Ingrid Bergman, KVO, BVO (wym. []; ur. 29 sierpnia 1915 w Sztokholmie, zm. 29 sierpnia 1982 w Londynie) – szwedzka aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna. Uważana za jedną z najbardziej wpływowych oraz najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii kina, a także jedną z legend i ikon „Złotej Ery Hollywood”.
Karierę rozpoczęła na początku lat 30. XX wieku, występując w szwedzkich produkcjach. Zdobywszy uznanie i status gwiazdy za role w takich filmach jak Intermezzo (1936) i Twarz kobiety (1938), wyjechała do Hollywood, gdzie grała w produkcjach, które na trwałe wpisały się do kanonu klasyki amerykańskiego kina oraz pozwoliły na ugruntowanie jej statusu międzynarodowej gwiazdy – Casablanca (1942), Gasnący płomień (1944) i Osławiona (1946). Z powodzeniem kontynuowała również karierę teatralną, dzięki kreacjom w sztukach Liliom (1940), Anna Christie (1941) oraz Joanna z Lotaryngii (1946–1947). Pod koniec lat 40. nawiązała współpracę z Roberto Rossellinim, z którym wkrótce stworzyła związek, czym wywołała międzynarodowy skandal. Jego następstwem było skazanie jej na ostracyzm w Stanach Zjednoczonych. W pierwszej połowie lat 50. występowała we włoskich filmach swego męża – m.in. w Stromboli, ziemi Boga (1950), Europa ’51 (1952) i Podróży do Włoch (1954). Były one głównie krytykowane i ignorowane w Stanach Zjednoczonych. Do Hollywood powróciła w 1956, występem w dramacie historycznym Anastazja. Od tamtej pory kontynuowała karierę za oceanem i w Europie, zyskując ponowną przychylność za kreacje filmowe, teatralne, a także telewizyjne.
W trakcie 49-letniej kariery była siedmiokrotnie nominowana do nagrody Akademii Filmowej, z czego zdobyła trzy statuetki – dwie za pierwszoplanowe role w Gasnącym płomieniu i Anastazji oraz jedną za drugoplanową kreację w Morderstwie w Orient Expressie (1974). Otrzymała Order Wazów w klasie Komandora (KVO) i Wielki Krzyż Zasługi RFN (BVO). Pozostaje jedną z 24 osób, które zdobyły potrójną koronę aktorstwa (Oscar, Emmy i Tony).
Do innych ważnych filmów w jej dorobku należą: Doktor Jekyll i pan Hyde (1941), Komu bije dzwon (1943), Urzeczona i Dzwony Najświętszej Marii Panny (oba z 1945), Niedyskrecja i Gospoda Szóstego Dobrodziejstwa (oba z 1958), Kwiat kaktusa (1969) oraz Jesienna sonata (1978). W 1999 American Film Institute (AFI) sklasyfikował ją na 4. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”.
Życiorys Rodzina i młodość thumb|left|Sześcioletnia Bergman z ojcem (na zdj. w 1921) Ingrid Bergman urodziła się 29 sierpnia 1915 w budynku położonym przy Strandvägen w centrum Sztokholmu. Imię otrzymała po szwedzkiej księżniczce Ingrid Bernadotte; ; .. Jej ojciec, Justus Samuel Bergman (1871–1929), był trzynastym z czternaściorga dzieci Johana Petera Bergmana (1823–1908), nauczyciela muzyki i organisty w Kronobergu, i Britty Sophii (z domu Samuelsdotter; 1830–1912). Opuściwszy dom w wieku 15 lat, utrzymywał się z drobnych prac w sklepach – dorabiał także malując i śpiewając. Po powrocie z Chicago w stanie Illinois, gdzie przez dziesięć lat mieszkał u siostry swojej matki, pracował w sklepach z artykułami dla artystów, mającymi w ofercie akcesoria fotograficzne, które wzbudziły jego zainteresowanie. W 1900, przebywając z rysunkami i sztalugami w parku, poznał pochodzącą z Kilonii 16-letnią Niemkę Friedę Henriettę Adler (1884–1918). Jej rodzice początkowo nie zaakceptowali znajomości córki z Bergmanem, argumentując, że nie posiada on odpowiedniej pozycji społecznej oraz, że jest dużo starszy; .. W 1907, gdy Bergman, prowadząc oszczędny tryb życia i będąc właścicielem sklepu z artykułami fotograficznymi, zaoszczędził na koncie znaczną sumę pieniędzy, rodzice Adler wyrazili zgodę na ślub. Odbył się on w Hamburgu. Wraz z mężem przeprowadziła się do Sztokholmu. W wolnych chwilach malowała i ręcznie koloryzowała fotografie dla klientów; cechowała ją dyscyplina oraz rozsądny pragmatyzm. Bergman pracował w sklepie zaopatrującym malarzy i fotografów. Hobbystycznie kultywował artystyczne pasje.
