Okleśna – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim, w gminie Alwernia.
Wieś leży w dolinie rzeki Wisły przy ujściu potoku Regulka, w miejscu gdzie równinna Kotlina Oświęcimska przechodzi w pagóry Bramy Krakowskiej.
W 1595 roku wieś położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością Aleksandra MyszkowskiegoWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 109..
W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Okleśna, po jej zniesieniu w gromadzie Alwernia. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krakowskim.
Integralne części miejscowości: Kolonia, LatarkaGUS. Rejestr TERYT.
Historia Na podstawie odkryć archeologicznych wyrobów krzemiennych przypuszcza się, że pierwsze ślady osadnictwa w Okleśnej pochodzą już z epoki mezolitu, to jest około 8–4,5 tys. lat p.n.e. Na terenie dzisiejszych okolic Okleśnej w epoce tzw. kultury łużyckiej (900–500 lat p.n.e.) znajdowały się trzy siedliska. Główna osada została archeologicznie udokumentowana w Kwaczale na terenie przysiółka Łozek. Niektórzy badacze wymieniają również cmentarzysko pochodzące z epoki kultury łużyckiej na terenie dzisiejszej Okleśnej. W wyniku burzliwych przemian demograficznych (wędrówki ludów) tereny dzisiejszej ziemi chrzanowskiej wyludniły się i pierwsze wzmianki o ponownym osadnictwie w tych rejonach pojawiły się w XII w. W 1179 książę krakowski Kazimierz Sprawiedliwy podarował Mieszkowi Plątonogiemu „...dwa od ziemi krakowskiej oderwane powiaty bytomski i oświęcimski”. Darowizna była dokonana z okazji chrztu syna Mieszka Plątonogiego, którego ojcem chrzestnym był Kazimierz Sprawiedliwy. Dziecko otrzymało z tego powodu imię Kazimierz (późniejszy książę opolski), a w prezencie urodzinowym część ziemi krakowskiej. Nowymi granicami księstwa raciborsko-opolskiego objęte zostały wtedy tereny na lewym brzegu Przemszy i Wisły; od ujścia rzeki Okleśnej po Chrzanów. Okres księstwa opolskiego w okolicach Okleśnej trwał do lat 1271–1273.
Przywilej Kazimierza I opolskiego dla Klemensa Gryfity wydany 1 sierpnia 1228 w Rybniku wymienia rzekę Oclesna. O przywileju tym wspomina Kodeks Dyplomatyczny Polski Juliana Bartoszewicza, tom III wydany w 1858 w Warszawie:
W czasie pierwszego najazdu tatarskiego na Polskę w 1241 roku część wojsk tatarskich w swym marszu na Śląsk przeprawiała się przez Wisłę w okolicach dzisiejszej Okleśnej.
W przywileju książęcym wydanym 28 kwietnia 1364 w Zatorze, książę oświęcimski odnowił przywilej dla Dytka, syna Piotra, jaki ten dostał na sołectwa w Łopusznej. Granice wsi miały się zaczynać w miejscu, w którym wypływa potok Okleśna i iść do wielkiego jeziora wsi Łączany, gdzie ten potok wpływa do jeziora. Stanisław Kuraś. Wydawca Zbioru Dokumentów Małopolskich zidentyfikował nieistniejącą dziś wieś Łopuszną jako Okleśną. Tę identyfikację podważyła Zofia Leszczyńska-Skrętowa. Jak udowodniła, rzeczka Okleśna, o której mowa w przywileju była prawobrzeżnym dopływem Wisły, zaś rzeczka Okleśna (dziś Regulka), nad którą leży wieś Okleśna, jest dopływem lewobrzeżnym. Łopuszna z przywileju leżała 10 km na południowy wschód od Zatora, ostatnia wzmianka o niej pojawiła się w 1561 roku. Jak stwierdziła, pomimo że identyfikacja Kurasia była błędna, to nie ulega wątpliwości, że nazwa wsi Okleśnej została urobiona od rzeczki o tej samej nazwie. Okleśna po raz kolejny została wymieniona w 1349, z którego roku pochodzi list „Żegoty i Grzegorza braci, synów Zakliki dziedzica Poremby Zakliczej (obecnie Żegoty), na umowę z Bodzantą biskupem, o młyn na rzece Okleśna, między tą Porembą a wsią Kwaczałą biskupią”. Źródła historyczne podają po raz pierwszy w 1396, iż we wsi Przewóz (obecnie przysiółek Spytkowic) istniał prom na rzece Wiśle. Okleśna leży na przeciwległym brzegu rzeki, na dawnym szlaku handlowym Racibórz-Spytkowice-Kraków. O ważności tego traktu w dawniejszych czasach świadczy wzmianka, iż urzędnicy królewscy dokonujący w 1570 roku lustracji dróg w całym województwie krakowskim napisali w swoim sprawozdaniu:
Przeprawa promowa istnieje w tym miejscu do dziś, obecnie na lokalnej drodze Poręba Żegoty – Okleśna – Spytkowice. Wieś istniała w 1427, kiedy Jakub z Okleśnej sprzedał ją Mikołajowi z Rusocic za 4 kmieci w Grojcu, 100 grzywien i konia wartości 10 grzywien.
