mały|Wnętrze ossuarium w Hallstatt Ossuarium w Hallstatt (niem. Beinhaus Hallstatt, także Karner) – ossuarium znajdujące się w dolnej kondygnacji kaplicy św. Michała, na cmentarzu przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Hallstatt, w Górnej Austrii. Przechowywanych jest w nim około 1200 czaszek, z których 610 ozdobiono malowidłami lub opatrzono inskrypcjami. Jest to największy zachowany zbiór dekorowanych czaszek związanych z tradycją ossuariów we wschodnich Alpach.
Ossuarium znajduje się w obrębie krajobrazu kulturowego Hallstatt-Dachstein/Salzkammergut, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wraz z kościołem parafialnym, kaplicą św. Michała i tarasowo ukształtowanym cmentarzem tworzy historyczny zespół sakralny położony na skalnym zboczu ponad jeziorem Hallstätter See.
Historia Kaplica św. Michała powstała w średniowieczu jako kaplica cmentarna. Jej górna kondygnacja służyła celom liturgicznym, natomiast dolne pomieszczenie zaczęto wykorzystywać do przechowywania kości wydobywanych ze starszych grobów. Przenoszenie szczątków wiązało się z niewielką powierzchnią cmentarza, którego nie można było znacząco powiększyć ze względu na położenie pomiędzy stromą skałą, zabudową miejscowości i brzegiem jeziora.
Po upływie około dziesięciu–piętnastu lat od pochówku część grobów otwierano ponownie. Czaszki i większe kości oczyszczano, suszono, a następnie układano w ossuarium, zwalniając miejsce na kolejne pochówki. Przeniesienie szczątków miało charakter wtórnego obrzędu pogrzebowego, podczas którego zachowywano pamięć o osobie zmarłej i jej przynależności rodzinnej.
Zwyczaj ten nie obejmował wszystkich zmarłych mieszkańców Hallstatt. Podczas inwentaryzacji prowadzonej w latach 1948–1950 zarejestrowano 2104 czaszki, zarówno dekorowane, jak i pozbawione malowideł. Liczba ta stanowiła jedynie niewielką część osób odnotowanych w miejscowych księgach zgonów, co wskazuje, że przenoszenie szczątków do ossuarium zależało od tradycji rodzinnej, decyzji krewnych oraz dostępności miejsca.
Dekorowane czaszki Zwyczaj malowania czaszek rozwinął się w Hallstatt około 1720 roku, a największe rozpowszechnienie osiągnął w XVIII i XIX wieku. Dekoracje wykonywali grabarze, rzemieślnicy lub inni mieszkańcy posiadający odpowiednie umiejętności. Na czaszkach umieszczano imię i nazwisko zmarłego, inicjały, datę śmierci, krzyż oraz motywy roślinne.
Najstarsze dekorowane czaszki wyróżniają się rozbudowanymi, ciemnymi wieńcami. Później stosowano malowane kwiaty, liście i gałązki umieszczane przede wszystkim na czole oraz w okolicy skroni. Do najczęściej spotykanych motywów należą: krzyże – odnoszące się do chrześcijańskiej nadziei zmartwychwstania; gałęzie bluszczu – symbolizujące życie i trwałość pamięci; liście dębu – wiązane z siłą i uznaniem; liście laurowe – symbolizujące zwycięstwo; róże i inne kwiaty – odnoszące się do miłości oraz pamięci o zmarłym.
Sposób dekorowania zmieniał się wraz z upływem czasu. Najpóźniejsze historyczne przykłady mają zwykle delikatniejsze gałązki bluszczu, wąskie krzyże oraz inskrypcje zapisane alfabetem łacińskim. Niektóre czaszki opatrzono wyłącznie imieniem zmarłego, natomiast inne pozostawiono bez jakichkolwiek napisów.
Czaszki układano w grupach rodzinnych, a większe kości składano poniżej nich. Dekorowanie i podpisywanie umożliwiało zachowanie tożsamości zmarłych mimo usunięcia tradycyjnego nagrobka oraz ponownego wykorzystania miejsca na cmentarzu.
Kaplica św. Michała Ossuarium zajmuje dolną kondygnację kaplicy św. Michała. W jej górnej części znajduje się wnętrze sakralne z gotyckimi elementami architektonicznymi. We wschodniej części ustawiono barokowy ołtarz św. Michała, ufundowany w 1612 roku przez miejscowego przedsiębiorcę związanego z handlem solą. W kaplicy znajdują się również barokowa ambona przeniesiona z kościoła parafialnego oraz witraż przedstawiający św. Michała Archanioła z wagą służącą do ważenia dusz.
Położenie kaplicy na cmentarzu odpowiadało rozpowszechnionej w średniowiecznej Europie funkcji kaplic cmentarnych pod wezwaniem św. Michała. Archanioła uznawano za opiekuna zmarłych i przewodnika dusz podczas Sądu Ostatecznego.
Współczesność Rozwój kremacji oraz zmiany przepisów i zwyczajów pogrzebowych w XX wieku spowodowały niemal całkowite zaprzestanie regularnego opróżniania grobów. Tradycja nie została jednak formalnie zakończona. Na życzenie zmarłego i po spełnieniu odpowiednich wymogów czaszka może zostać po określonym czasie przeniesiona do ossuarium.
Najmłodsza czaszka została umieszczona w zbiorze w 1995 roku. Należała do kobiety zmarłej w 1983 roku, która wyraziła wolę złożenia jej szczątków w ossuarium. Czaszka znajduje się w pobliżu centralnie ustawionego krzyża.
Ossuarium jest udostępniane zwiedzającym przez parafię katolicką w Hallstatt. Zachowuje przy tym funkcję miejsca przechowywania szczątków ludzkich i pamięci o dawnych mieszkańcach miejscowości, a nie wyłącznie ekspozycji muzealnej.
Przypisy
Kategoria:Hallstatt Kategoria:Ossuaria Kategoria:Zabytki Austrii Kategoria:Obiekty sakralne w Austrii