. Prosta ambona miała według miejscowej tradycji pochodzić z dawnej kaplicy wiedeńskiego Hofburgu.
Pierwszy instrument w obecnym kościele przeniesiono ze starszego domu modlitwy. Były to organy mechaniczne kupione w 1810 roku od katolickiej parafii w Ebensee. W 1865 roku zastąpiono je instrumentem zbudowanym przez Franza Salesa Ehrlicha. Organy mają mechaniczną trakturę gry i rejestrów, jeden manuał, pedał oraz 12 głosów.
Pierwsze cztery dzwony wykonano w Salzburgu i zawieszono w 1864 roku. Dwa największe przetopiono w 1916 roku na potrzeby wojenne, a pozostałe dwa rok później. W tym samym okresie z organów usunięto 35 metalowych piszczałek, zastępując je piszczałkami cynkowymi.
Nowy zestaw dzwonów zakupiono w 1934 roku, lecz został on ponownie zarekwirowany w 1943 roku. W latach 1976–1977 wieżę wyposażono w trzy dzwony noszące nazwy Wiara, Nadzieja i Miłość. Zastąpiły one odtwarzane z nagrania bicie dzwonów, używane od 1954 roku.
Remonty W latach 1957–1961 wymieniono pokrycie dachowe, a w 1962 roku odnowiono wnętrze. W kolejnych dziesięcioleciach prowadzono naprawy wieży, zegarów, instalacji elektrycznej i wystroju wnętrza. W 1988 roku burza uszkodziła witraże, natomiast zejście lawiny błotnej potoku Mühlbach w czerwcu 2013 roku spowodowało szkody związane z zalaniem budynku.
W XXI wieku rozpoczęto etapową konserwację kamiennych elewacji. Zakres prac obejmował zabezpieczanie osłabionych spoin i wapiennych ciosów, odnowienie fasady wejściowej oraz prace przy wieży i elewacjach od strony jeziora.
Parafia Kościół jest główną świątynią parafii ewangelickiej Hallstatt–Obertraun. Do jej obszaru duszpasterskiego należy również ewangelicki dom modlitwy w Obertraun oraz miejsce nabożeństw na Krippensteinie.
Przypisy
Kategoria:Hallstatt Kategoria:Kościoły w Austrii Kategoria:Świątynie luterańskie Kategoria:Architektura neoromańska w Austrii Kategoria:Zabytki Austrii Kategoria:Budynki oddane do użytku w 1863