W 1503 książę zatorski Janusz dokonał rozgraniczenia posiadłości klasztoru mogilskiego i tynieckiego na terenie księstwa Zatorskiego. Granica ta przebiegała wzdłuż potoku Okleśna. W XVI w. (według Haberlanda i Katona już przed 1557) istniała tu papiernia produkująca papier na potrzeby Akademii Krakowskiej. W 2. połowie XVIII w. 75% papieru na potrzeby Krakowa importowano ze Śląska, resztę pokrywały lokalne zakłady (Polcza, Krzeszowice i Okleśna; stan na 1763). Papiernia ta przetrwała do XIX w., gdyż niemieckie źródła z Jahrbücher für Kultur und Geschichte der Slaven wspominają, iż w ówczesnym Landesarchiv w Krakowie znajduje się dokumentacja (kosztorys remontu) „młyna papierowego” w Okleśnej z lat 1842–1845.
Księga dochodów Beneficjów Diecezji Krakowskiej z 1529 dotycząca Klucza Lipowieckiego wymienia Okleśną obok Jankowic i Rozkochowa jako wsie płacące podatek rzeczny. Z tej księgi wiadomo również, iż wieś płaciła kościołowi w Czernichowie dziesięcinę w wysokości 2 grzywien, co oznacza, że była wtedy w tej parafii. W XVI wieku nastąpiła zmiana w przynależności parafialnej, ponieważ według księgi poborowej ziemi proszowskiej z 1561 roku Okleśna wraz Brodłami należały już do parafii w Porębie Żegoty. Okleśna należała wtedy do spadkobierców Piotra Zborowskiego. Majątek obejmował 5 łanów kmiecych, 3 zagrodników bez roli, 2 komorników bez bydła. W 1595 roku wieś była w posiadaniu Aleksandra Myszkowskiego. Wiadomo o tym, gdyż w 1599 klasztor Bożego Ciała na Kazimierzu pod Krakowem wytoczył Myszkowskiemu (właścicielowi Brodeł, Mirowa i Okleśnej) proces o kradzież drewna w lasach wsi Kamień. Myszkowscy herbu Jastrzębiec byli wtedy właścicielami Spytkowic, zaś Okleśna stanowiła część klucza spytkowickiego. W 1622 Stanisław Lubomirski, krajczy koronny, sprzedał Marcinowi Szyszkowskiemu Okleśną z folwarkiem i papierniami. Wieś Okleśnia wchodziła wraz z folwarkiem w 1662 roku w skład majętności spytkowickiej Łukasza OpalińskiegoJacek Pielas, Podział latyfundium Łukasza Opalińskiego, marszałka nadwornego koronnego z lat 1668-1670, w: Inter maiestatem ac libertatem. Studia z dziejów nowożytnych dedykowane Profesorowi Kazimierzowi Przybosiowi, red. J. Stolicki, M. Ferenc, J. Dąbrowski, Kraków 2010, s. 159.. Nad Wisłą znajdował się port, skąd w XVII i XVIII w. spławiano do Gdańska m.in. rudę cynku z kopalni w Psarach. Rejestr poborowy (podatkowy) województwa krakowskiego podaje, że z Okleśnej pobrano w 1629 roku 12 florenów, zaś w 1680 roku 266 florenów i 12 groszy.
W latach 1703–1708 wybudowano w klasztorze w Alwerni kaplicę dla cudownego obrazu Ecce homo. Współfundatorem tej kaplicy był młynarz Jan Para z Okleśnej.
W 1894 powstała Szkoła Powszechna. 15 sierpnia 1899 otwarto przebiegającą przez Okleśną linię kolejową Trzebinia – Spytkowice – Wadowice – Skawce wraz z miejscowym przystankiem kolejowym i mostem na Wiśle. Linia ta została zamknięta dla ruchu pasażerskiego w 2002. W 1910 utworzono czytelnię Towarzystwa Oświaty Ludowej. Przed 1914 we wsi istniało Kółko Rolnicze. W tym czasie funkcjonował też wapiennik (zamknięty w latach 80. XX w.).
Przed 1914 wieś wraz z przysiółkiem Ameryka oraz osadą Soświca należała do okręgu krzeszowickiego okręgu sądowego i powiatowego.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, z 1880–1914 podaje w tomie VII krótką informację dotyczącą Okleśnej:
Jeszcze na początku XX w. wieś należała do tzw. hrabstwa teńczyskiego.
