Nancy Clara Cunard (ur. 10 marca 1896 w Londynie, zm. 17 marca 1965 w Paryżu) – angielska poetka, wydawczyni i działaczka polityczna oraz społeczna.

Ważna członkini awangardowych kręgów artystycznych Londynu i Paryża, kolekcjonerka sztuki dadaizmu, surrealizmu i . Autorka m.in. tomów Outlaws (1921), Sublunary (1923) i Parallax (1925), redaktorka antologii Negro (1934). Znana z eklektycznego, bohemowego stylu życia oraz zangażowania w walkę z rasizmem i faszyzmem. Życiorys

Wczesne lata Urodziła się jako jedyne dziecko sir Bache'a Cunarda, spadkobiercy fortuny armatorskiej, i Maud Alice Burke, amerykańskiej dziedziczki znanej również jako „Emerald”. Jej matka zasłynęła jako jedna z czołowych gospodyń londyńskich salonów. Była prawnuczką założyciela linii żeglugowej Cunard Line, międzynarodowej korporacji, i jedyną spadkobierczynią tego przedsiębiorstwa. Otrzymała edukację domową; uczęszczała również do szkół z internatem w Londynie i Niemczech oraz do paryskiej szkoły dla panien. Często podróżowała i od dzieciństwa prowadziła uprzywilejowany tryb życia. Dzieciństwo spędziła m.in. w Nevill Holt Hall w hrabstwie Leicester. Według dostępnych źródeł dorastała przy niewielkim zaangażowaniu rodziców; służba przebierała ją za postaci z obrazów i książek, natomiast jej guwernantka, panna Scarth, miała dręczyć i zmuszać do jedzenia, co przyczyniło się do trwałej awersji do pokarmów.

W 1911, po rozwodzie rodziców, przeniosła się z matką do Londynu, gdzie za pośrednictwem jej przyjaciół zetknęła się z tamtejszym środowiskiem literackim. Wraz z artystką i modelką , przyjaciółką z czasów szkolnych, wynajęła mieszkanie przy , co zapoczątkowało jej wieloletni związek z tą dzielnicą. Wkrótce związała się z grupą modernistów znanych jako wortycyści, założoną w 1914 przez Wyndhama Lewisa. Grupa spotykała się m.in. w restauracji Eiffel Tower przy , którą Cunard określała jako swój „duchowo-cielesny dom”. Utrzymywała również kontakty ze środowiskiem Bloomsbury oraz z kręgami surrealistów i dadaistów. W 1916 poślubiła australijskiego oficera ; para rozstała się po dwóch latach, a rozwód nastąpił w 1925.

Życie paryskie i twórczość poetycka mały|Portret Nancy Cunard autorstwa (ok. 1920) W 1920 przeniosła się do Paryża i weszła w skład tamtejszej bohemy. Prowadziła intensywne życie towarzyskie, obejmujące alkohol, narkotyki i liczne związki, m.in. z francuskim surrealistą Louisem Aragonem. W tym samym roku przeszła zagrażającą życiu operację usunięcia macicy, w wyniku której utraciła możliwość posiadania dzieci. Wcześniej nawiązała przyjaźnie z londyńskimi pisarzami awangardowymi, takimi jak T.S. Eliot, Wyndham Lewis i Ezra Pound. Po I wojnie światowej związała się z awangardowym środowiskiem Montparnasse, początkowo poprzez relację z pisarzem Robertem McAlmonem, a następnie z poetami Louisem Aragonem i Tristanem Tzarą. Według badań przyczyniła się do powstania ich najważniejszych projektów: zainspirowała tytułową bohaterkę Blanche, ou l'oubli Aragona oraz podsunęła Tzarze tytuł Mouchoir des nuages. Stała się również muzą pisarzy takich jak Aldous Huxley, Samuel Beckett i Ezra Pound.

Literacką karierę rozpoczęła wcześnie: w latach 1916–1921 opracowywała coroczną antologię poetycką Wheels, zawierającą utwory m.in. Aldousa Huxleya; w pierwszym tomie znalazło się siedem jej własnych wierszy. Uznanie krytyków przyniósł jej poemat wolny Parallax (wyd. , 1925), pięciusetwersowy utwór inspirowany Ziemią jałową T.S. Eliota. Część krytyków uznawała go za jej najlepszy wczesny tom, podczas gdy inni zarzucali mu brak oryginalności i wtórność. Oddziaływanie Cunard na środowisko literackie było na tyle znaczące, że Ezra Pound przekonał Eliota do usunięcia z Ziemi jałowej fragmentu wyśmiewającego dziewczynę z wyższych sfer piszącą wiersze, której postać była przypuszczalnie inspirowana Cunard.

