Johann Georg Ramsauer (ur. 7 marca 1795 w Hallstatt, zm. 1 stycznia 1874 w Linzu) – austriacki urzędnik górniczy i badacz pradziejów. W latach 1831–1863 kierował kopalnią soli w Hallstatt jako Bergmeister. W 1846 roku odkrył prehistoryczne cmentarzysko na Salzbergu, a następnie prowadził tam systematyczne badania, podczas których odsłonięto 980 grobów. Sporządzona pod jego kierunkiem dokumentacja należy do najobszerniejszych zespołów dokumentacyjnych z wczesnego okresu rozwoju archeologii europejskiej.
Życiorys Był synem cieśli Jakoba Ramsauera i Franziski z domu Steiner. Uczęszczał do katolickiej szkoły w Hallstatt. W wieku trzynastu lat został przyjęty jako Manipulationszögling do programu przygotowującego przyszłych urzędników administracji górniczej. Nauka obejmowała m.in. rysunek, geometrię, górnictwo, rachunkowość oraz praktyczne zajęcia w kopalni.
Karierę zawodową związał z państwową saliną w Hallstatt. W 1819 roku został rachmistrzem, w 1820 roku ławnikiem górniczym, rok później nadzorcą, a w 1825 roku starszym nadzorcą. W 1831 roku zastąpił Karla Pollhammera na stanowisku Bergmeistera, obejmując kierownictwo kopalni na Salzbergu. Zamieszkał wówczas w Rudolfsturmie, będącym siedzibą zarządu miejscowej saliny.
Był trzykrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z Anną Marią Riezinger miał ośmioro dzieci, natomiast z jej przyrodnią siostrą Notburgą – czternaścioro. Jego trzecie małżeństwo, zawarte z Franziską Josefą Serafiną Ludwig, pozostało bezdzietne.
Po 55 latach pracy w salinie przeszedł w 1863 roku na emeryturę. Opuścił wówczas Hallstatt i zamieszkał wraz z trzecią żoną w Linzu, gdzie przebywała jedna z jego córek. Zmarł tam po krótkiej chorobie 1 stycznia 1874 roku.
Badania w Hallstatt Znaleziska archeologiczne z doliny Salzbergtal były znane przed rozpoczęciem działalności Ramsauera, jednak pochodziły przeważnie z przypadkowych odkryć dokonywanych podczas robót górniczych. W listopadzie 1846 roku, w czasie otwierania żwirowni w pobliżu kopalni, natrafiono na kości i dawne przedmioty. Ramsauer zbadał teren i odsłonił siedem pochówków. W następnym roku odkrył kolejnych 24.
Po konsultacji z przedstawicielami w Linzu rozpoczął systematyczne badania cmentarzyska. Wykopaliska prowadzono w latach 1846–1863, przede wszystkim z udziałem pracowników saliny. Ramsauer odpowiadał za organizację prac, opisy grobów, klasyfikowanie znalezisk i przygotowywanie dokumentacji przeznaczonej dla instytucji muzealnych.
W ciągu siedemnastu lat odsłonięto 980 grobów zawierających około 19,5 tys. przedmiotów. Cmentarzysko obejmowało pochówki szkieletowe i ciałopalne, wyposażone m.in. w broń, naczynia, ozdoby i elementy stroju. Większość znalezisk przekazano do cesarsko-królewskiego Gabinetu Monet i Starożytności w Wiedniu, którego zbiory znalazły się później w Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu.
Ramsauer początkowo uważał, że po zakończeniu prac w 1863 roku cmentarzysko zostało w znacznej części wyczerpane. Późniejsze wykopaliska prowadzone przez innych badaczy doprowadziły jednak do odkrycia kolejnych pochówków. Znaczenie materiałów z Hallstatt sprawiło, że w latach 70. XIX wieku nazwa miejscowości została wykorzystana do określenia kultury halsztackiej i starszej fazy europejskiej epoki żelaza.
Dokumentacja wykopalisk Ramsauer prowadził szczegółowe protokoły, w których opisywał położenie pochówków, układ szkieletów lub spalonych szczątków oraz rozmieszczenie wyposażenia grobowego. Dokumentację uzupełniały plany cmentarzyska i barwne tablice przedstawiające groby oraz odkryte przedmioty.
Przy wykonywaniu rysunków współpracował m.in. z pracownikiem kopalni . Tablice wykonywano przed usunięciem zabytków z grobów, dzięki czemu dokumentowały ich wzajemne położenie. Zespół protokołów Ramsauera stanowi źródło pozwalające na ponowną analizę znalezisk pomimo zniszczenia pierwotnego kontekstu archeologicznego podczas wykopalisk.
Sposób dokumentowania prac wyróżniał badania Ramsauera na tle wielu wykopalisk prowadzonych w połowie XIX wieku. Jego protokoły obejmowały nie tylko przedstawienia najcenniejszych zabytków, lecz także informacje o konstrukcji i wyposażeniu poszczególnych grobów.
mały|Tablica z dokumentacji grobów odkrytych na cmentarzysku w Hallstatt
Odznaczenia i upamiętnienie W 1855 i 1856 roku wykopaliska odwiedzili cesarz Franciszek Józef I i cesarzowa Elżbieta Bawarska. Ramsauer prezentował im wybrane groby oraz ich wyposażenie. W 1855 roku otrzymał Złoty Krzyż Zasługi z Koroną, a także Wielki Srebrny Medal za Naukę i Sztukę Wielkiego Księstwa Meklemburgii.
Na Salzbergu w Hallstatt znajduje się poświęcony mu pomnik autorstwa austriackiego rzeźbiarza . Monument powstał w latach 1980–1981 i upamiętnia odkrycie oraz badania prehistorycznego cmentarzyska.
Przypisy
Kategoria:Austriaccy archeolodzy Kategoria:Ludzie związani z Linzem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Cywilnej Kategoria:Urodzeni w 1795 Kategoria:Zmarli w 1874