Wola Mystkowska – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, w gminie Somianka. Ma status sołectwa.
Historia Wieś powstała na początku XVI wieku. Człon Wola w nazwie wsi oznaczał czasowe zwolnienie w płaceniu podatków podczas jej zakładania. Według innych źródeł na początku XVI wieku wieś składała się z dwóch części, z czego jedna nosiła nazwę Mistkowiec, a druga Wolka. Obie należały do szlachty zagrodowej powiatu nursko-kamienieckiego i parafii w Barcicach.
Według spisu podatkowego z 1578 właścicielami wsi był Sebastian wraz z braćmi pochodzący z ubogiego rodu szlacheckiego, który dziedziczył Wolę do II połowy XVII wieku. Miejscowość liczyła wtedy 8 włók ziemi uprawnej. Z początkiem XVIII wieku dobra wsi Wola należały do rodziny Bojemskich herbu Korab, następnie wieś wykupił ród Kownackich herbu Suchekomnaty. Właścicielem był Adam Kownacki, podstarosta i sędzia grodzki powiatu kamieńczykowskiego, w 1764 poseł ziemi nurskiej, w 1766 wybrany na pisarza ziemskiego i grodzkiego nurskiego. Po jego śmierci w 1789 majątek przeszedł na jego syna Karola. Z początkiem XIX wieku Wola Mystkowska należała do Augusta Ratyńskiego herbu Łabędź. Wtedy też we wsi wybudowano dworek. W 1827 Wola należała do powiatu pułtuskiego oraz parafii w Pniewie. Wieś liczyła 16 domów, mieszkało w niej 111 osób.
Do 1854 Wola była własnością Julianny z Marksów Wągrodzkiej. Później przechodziła kolejno w ręce Tomasza Minasowicza, Antoniego Mińskiego, a od 1870 Heleny Kownackiej. Na początku XX wieku właścicielem wsi był Klemens Michałowski. Po jego śmierci majątek odziedziczył jego syn Henryk.
W międzywojniu we wsi działał zakład rzeźniczy A. Kamińskiego i sklep spożywczy A. Oleksiaka.
We wsi znajduje się kościół parafii pw. św. Izydora Oracza zbudowany w latach 1936–1939 w stylu neobarokowym. W wyposażeniu świątyni pw. Najświętszego Serca Jezusowego uwagę zwraca krucyfiks barokowy z I połowy XIX wieku. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Wyszków. Obok kościoła stoi plebania w stylu dworkowym. Fundatorami budowy kościoła byli Wanda oraz Henryk Michałowscy, ostatni właściciele majątku WolaElżbieta Szczuka, Adam M. Mickiewicz, Henryk Władysław Michałowski (1864–1930) [w:] Ziemia wyszkowska i Puszcza Biała. Kto kim był, t. 2, red. Adam M. Mickiewicz, Wyszków 2024, s. 199.. Kościół jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków.
W okresie okupacji hitlerowskiej Wola Mystkowska włączona była do Generalnej Guberni. We wsi 18 maja 1944 hitlerowcy aresztowali żołnierzy ruchu oporu. W pobliżu budynku dawnej podchorążówki znajduje się głaz upamiętniający te wydarzenia oraz śmierć Jana Flura, mieszkańca wsi, członka Armii Krajowej, który po aresztowaniu został wywieziony do obozu Stutthof, gdzie został zamordowanyAdam M. Mickiewicz, Jan Flur (1897–1944) [w:] Ziemia wyszkowska i Puszcza Biała. Kto kim był, t. 2, red. Adam M. Mickiewicz, Wyszków 2024, s. 91.. Głaz wystawiono staraniem syna Jana Flura, StanisławaAdam M. Mickiewicz, Stanisław Flur (1924–2011) [w:] Ziemia wyszkowska i Puszcza Biała. Kto kim był, t. 2, red. Adam M. Mickiewicz, Wyszków 2024, s. 92..
Na cmentarzu w jednym z grobowców podczas II wojny światowej ukrywano amunicję.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.
We wsi funkcjonuje Zespół Szkolno-Przedszkolny im. gen. bryg. pil. Stanisława Skalskiego oraz jeden z dwóch w gminie Somianka ośrodków zdrowia.
Funkcję sołtysa wsi pełni Mateusz Kuchta.
Zabytki Na cmentarzu parafialnym znajduje się grób Ludwika Meliona z 1924 oraz drewniany krzyż z I połowy XX wieku wpisane do rejestru zabytków (wpis z 30 stycznia 1986). Cmentarz jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków.
We wsi znajdował się drewniany dworek wzniesiony na przełomie XVIII i XIX wieku w konstrukcji zrębowej, parterowy z mieszkalnym poddaszem, na ceglanej podmurówce. Początkowo był oszalowany z zewnątrz, wybudowany na planie prostokąta z trzema przybudówkami z tyłu budynku. Był sześcioosiowy, pierwotnie z gankiem kolumnowym od frontu. Wnętrze było dwutraktowe z sienią i klatką schodową. Ściany i sufity poddasza zdobiły klasycystyczne malowidła na tynku z początku XIX wieku z motywami groteskowymi, kandelabrowymi oraz postaciami mitologicznymi. We dworze w czasie I wojny światowej mieściła się tymczasowa kaplica parafii Pniewo, której zabudowania ucierpiały w pożarzePiotr Karsznia, Krzyże i kapliczki przydrożne w parafii Wola Mystkowska, Przasnysz, s. 5.. Na początku XX wieku budynek przeszedł gruntowny remont. 22 marca 1962 został wpisany do rejestru zabytków. Do 1970 budynek był zamieszkany. Z uwagi na zły stan techniczny w 1975 dworek rozebrano.
W dawnej mleczarni wybudowanej na terenie majątku w czasie II wojny światowej odbywały się zajęcia Szkoły Podchorążych, w której kształcili się żołnierze podziemia.
Na terenie wsi zachowały się nieliczne drzewa z parku dworskiego z połowy XIX wieku.
Galeria
Przypisy Raport o stanie gminy Somianka w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 11-12 Strona gminy, sołtysi
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Kategoria:Wola Mystkowska