Po narodzinach córki – którą ochrzczono w obrządku luterańskim, a ceremonii przewodniczył pastor Erik Bergman, ojciec późniejszego reżysera Ingmara Bergmana – fotografował ją i całą rodzinę. Wypożyczył też jedną z pierwszych dostępnych w sprzedaży kamerę, by móc uwiecznić córkę w ruchu. „Prawdopodobnie byłam najbardziej obfotografowanym dzieckiem w całej Skandynawii” – wspominała. 18 stycznia 1918 Adler zmarła w wieku 33 lat w wyniku ciężkiego zapalenia wątroby. W opiece nad dwuletnią córką Bergmanowi pomagała mieszkająca nieopodal siostra Ellen. Pomimo utraty matki dzieciństwo uważała za „wspaniałe i idealne”, a więź łączącą ją z ojcem opisywała jako silną. Podkreślała, że to dzięki niemu nauczyła się pozować przed kamerą. Każdego lata wyjeżdżała razem z ojcem do Hamburga, do dziadków i dwóch sióstr matki – Elsy (którą nazywała „Mutti”, bo przypominała jej zmarłą matkę) i Luny; .. Elsa nauczyła ją płynnej mowy po niemiecku, zachęcała do czytania i recytowania krótkich wierszy niemieckich oraz śpiewania lokalnych pieśni.
W 1922 jej ojciec zatrudnił 18-letnią guwernantkę Gretę Danielsson, studentkę szkoły muzycznej, z którą Bergman nawiązała przyjacielską więź; ; .. Gdy związał się ze znacznie młodszą od siebie partnerką, Bergman – uważając, że ojciec „potrzebował miłości” – zaaprobowała ich związek. Wobec zdecydowanego sprzeciwu kuzynek ze strony ojca, Danielsson wyprowadziła się od Bergmanów; odrzuciła też propozycję małżeństwa; .. Ellen, pomimo braku akceptacji dla wyboru brata, opiekowała się jego córką; obie uczęszczały na niedzielne msze do parafialnego kościoła pod wezwaniem Jadwigi Eleonory; ..
W 1924 Bergman objął stanowisko dyrygenta mieszanego chóru amatorskiego, z którym wyruszył w minitrasę po trzech miastach w Stanach Zjednoczonych, zaś jego córka trafiła pod opiekę wujka Ottona i ciotki Huldy. Mieli oni pięcioro dzieci – trójkę chłopców (Billa, Bengta, Bo) i dwie dziewczynki (Brittę, Margit). Przyjaźń nawiązała z młodszą z sióstr, Britt; ; ..
Edukacja i zainteresowanie aktorstwem thumb|Bergman w wieku 14 lat (na zdj. w 1929) We wrześniu 1922 rozpoczęła naukę w liceum dla dziewcząt przy Kommendörsgatan 13. Najlepsze oceny otrzymywała z języka francuskiego i niemieckiego, natomiast problemy miała z gotowaniem i przedmiotami ścisłymi. W okresie edukacji chętnie recytowała wiersze; jak napisał Donald Spoto wrażenie i wzruszenie na koleżankach z klasy wywarła interpretacją „Sveaborga”, utworem wchodzącym w skład narodowego eposu Finlandii, Opowieści chorążego Stoola Johana Ludviga Runeberga. Zdaniem jednej z uczennic wygłosiła poemat z „takim patosem, że cała klasa siedziała drżąc, ze łzami w oczach”. W 1925 wygrała konkurs recytatorski, a wręczający jej dyplom członek Akademii Szwedzkiej Sten Selander stwierdził, że „panna Bergman niewątpliwie zajdzie daleko”.
Jesienią 1926 po raz pierwszy udała się z ojcem do Królewskiego Teatru Dramatycznego, w którym wystawiano spektakl Motłoch pióra Hjalmara Bergmana. Od tego czasu regularnie uczęszczała do teatru, oglądając m.in. sztuki z udziałem Gösty Ekmana i rozwijając pasję do sceny, a w szkole z pamięci recytowała fragmenty oglądanych przez siebie spektakli, lecz mimo tego lata nauki wspominała niemile. „Nienawidziłam szkoły, bo byłam wyższa od innych, i niezdarna, i nieśmiała. Nie żebym milczała przez cały czas, ale odzywałam się tylko wtedy, kiedy musiałam […] Szkoła to było piekło. I byłam samotna” – argumentowała; ..
