Pałac al-Badi (, trl. Qaṣr al-Badīʿ, trb. Kasr al-Badi, dosł. „Niezrównany Pałac”; powszechnie znany również pod francuską nazwą El Badi) – ruiny kompleksu pałacowego w Marrakeszu, wzniesionego w latach 1578–1594 przez sułtana Maroka Ahmada al-Mansura z dynastii Sadytów i rozebranego w latach 1696–1706 na polecenie sułtana Maulaja Isma’ila.

Pałac znajduje się na obszarze medyny w Marrakeszu, wpisanej w 1985 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Etymologia Nazwa pałacu wywodzi się od słowa al-Badi (), oznaczającego „niezrównany”. W źródłach z epoki podkreślano, że przepych pałacu w pełni uzasadniał ten przydomek.

Historia Pałac wzniesiono na polecenie sadyckiego sułtana Ahmada al-Mansura w miejscu dawnej twierdzy Almohadów. Budowę rozpoczęto w grudniu 1578 roku, krótko po wstąpieniu al-Mansura na tron. Kompleks pełnił funkcję reprezentacyjnej rezydencji dyplomatycznej oraz miał na celu demonstrację potęgi i bogactwa Sadytów.

Budowę al-Badi finansowano z łupów wojennych i okupów uzyskanych za portugalskich jeńców pojmanych w bitwie pod Al-Kasr al-Kabir oraz z handlu złotem i cukrem. Oficjalne otwarcie pałacu odbyło się w 1594 roku, choć prace wykończeniowe trwały do 1602 roku. W momencie powstania był to jeden z najbardziej okazałych kompleksów pałacowych w Maroku. lewo|mały|Minbar z Meczetu Księgarzy na ekspozycji w pałacu al-Badi Niespełna wiek po ukończeniu pałacu rozpoczęto jego rozbiórkę. W 1696 roku sułtan Maulaj Isma’il z dynastii Alawitów nakazał zdemontować większość dekoracji pałacowych, aby wykorzystać kosztowne materiały przy wznoszeniu nowej rezydencji w stolicy sułtanatu – Meknesie. Prace rozbiórkowe zakończyły się w 1706 roku.

W pałacu al-Badi przechowywany jest . Został wykonany na początku XII wieku w Kordobie na zamówienie almorawidzkiego władcy Alego ibn Jusufa, a następnie umieszczony w głównym meczecie Marrakeszu. Po zdobyciu miasta przez Almohadów w 1147 roku minbar przeniesiono do nowo wybudowanego przez Abd al-Mumina Meczetu Księgarzy, gdzie służył do 1962 roku. Po wycofaniu go z użytku liturgicznego, został przekazany na ekspozycję muzeum w pałacu al-Badi.

Architektura Pałac wzniesiono w , silnie nawiązującym do architektury al-Andalus. Rozplanowanie głównego dziedzińca oparto na w Alhambrze w Grenadzie.

Kompleks pałacowy ma około 130 metrów szerokości i 245 metrów długości. Znaczną część jego wnętrza zajmuje dziedziniec o wymiarach 150 na 106 metrów, podzielony na trzy części. W jego centrum znajduje się basen o wymiarach 20 na 95 metrów (według innych źródeł 20 na 90 metrów). Pośrodku zbiornika usytuowana jest niewielka wyspa, na której dawniej istniała dwupoziomowa fontanna, połączona z brzegami wąskimi mostkami. W narożnikach dziedzińca umieszczono dodatkowo cztery mniejsze baseny. lewo|mały|Portugalski plan medyny Marrakeszu z 1585 roku przedstawia miasto za panowania Ahmada al-Mansura. Pałac al-Badi widoczny jest w prawym górnym rogu Centralny basen wzniesiono powyżej poziomu gruntu, co umożliwiało grawitacyjne nawadnianie sąsiadujących z nim ogrodów. Rozwiązanie to wymusiło podniesienie poziomu całego dziedzińca, przez co główne sale reprezentacyjne pałacu znalazły się jedną kondygnację wyżej niż otaczające pałac ulice.