W 1939 Okleśna liczyła 128 domów i nieco ponad 600 mieszkańców. Po agresji Niemiec na Polskę większość mieszkańców uległa powszechnej panice i zaczęła uciekać na wschód. 4 września wycofujące się wojsko polskie wysadziło częściowo most kolejowy na Wiśle. Wehrmacht wkroczył do opustoszałej miejscowości bez walk 5 września 1939. Po przejściu frontu mieszkańcy zaczęli stopniowo powracać do Okleśnej. Wieś została z dniem 20 listopada 1939 wcielona do III Rzeszy, przewidywano zmianę nazwy wsi na Regenau. Okleśna stała się przez to na ponad 5 lat miejscowością graniczną. Na wschodnim krańcu wsi przebiegała granica między III Rzeszą a Generalnym Gubernatorstwem. Okupantowi chodziło o to, żeby miejscowa linia kolejowa znalazła się na terytorium III Rzeszy. W lutym 1940 zamknięto granicę dla dzieci z Podłęża uczęszczających do szkoły w Okleśnej. Z początkiem 1940 rozpoczęto wysyłki młodych ludzi na roboty przymusowe do Niemiec. Latem 1940 Niemcy wysiedlili z Alwerni do polskich rodzin w Okleśnej wszystkich alwernijskich Żydów (około 40 osób). Po jakimś czasie przewieziono ich furmankami pod eskortą policyjną w okolice Jaworzna. Z 40 alwernijskich Żydów wojnę przeżyło 6 osób. W połowie 1941 Niemcy wywieźli do getta w Chrzanowie dwie miejscowe rodziny żydowskie (10 osób). W 1942 wysiedlono osiem rodzin polskich, a na ich miejsce osiedlono Niemców, na rzecz których Polacy zmuszeni byli nieodpłatnie pracować. Do pracy na rzecz gospodarzy niemieckich zmuszano również dzieci ze szkoły. W Okleśnej działała komórka ruchu oporu, na której czele podobnie jak w innych miejscowościach gminy stał miejscowy nauczyciel Mieczysław Werner. 19 stycznia 1945 miejscowość wyzwoliły oddziały Armii Czerwonej. Bilans II wojny światowej w Okleśnej był następujący: w obozach koncentracyjnych obozach pracy straciło życie 7 mieszkańców wsi (wśród nich 22-letni Franciszek Bachowski, który zginął w Oświęcimiu 2 czerwca 1943), wysiedlono do getta w Chrzanowie dwie rodziny żydowskie przedwojennych sklepikarzy – Jakuba Staszowera i Joska Melcera (10 osób), z których prawdopodobnie nikt nie ocalał, wywieziono na roboty przymusowe do Niemiec przynajmniej 19 osób (wśród nich m.in. Rozalię i Weronikę Stańczyk), wysiedlono i wywłaszczono bez żadnych odszkodowań 8 polskich rodzin w tym dwa młyny (rodziny: Galosa, Bernego, Chodackiego, Matusika, Noworyty, Janika, Cichonia, Zabagły), wywłaszczono z ziemi kilkadziesiąt dalszych rodzin, zniszczono bibliotekę szkolną oraz wyposażenie dydaktyczne szkoły.
Po wojnie okolice były areną starć pomiędzy zbrojnym podziemiem (Oddział Spuły) a przedstawicielami nowej władzy (Milicja Obywatelska). Zabici lub zamordowani byli po obu stronach. Szczególnie tragiczne było zamordowanie przez milicjantów w 1946 członków rodziny sprzyjającego zbrojnemu podziemiu młynarza z Okleśnej, zabito młynarza i jego dwie niepełnoletnie córki. W akcji odwetowej przeprowadzonej przez oddział Spuły w pobliskim Podłężu zostali zamordowani dwaj milicjanci.
W 1954 otwarto bibliotekę gromadzką, natomiast w 1964 nową Szkołę Podstawową im. XX-lecia PRL, tzw. tysiąclatkę (obecnie im. Ignacego Jana Paderewskiego).
W 1983 erygowano parafię Matki Boskiej Częstochowskiej w Okleśnej.
Miejscowość zamieszkują wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego i Świadkowie Jehowy.
Atrakcje turystyczne thumb|Kamienny krzyż z 1878 w centrum wsi Teatr Ludowy „Tradycja” – laureat licznych przeglądów folklorystycznych i ludowych; położony na granicy z Alwernią zalew „Skowronek”; Przeprawa promowa na Wiśle; Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej (konsekrowany w 1991); liczne kapliczki przydrożne z XIX w., kamienny krzyż z 1878, na podstawie austriackiej mapy katastralnej można stwierdzić, że w tym miejscu stał już krzyż w 1848 roku, a najprawdopodobniej już wcześniej (zapewne drewniany); ruiny kuźni z 1910; resztki austriackiej strażnicy wojskowej z 1905 przy moście kolejowym na Wiśle; Szlak Miejsc Papieskich
Szlaki turystyczne Alwernia – Czernichów Alwernia – Regulice – Źródła – Okleśna – Mirów – Brodła-Zalas – Rudno Wiślana Trasa Rowerowa
Komunikacja