Hours Press Dążąc do działalności na pograniczu aktywizmu i działalności intelektualnej, przejęła wydawnictwo specjalizujące się w awangardzie, które przemianowała na Hours Press. Oficyna działała w latach 1928–1931 w Réanville w Normandii. Była jedną z pierwszych oficyn publikujących utwory wschodzących autorów, takich jak Samuel Beckett i Laura Riding, a także nowe prace uznanych twórców, w tym Pabla Nerudy. W latach 1928–1931 Hours Press wydała dwadzieścia cztery książki, co stanowiło znaczną liczbę jak na prywatną oficynę wydawniczą tego okresu. W tym czasie Cunard zaprzyjaźniła się z artystami związanymi z surrealizmem, z których dwóch – Man Ray i Yves Tanguy – zatrudniła do projektowania okładek książek. Sama zajmowała się ręcznym drukiem dzieł ważnych poetów modernistycznych.

Muza międzywojennych artystów Jej intelekt, zainteresowania artystyczne i charakterystyczny wizerunek, w tym noszone przez nią liczne bransolety z kości słoniowej, przyciągały uwagę paryskiego środowiska artystycznego okresu międzywojennego. Jej portrety wykonali Oskar Kokoschka i , a fotografowali ją Cecil Beaton i Man Ray, m.in. w 1920. Jej wygląd był również powodem udziału w sesjach dla „Vogue”, m.in. u boku Aragona, oraz pozowania innym znanym malarzom i rzeźbiarzom. Stała się pierwowzorem kilku postaci literackich w utworach Ernesta Hemingwaya i Evelyna Waugha.

Kolekcja sztuki Od lat 20. wykorzystywała – według dostępnych relacji – znaczne dochody z rodzinnego przedsiębiorstwa do tworzenia kolekcji sztuki dadaistycznej i surrealistycznej oraz rzeźby afrykańskiej. Jej zainteresowanie sztuką afrykańską, zwłaszcza biżuterią, pogłębił związek z , po którym nosiła masywne bransolety sięgające łokci. Istnieją dowody, że część dzieł sprzedała na aukcjach, jednak większość jej zbiorów zaginęła podczas II wojny światowej. Niemieccy żołnierze podczas plądrowania jej domu w Réanville niszczyli lub kradli znajdujące się tam dzieła sztuki i książki oraz palili dokumenty będące dorobkiem jej życia. Według dostępnych relacji sąsiednie domy pozostały nietknięte. Z tego względu zawartość kolekcji jest obecnie znana jedynie w ograniczonym zakresie.

Związek z Henrym Crowderem i „Black Man and White Ladyship” W 1928, podczas pobytu w Wenecji, poznała afroamerykańskiego jazzmana Henry'ego Crowdera, pianistę jazzowego zespołu Eddie South and his Alabamians, z którym nawiązała relację. Informacja o związku jednej z najbogatszych białych kobiet Europy z czarnoskórym, żonatym muzykiem szybko rozpowszechniła się w Europie, a para stała się przedmiotem zainteresowania prasy plotkarskiej po obu stronach Atlantyku. Relacja spotkała się również ze sprzeciwem jej matki.

Konflikt osiągnął punkt kulminacyjny w maju 1932, gdy Cunard opublikowała niewielką broszurę Black Man and White Ladyship, w której ironicznie zestawiła rasistowskie protesty matki i „szerszego świata” wobec jej relacji z Crowderem. Publikacja zawierała również szczegóły dotyczące jej renty oraz korespondencji z przedstawicielami wyższych sfer. Tego samego ranka spotkała się z fotografami i reporterami, a przy „stoliku z szklanym blatem” wyraziła także poparcie dla „” – siedmiu młodych czarnoskórych mężczyzn, z których wszyscy mieli mniej niż 19 lat, skazanych na śmierć za rzekomy napad na dwie młode białe kobiety w Alabamie w 1931. Oświadczyła, że zamierza poświęcić pobyt w mieście na zebranie materiałów do książki „dla kolorowych”, zawierającej krytykę sytuacji ludności czarnoskórej, relacje z linczów i poezję.