Dziedziniec wyłożony był wielobarwnymi, emaliowanymi płytkami ceramicznymi ułożonymi w geometryczne mozaiki (zellidż). Ściany z czerwonej gliny obłożone były cegłą i marmurem karraryjskim. Pawilony pokryto zieloną dachówką, a do dekoracji ich wnętrz użyto onyksu, złota, kości słoniowej oraz szlachetnych gatunków drewna.

Dwoma największymi pawilonami były Pawilon Wschodni i Pawilon Zachodni, usytuowane pośrodku krótszych boków dziedzińca. Z całego kompleksu do dziś zachowały się tylko ruiny.

Pawilon Zachodni Pawilon Zachodni pełnił funkcję reprezentacyjną; archeolodzy identyfikują go jako prawdopodobną salę tronową sułtana.

Główną salę pawilonu wzniesiono na planie kwadratu o wymiarach 13 na 13 metrów, ze ścianami o grubości 1,45 m i wysokości około 13 m. Budynek po powstaniu nie podlegał znaczącym przebudowom.

W każdej z czterech ścian pawilonu znajduje się otwór drzwiowy o szerokości 3,30 m. Trzy z nich prowadziły bezpośrednio na dziedziniec, natomiast czwarte drzwi wiodły do przyległego do pawilonu zespołu mniejszych pomieszczeń. Zachowane elementy kamiennych panewek wskazują, że znajdowały się tu dawniej dwuskrzydłowe, drewniane drzwi.

Zachodnią część pawilonu zajmował zespół pomieszczeń o wymiarach 6,85 na 4,40 metra, prawdopodobnie pełniący funkcję sali tronowej. Jego boczne usytuowanie – wymuszone obecnością basenów w sali głównej – pozwalało na zasłonięcie sułtana podczas audiencji.

Główną salę przykrywał ośmioboczny, drewniany dach, pokryty zieloną dachówką. Pośrodku sali znajdowała się wykładana onyksem lub marmurem fontanna.

Pawilon Północny Po północnej stronie dziedzińca wznosił się Pawilon Północny. Pierwotnie rozplanowano go na planie odwróconej litery T. Obecnie obszar ten stanowi niezadaszoną przestrzeń o wymiarach 23 na 12,9 metrów, otoczoną wysokimi glinianymi murami. Jego współczesny wygląd jest wynikiem późniejszego wyburzenia ścian wewnętrznych, po których ślady zachowały się na posadzce.

Od strony dziedzińca salę reprezentacyjną poprzedzał portyk wsparty na szesnastu kolumnach, przed którym znajdowała się niewielka fontanna. Po obu jego stronach znajdowały się dwa dodatkowe pomieszczenia o nieustalonej funkcji. Wnętrze sali cechowało się piętrowym układem dekoracji: cokół zdobiły geometryczne mozaiki z ceramicznych płytek, sięgające do wysokości 2,30 m nad posadzką, natomiast wyższą część ścian pokrywały stiuki, aż do rzeźbionego w drewnie fryzu na wysokości 6,50 m. Nad salą wznosił się czterospadowy dach pokryty zieloną dachówką.

Pod pawilonem znajduje się kompleks piwnic, wykorzystywanych dawniej jako magazyny.

Ogrody Po północnej i południowej stronie basenu usytuowano łącznie cztery ogrody – po dwa w części wschodniej i zachodniej, o wymiarach 32 na 42 metry każdy. Rozdzielone są one ścieżką o szerokości 11 m. Wzdłuż dłuższego boku basenu ścieżki mają szerokość 8 m, natomiast od strony zewnętrznych krawędzi ogrody oddzielono od pawilonów ścieżkami o szerokości 5 m. Ogrody położone są 2 metry pod poziomem dziedzińca; schodzi się do nich po stopniach znajdujących się w narożnikach.

Galeria

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Marrakesz Kategoria:Zabytki Maroka