W 1929 (lub w 1927) Bergman zachorował na raka żołądka. Razem z Danielsson udał się on do Bawarii na konsultację lekarską. Zmarł 29 lipca 1929 w wieku 58 lat. Po śmierci ojca Bergman zamknęła się w sobie i nie wykazywała zainteresowania recytacją, filmem ani teatrem. Zamieszkała przy Nybergsgatan 6 razem z ciotką Ellen, która zmarła w następnym roku; .. Niespełna 15-letnia Bergman przeprowadziła się do wuja Ottona i ciotki Huldy przy Artillerigatan 43. Seria rodzinnych tragedii miała na nią negatywny wpływ; stała się chłodna i powściągliwa oraz podejrzliwa w stosunku do wszystkich. W 1931 skupiała się na teatrze, marząc o tym, aby stać się nową Sarah Bernhardt oraz móc zagrać z Ekmanem. „Przypuszczam, że teatr był dla mnie czymś w rodzaju kryjówki. Ludzie, którzy są samotni i mają kłopoty z odnalezieniem samych siebie, często zajmują się teatrem, ponieważ są tam maski, które można nałożyć. Pomagają one człowiekowi uwolnić się od tego, czego się obawia. Tego, co mówię na scenie, nie ma na piśmie, a ten, kogo udaję, nie jest naprawdę mną. To jest ucieczka” – wspominała.
Lata 30. Początki kariery i kontynuacja nauki thumb|left|Bergman jako pokojówka Elsa w filmie Hrabia z Mostu Mnicha (1935)
W 1932, przy pomocy Danielsson, która sporadycznie dostawała oferty pracy jako statystka w filmach, udała się do wytwórni Svensk Filmindustri, gdzie otrzymała możliwość udziału w jednej scenie w dramacie Landskamp (reż. Gunnar Skoglund; obie nie zostały wymienione w czołówce). Za statystowanie otrzymała 10 koron, a pracę na planie wspominała jako jeden z najprzyjemniejszych dni w swoim życiu. Jednodniowa praca wzbudziła w niej chęć zostania profesjonalną aktorką; ; .. Zarówno wuj Otto, jak i ciotka Hulda sceptycznie podchodzili do planów Bergman związanych z karierą filmową; uważali, że powinna zostać sekretarką lub sprzedawczynią, a następnie wyjść za mąż.
Ukończywszy w 1933 liceum, 2 czerwca dokonała wyboru tekstów na trzy przesłuchania do szkoły aktorskiej przy Królewskim Teatrze Dramatycznym – wybrała monologi z Orlątka Edmonda Rostanda z 1900, dramatu fantasy Gra snów autorstwa Augusta Strindberga z 1901 i scenkę o wiejskiej dziewczynie z węgierskiej komedii wieśniaczej – w której w przeszłości kształcili się m.in. Greta Garbo i Lars Hanson. Przygotowywała się do egzaminu pod kierunkiem Gabriela Alwa i pobierała prywatne lekcje z gimnastyki u Ruth Kylberg. Po wygłoszeniu fragmentu Orlątka komisja przerwała jej występ. Nazajutrz, wygłosiwszy własną interpretację Strindberga i rolę lubieżnej wieśniaczki, została przyjęta na pierwszy rok wraz z szóstką innych osób, spośród czterdziestu ośmiu kandydatów. Zdaniem Davida Thomsona o osiem miejsc rywalizowało siedemdziesiąt pięć osób.
Według Charlotte Chandler pierwsze miesiące w szkole aktorskiej przy Królewskim Teatrze Dramatycznym były dla Bergman szczęśliwe, sama nauka sprawiała jej radość, a koleżanki i koledzy podkreślali jej pewność siebie, talent i zaangażowanie; .. Kluczową rolę w edukacji Bergman odegrała Anna Norrie, ucząc ją podstaw poruszania się na scenie i umiejętności słuchania innych artystów. Jesienią 1933 otrzymała od Alfa Sjöberga propozycję występu w spektaklu Zbrodnia Sigfrida Siwertza, co było sprzeczne z regulaminem szkoły, zgodnie z którym studenci dopiero po trzech latach nauki mogli otrzymać pierwszą rolę. Wybór ten spowodował, że część koleżanek – według biografów – „znienawidziło” Bergman; jedna z nich w akcie zazdrości miała uderzyć początkującą aktorkę książką w głowę, a wśród innych incydentów zdarzało się też opluwanie i atak fizyczny. W wyniku nacisku Sjöberg ustąpił, a Bergman wycofała się w trakcie prób. W kwietniu 1934, razem z grupą dziewcząt z pierwszego roku, została obsadzona przez Sjöberga w komedii Rywale Richarda Brinsleya Sheridana jako statystka.