Antologia Negro W 1934 opublikowała finansowaną przez siebie antologię Negro (Wishart and Company; pełny tytuł: Negro: Anthology Made by Nancy Cunard, 1931–1933) – obszerną kompilację fotografii i tekstów dotyczących muzyki, poezji, historii, rasizmu i czarnej kultury na całym świecie, obejmującą m.in. wiersze Langstona Hughesa i Zory Neale Hurston oraz analizy etnograficzne ; wśród współtwórców znalazł się także W.E.B. DuBois. Publikacja była przedstawiana jako jedno z pierwszych szeroko zakrojonych opracowań zjawisk, które historyk określił później mianem Czarnego Atlantyku. Cunard wyjaśniała, że książka powstała z potrzeby udokumentowania zmagań i osiągnięć, prześladowań oraz oporu ludności czarnoskórej. W przygotowaniu publikacji pomógł jej pisarz i krytyk , dyrektor londyńskiej oficyny . Cunard twierdziła, że „najżywotniejsze siły rasy murzyńskiej” dostrzegły w komunizmie system zdolny do ostatecznego zniesienia barier rasowych i różnic klasowych. W późniejszej krytyce zwracano jednak uwagę, że książka utrwalała niektóre stereotypy oraz nierówności w relacjach władzy, które autorka starała się podważać.

Działalność polityczna i dziennikarska mały|Portret Cunard Nancy autorstwa (ok. 1923) Pod wpływem Crowdera, który – jak później przyznała – „stworzył ją” jako aktywistkę, studiowała problem nierówności rasowych na Karaibach, w Europie i Stanach Zjednoczonych, angażując się w rozwijający się ruch na rzecz praw obywatelskich. Przez dwie dekady (1933–1953) pracowała jako korespondentka , dla której relacjonowała m.in. kryzys abisyński (etiopski) w 1935. Problematykę rasową poruszała również w artykułach publikowanych w różnych gazetach przez kolejne trzy dekady. W 1942 współtworzyła wraz z George'em Padmore'em, uznawanym za jednego z założycieli zachodnioafrykańskiego ruchu wyzwoleńczego, książkę The White Man's Duty. Jej zaangażowanie na rzecz anglojęzycznych społeczności diaspory afrykańskiej trwało do końca życia.

W połowie lat 30. zaczęła działać na rzecz Republikanów podczas hiszpańskiej wojny domowej. Pracowała tam jako dziennikarka i działaczka, zbierała fundusze dla Brygady Międzynarodowej, organizowała paczki żywnościowe i misje pomocowe dla obozów uchodźców, gdzie relacjonowała warunki życia, m.in. na łamach „Manchester Guardian”. W 1937 opublikowała Authors Take Sides – zbiór odpowiedzi czołowych brytyjskich intelektualistów na pytanie, czy są „za, czy przeciwko legalnemu rządowi i ludowi republikańskiej Hiszpanii”, opublikowany w specjalnym numerze „”. Publikacja wykorzystywała wypowiedzi czołowych intelektualistów w debacie dotyczącej hiszpańskiej wojny domowej. W tym samym roku ukazał się jej tom poezji inspirowany doświadczeniami z Hiszpanii; tłumaczyła także utwory chilijskiego poety Pabla Nerudy i współtworzyła z nim kilka antyfaszystowskich broszur. Podczas II wojny światowej pracowała jako tłumaczka dla Wolnych Francuzów oraz jako pisarka i spikerka Alianckich Sił Ekspedycyjnych. W Londynie tłumaczyła nazistowskie transmisje radiowe swego dawnego przyjaciela Ezry Pounda, który w tym okresie opowiadał się po stronie faszyzmu.

Cunard kontynuowała działalność antyfaszystowską również po wojnie, w szczególności w odniesieniu do sytuacji w Hiszpanii pod rządami Francisco Franco, prowadząc nadal życie związane z częstymi podróżami i zmianami miejsca zamieszkania. W 1948 znalazła się wśród pasażerów Empire Windrush podczas jego pierwszego przybycia do Tilbury, dokąd statek przypłynął z pracownikami z Karaibów.

Nadzór policji i służb specjalnych